insanokur.org

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

destanımızda yalnız onların maceraları vardır.

Onlar ki uyup hainin igvasına
sancaklarını elden yere düşürürler
ve düşmanı meydanda koyup
kaçarlar evlerine
ve onlar ki bir nice mürtede hançer üşürürler
ve yeşil bir ağaç gibi gülen
ve merasimsiz ağlayan
ve ana avrat küfreden ki onlardır,
destanımızda yalnız onların maceraları vardır.

Demir,
kömür
ve şeker
ve kırmızı bakır
ve mensucat
ve sevda ve zulüm ve hayat
ve bilcümle sanayi kollarının
ve gökyüzü
ve sahra
ve mavi okyanus
ve kederli nehir yollarının,
sürülmüş toprağın ve şehirlerin bahtı
bir sabah vakti değişmiş olur,

bir şafak vakti karanlığın kenarından
onlar ağır ellerini toprağa basıp
doğruldukları zaman.

En bilgin aynalara
en renkli şekilleri aksettiren onlardır.
Asırda onlar yendi, onlar yenildi.
Çok sözler edildi onlara dair
ve onlar için:
zincirlerinden baska kaybedecek seyleri yoktur,
denildi.

Nazım Hikmet
Kuvâyi Milliye – Başlangıç – Onlar

TÜRKİYE İŞÇİ SINIFINA SELÂM
Türkiye işçi sınıfına selâm!
Selâm yaratana!
Tohumların tohumuna, serpilip gelişene selâm!
Bütün yemişler dallarınızdadır.
Beklenen günler, güzel günlerimiz ellerinizdedir,
haklı günler, büyük günler,
gündüzlerinde sömürülmeyen, gecelerinde aç yatılmayan,
ekmek, gül ve hürriyet günleri.

Türkiye işçi sınıfına selâm!
Meydanlarda hasretimizi haykıranlara,
toprağa, kitaba, işe hasretimizi,
hasretimizi, ayyıldızı esir bayrağımıza.

Düşmanı yenecek işçi sınıfımıza selâm!
Paranın padişahlığını,
karanlığını yobazın
ve yabancının roketini yenecek işçi sınıfına selâm!

Türkiye işçi sınıfına selâm!
Selâm yaratana!

Nazım Hikmet
12 Ağustos 1962

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

güven ve cesaretten fazlasını ne verebilirdi ki? Fabrikaların ve atölyelerin ebedi kölelerine kendi birliklerini bir araya getirmenin verdiği cesaretten daha fazlasını ne verebilirdi ki? Böylece, bir işçi kutlaması fikri hızla kabul edildi ve Avustralya’dan yola çıkıp bütün bir işçi sınıfı dünyasını fethedene kadar diğer ülkelere yayılmaya başladı.

Avustralyalı işçileri ilk örnek alan Amerikalılar oldu. 1886’da 1 Mayıs’ın genel grev günü olmasına karar verdiler. O gün 200 bin Amerikalı işçi iş bırakarak 8 saatlik iş günü talebini yükseltti. Sonrasında, polis baskısı ve yasal baskılar işçilerin tekrar bu ölçekte bir gösteri yapmasını yıllar boyunca engelledi. Ne var ki, işçiler 1888’de kararlarını yenilediler ve bir dahaki gösterinin 1 Mayıs 1890’da yapılmasına karar verdiler.

Bu esnada, Avrupa’daki işçi hareketi güçlenmiş ve canlanmıştı. Bu hareketin en güçlü ifadesi, 1889’daki Uluslararası İşçi Kongresi’nde açığa çıktı. 400 delegenin katıldığı bu Kongre’de, sekiz saatlik işgününün birincil talep olmasına karar verildi. Bunun üzerine Fransız sendikaları delegesi, Bordeauxlu işçi Lavigne, bu talebin bütün ülkelerde bir genel grevle dile getirilmesini önerdi. Amerikan işçileri delegesi ise yoldaşlarının 1 Mayıs 1890’da greve gitme çağrısını hatırlattı ve Kongre bu tarihi işçilerin uluslararası bir kutlama günü olmasına karar verdi.

Bu kez de, aynı otuz yıl önce Avustralya’da olduğu gibi, işçiler aslında bir günlük bir gösteri düşünmüşlerdi. Kongre bütün ülkelerin işçilerinin 8 saatlik iş günü için 1 Mayıs 1890’da birlikte gösteriler düzenlemelerine karar vermişti. Hiç kimse bu kutlamanın sonraki yıllarda da tekrarlanmasından söz etmemişti. Doğal olarak, hiç kimse bu düşüncenin aniden başarı kazanıp, işçi sınıfları tarafından böylesine hızlıca kabul göreceğini önceden kesitremezdi. Ne var ki, 1 Mayıs gösterilerinin her yıl tekrarlanan ve süreğen bir kuramsallığa sahip olması gerektiğinin herkes tarafından anlaşıması ve hissedilmesi için 1 Mayıs’ı yalnızca bir kez kutlamak yeterli olmuştu […].

1 Mayıs’ta, sekiz saatlik işgününün uygulanması talep edildi. Ama bir kez bu hedefe ulaşıldıktan sonra, 1 Mayıs’tan vazgeçilmedi. İşçilerin burjuvaziye ve egemen sınıfa karşı mücadelesi sürdükçe, bütün talepleri karşılanana dek, 1 Mayıs bu taleplerin her yıl dile getirildiği gün olacaktır. Ve daha güzel günler geldiğinde, dünya işçi sınıfı kurtuluşunu kazandığında, insanlık muhtemelen, zorlu mücadelelerin ve ödenen bedellerin anısına 1 Mayıs’ı yine kutlayacaktır.

( *  ) Rosa Luxemburg’un 1894’te kaleme aldığı bu metin ilk olarak Lehçe olarak Sprawa Robotnicza’da yayınlandı.
[Bu yazı, Marxists.org’daki İngilizcesinden Sendika.Org tarafından çevrilmiştir]

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

Katherine Bigelow’un tören sırasındaki konuşmasında heykelciklerini dünyanın dört bir yanında savaşmakta olan Amerikan askerlerine ve gizli servisine adamasıyla her şey yerli yerini buldu. Yani bizim haşarı basınımızın o tatlı, hınzır manşetleriyle ifade edecek olursak: “Sonunda bu da oldu!”
Şaka gibiydi ama sabaha karşı kendi kulaklarımla duyduğum için inanmamak gibi bir şansım yok. Böyle şeyler 12 Eylül döneminde bizde olurdu da hüzünlenir; susardık.

Kişisel görüşüme göre; dramatik kurgu ve işleniş açısında Avatar, Hollywood klişelerine yüzde yüz bağlı kalan bir film ve endüstrinin tüm imkanlarını sonuna kadar kullanan bir kapitalist prodüksiyon olmasına rağmen; insanlık için en gerekli olduğu zamanda en gerekli mesajları cesurca ve içtenlikle veren, büyük teknik yenilikler ve yaratıcılıklar içeren, muhteşem bir görsel varsıllığı ayaklarımızın altına seren ve Amerika’nın güzel bir yüzü de olduğunu bize anımsatarak umutları yeniden yeşerten muhteşem bir filmdi. Ben olsam bütün ödülleri ona verirdim. O filmin o güzelim çocuksu mesajlarını asla unutmayacak hep kalbimde taşıyacağım.

Avatar filminin bu serüveninin ardından çok geçmeden ilginç, değişik bir kitap çıktı Doğan Kitap’tan. Avatar: Pandora’nın Biyolojik ve Sosyal tarihi Üzerine Gizli Rapor. Öncelikle belirteyim Avatar kitabı, kuşe kağıda renkli olarak basılmış, tamamı görsellerle bezeli ve renkli; hazırlanırken hiçbir masraftan kaçınılmamış havalı bir kitap. Kitap standart edebiyat meraklılarına, ele alıp zevkle okumaları için hazırlanmış, dramatik yapısı olan bir öykü, hikaye ya da senaryo değil. Tamamen “meraklısına-sahibinden” mantığıyla hazırlanmış bir almanak. Yazarlarının Maria Wilhelm ve Dirk Mathison olduğu yazıyor ama kitabın en sonundaki teşekkür bölümünden de anlayabileceğimiz gibi Avatar’a deneyim ve görüşlerini katan bir grup bilim adamının işbirliğini de içeriyor: Stephen Ballantyne, Wanda Bryant, Randall Frakes, Paul Frommer, Jodie Holt, James tanenbaum, Richard Taylor gibi…

Kitaba, dolayısıyla Avatar konseptinin hazırlanmasına katkı koyan bilim insanlarını sıralamak bile meseleye yaklaşımın ne denli ciddi ve kapsamlı olduğunu görmek açısından fikir vermeye yetiyor. Kitaba kısaca; önsöze başlık olduğu şekliyle yaklaşabiliriz: Pandora’da bir hayatta kalma rehberi! Kitapta Pandora dünyasının astronomik ve jeolojik yapısı, Na’vi halkının fizyolojisi ve kültürü, Pandora’nın faunası ve florası, Pandora’daki insan teknolojisi, silahlar, belgeler, terimler, dil yapısı vs. tüm ayrıntılarıyla bir bilimsel simülasyon şeklinde fragmanter olarak anlatılıyor. Anlatımlar, teknik detaylar, şemalar, görseller, teknolojik açıklamaları yansıtan illustrasyonlar ve filmden kareler ile filme dair yaratılmış sayısız teknik ekipmanı en ince ayrıntısına kadar açıklıyor, bir mantığa oturtuyor ve bunlar arasında bir sistematik olduğunu ve Avatar’ın sadece bir film değil aynı zamanda “Başka Bir Dünya” olduğunu vurgulayıp bizi ona konuk ediyor.

Bu kitabı okurken diyemeyeceğim; incelerken, Avatar filminin hazırlanması sırasında gösterilen profesyonelliğe ve ayrıntıcılığa hayran olmadan edemiyor insan.

Peki de bunca çılgın ayrıntı ve bunların oturulup kitap yapılması, basılıp piyasaya sürülmesi ne işe yarayacak? İlk başta Avatar merkezli bir yeni FRP’sel salgın mı yaratılmaya çalışılıyor ya da bilgisayar oyunları hazırlamak için gerekli altyapı mı oluşuruluyor veyahut da endüstri kendi figür satış düzeninin ilk adımları için mi bunu çıkardı ya da doğrudan doğruya; film bu kadar hasılat yapmışken çifte kavrulmuş olsun, bir de kitabını basıp gazlayalım gibi düşünceler mi var diye düşünmeden edemiyor insan. Fakat ayrıntılar arasında kayboldukça bütün bunların dışında bambaşka bir anlayışı olduğunu farkediyoruz kitabın. Filmi hazırlayan ekip Pandora’nın ayrıntılarına öylesine boğulmuş ve onu oluştururken öylesine kendinden geçmiş ki; kendi yarattığı o dünyaya aşık olmuş ve sadece ve sadece o dünyayı yaratırken akıllarından neler geçtiğini ve ne yaparken neyin peşinde olduklarını bizle paylaşmak istemiş gibi… Kısacası bu kitapla kendi yapıtlarına bir nevi saygı duruşu sergilemişler. Ve hazırladıkları her ayrıntı ile; sukabağı davullarıyla, akkor solucanlarıyla, biyo-ışıltılarla, ölüm perileriyle, altı ayaklı atlarla, yelpaze kertenkelelerle, Pandora’yı bir arboretum gibi sergileyen flora envanteri ile ve daha sayısız pekçok bilimsel ayrıntı ile bize güçlü bir alegorik dizge; bir paralel evren sunmuşlar. Yarattıkları her canlı, teknik, ritüel vs. ile bir mesaj iletmeyi bilmişler. O mesajlar birleşip dizgesel olarak binbir göndermeyle dolu bir alegorik sistem oluşturmuş. Ve bütün bunlar toplu olarak incelendiğinde güçlü bir “çevre ve alternatif yaşam” mesajı ortaya çıkmış.

Bu kitap standart okur için değil ama Pandora dünyasının ayrıntılarına girmek isteyenler, Avatar’la aralarında benim gibi duygusal bağ kuranlar, sinema ve oyun insanları, bilim-kurgu meraklıları, fantezi ve FRP düşkünleri için ilginç olabilecek bir almanak. Ama bence en önemli yönü sergilediği duruş. Bunu biraz açmak istiyorum…

Son zamanlarda NTV ve CNN-Türk’teki Afiş vs. gibi sanat programlarını ne zaman açsam bir dizi genci, programa konuk olmuş, büyük sanatçı pozlarında, bilmiş bilmiş konuşurken görüyorum. Her gece yeni bir yerli yapım film konuk oluyor beyaz camlara; gazlanmaya, parlatılmaya çalışılıyor. Bu konuda “velût” bir atak var. Dijital çekim imkanları film yapmayı ucuzlaştırdı. Herkes de büyük fikir adamı, büyük dram sanatı yaratıcısı, cin fikirli ve kurnaz ya… İki kalas bir heves, iki de güzel kız bulan herkes bir film yapıp düşüyor ortalara. Sonra tabii ki gişede felaket, banallik, aleladelik vs… Avatar kitabı, film yapılırken gösterilen profesyonelliği ve ayrıntıcılığı, çalıştırılan güçlü beyinlerin görkemli yaratısını ve yaklaşımlardaki özeni bütün ayrıntıları ile gözlerimizin önüne seriyor. Bunu görmek etkileyici. Şıpınişi film yapan, kitap yazan “yurdum” sanatçısının bu kitaba bu anlamda bir göz atmasını dilerim. O vakit sanat adına söz almanın ne denli ağır sorumluluk ve ciddiyet isteyen bir iş olduğunu belki kavrayabilirler… Başarının, nelerin ardından gelebildiğini belki anlayabilirler…

Bu kitaptan yapılacak çıkarsamaların en önemlilerinden biri de entelektüel ve sanatçı sorumluluğuna dair taşınması gereken bilinç. Ne yazık ki bizdeki yeni kuşak sanat heveslileri arasında bu da pek zayıf. Bir de o çok eleştirdiğimiz, karşı çıktığımız, öfkelendiğimiz, kapitalist dünyanın terminatör lokomotifi, çılgın Amerika’nın sanatçısının dile getirdiklerine bakın: Önsözden aynen aktarıyorum:

“Açgözlülüğün orduları, Dünya’yı ve üzerinde yaşayan tüm canlıları tahrip ediyor. Enerjiye olan açlığımız yüzünden – hep daha fazlası için- gezegenimizi yakıp yıktık. Gırtlağımıza kadar sanayi atıklarına, her geçen gün daha da büyüyen çöp yığınlarına ve kirliliğe battık. Aşırı nüfus, hızlı gelişme, nükleer terörizm, çevreyi tahrip eden savaşlar, enerji santrallerinden yayılan radyasyon sızıntısı ve zehirli atıklar, hava kirliliği, ormanların yok edilmesi, küresel ısınma, ozon tabakasının delinmesi, soyu tükenen türler yüzünden biyo-çeşitliliğin yok olması… Eskiden mavi-yeşil renklerde olan güzel dünyamız artık bir lağım çukuru- evrenin yüzünde kanayan derin bir kesik var. Her bir dolarla aslında yok oluşumuzu satın aldık.”

Diyeceğim şu ki: Kazib sanatçı; oku da öğren!

Yazan: Hikmet Temel Akarsu
İstanbul, 28 Mart 2010
(Bu yazı, 29 Nisan 2010 tarihli Cumhuriyet Kitap’ta yayınlandı.)
htakarsu@gmail.com
www.myspace.com/hikmettemelakarsu

Kitabın Künyesi
Avatar
“Pandora’nın Biyolojik ve Sosyal Tarihi Üzerine Gizli Rapor”
Maria Wilhelm & Dirk Mathison
Doğan Kitap
Almanak
206 Sf – Renkli-kuşe

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

benimsemiştir. Türler arasındaki bu benzerliklerin yanında farklı olanlarının neler olduğuna dair ise; en belirgin fark olarak ahlak ve bulunç (vicdan) olduğu sonucuna varmıştır. Der ki; “Ahlaklı bir varlık, geçmiş ve gelecek davranışlarını ya da güdülerini karşılaştırmaya ve onları uygun görmeye ya da görmemeye güç yetiren bir varlıktır. Aşağı hayvanların her hangi birinde bu yeterliğin bulunduğunu varsaymamız için hiçbir gerekçe yoktur; bundan ötürü, bir Newfoundland köpeği suya düşmüş bir çocuğu sudan çıkarınca; bir maymun arkadaşını kurtarmak için tehlikeye göğüs gerince, ya da öküz bir yavru maymuna analık edince, onun davranışına ahlaki demeyiz. Oysa insanda –ki kesinlikle ahlaki bir varlık sayılabilen yalnız oldur-“ (3) Bu tesbit insanın insan gözüyle yeniden toplumsal olarak farklı bir yönden yaratılmasıdır. Yüz küsür yıl önceki bu tesbitlerinde Darwin’in etik olarak belirlediği ya da düşündüğü olguların insandaki yansımaları beklentisindeki gibi evrimleşmemiş görünmektedir.

İç-güdülerini denetleme ve tarihsel bellek ile diğer canlılardan farklılaşma konusunda insan türü daha gelişkin ve kompleks bir yapı kazanmıştır; ne ki, bu kompleks yapı anlaşılması zorlaşan ve neredeyse görülemeyen ve daha ötesinde kanıksanan bir çelişkiyi de kendisiyle sürükleme eğilimi göstermektedir. Nasıl mı? çocuklarını koruyan ve onları yiyecek sıkıntısından/besleyememekten dolayı öldürmeyen insanın geldiği bu aşamada düşük yoğunluklu nükleer silahlarla binlerce çocuğu katletmekte tereddüt etmediği görülmektedir. Katliam tanımı çoğunlukla/tamamen insan türüne ilişkindir. Çünkü, bilinç ve belleği en yoğun olan tür insandır. 30 tane yaban arısının 30 bin tane bal arısını 3 saatte katledip ballarına el koymasını katliam saymamak gerekir; çünkü onlardaki bilinç düzeyi insandaki ile eş-değerde değildir. Böyle olunca, insan türüne haksızlık yapıldığı düşünülmemelidir. 100 günde yaklaşık 1 milyon insan katlediliyor –Ruanda 1994- ve bunu her gün her saat Tv’lerde göstermek tüm insanların psikolojilerini bozulmaz mı? ve bu yapılsaydı eğer, savaş denilen çirkin oyuna insan türü bir maç izler gibi bakacak mıdır? Kesinlikle, hayır. O zaman, o melanet hakkında şüphelenmeye ve düşünmeye başlayacaktır. önemli olan insandaki doğruyu bulma arzusuna yönelik haklı şüpheleri uyandırmak değil midir?

Türümüze yönelik korkusuzca attığımız her adım ona zarar vermediği gibi onun zarar verdiği tüm olguların zarar görmesine engel olacaktır; bu, doğal yaşamlar zincirinin yek-diğerinden kopuk olmadığının, olamayacağının, doğal süreçteki bir aksamanın diğer süreçler üzerinde etkiyerek farklılaşmayı kaçınılmaz kılacağının bilinmesi/bilince yerleştirilmesidir. Öyle ise, denilebilir ki şüphe, bir açıdan peşin yargıların/değerlendirmelerin elemine edilmesinde atılan ilk adımdır!?

Şüphe, düşünebilmenin bir sonucudur; düşünce, nesnel olguların gözlem/deney ve edinilen bilgilerin biriktirilmesi ile oluşan ve giderek kristalize imgelerin dizilimlerini gösterir/ifade ederler. Kaplanın yırtıcılığını bilmeyen çocuk ona sevecenlikle elini uzatacaktır, hiç şüphe duymadan…Yırtıcı türün pençelerini göstermesi üzerine o çocuk kedigillerin tümüne şüphe ile yaklaşmak gerektiğini öğrenecek ve uzak duracaktır. Bu basit örnekten çıkartılacak sonuç şu olsa gerek: şüphe de bilgi gibi biriken düşünce kristalleridirler.

Düşüncenin oluşum sürecine baktığımızda ki antropologlar bu konuda oldukça veri sunmaktadırlar, soyut düşünce, oluşum evresinde gözlem/deney ile bir birikim sağlamış görünmektedir. İmgesel düşüncenin oluşum süreci ve dil ve ötesinde bunun alfabetik dizinler oluşturularak iletişim aracına dönüşmesi bir hayli zaman almıştır.

Bazı olgular peşin kabul-görmektedirler. Bunun nedeni ise öykülerin kuşaklar-arasında sözlü edebiyat ile aktarılmasıdır. Sözlü edebiyatın küçümsenmesi değildir sözü edilen. Sözlü edebiyat, her zaman zengin ve yaşayan bir anlatı/dil/öykülenme sunar ve fakat bu edebiyat, gün geldiğinde çelişkinin temel etkenlerini görmeyi engelleyerek ayak-bağı oluştururlar. O zaman diyalektik sentezleme ile aşılma gereğini gösterirler; bunu yapmak insan türünün ayırt edici biz özelliği olsa gerek.

Son yüz yıldaki paylaşım savaşlarının insan türüne ve tüm canlı-doğaya verdiği zararlar değerlendirildiğinde, insan türünü diğer türlerden faklı kılan öğenin, Darwin’in belirlediği gibi ahlak ve vicdan olmadığı görülecektir. –beki, tersinden etiksizlik ve vicdansızlık denilebilirse de , değildir- Farklılığı başka noktalarda aramak gerekecektir. Dikkat edilecek olunursa hiçbir türün –insan hariç- kendi türünden olanları hunharca katletmedikleri görülecektir. Ruanda örneğinde görüleceği gibi 100 günde 1 Milyon insanın katledilmesi bu farkı çok açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Sırtlan ve bazı diğer çok ender türler dışında seksüel seçmede karşı cinse şiddet/ırza geçme/sarkma/taciz gibi sapmaların olmadığı görülecektir. Ancak toplumsal hayvanın etiğinden dem vuran insan türünün kadın, erkek,yaşlı,genç ayrımı gözetmeksizin kendi türüne/cinsine/karşı-cinsine ve diğer türlere karşı cinsel saldırının her türlü şeklini göstermekten geri kalmadığı da aynı şekilde gözlemlenecektir. Bu sapmanın, doğal yaşamdan sosyal yaşama geçilirken cinsel güdülerin – ki artık bu güdülerden söz etmek ne denli doğru olacaktır?- baskılanmasına bağlayan psikanalizci düşünceler ile açıklanması ne olanaklı ve ne de gerçekçi olacaktır. İnsanı, diğer türlerden ayıran diyalektik gerçekliği görmek gerekir.

İnsan türü ile diğer türler arasındaki temel fark, onun doğal seçmecilikte neolitik öncesi dönemde küçükten büyüterek günümüze kadar geliştirdiği süper-egosu yatmaktadır. Süper-ego, sahiplenme, güç, iktidar, şiddet olgularını birlikte sürükler ve karşılıklı beslenirler. Üretim aletleri zamanla insanın doğaya karşı kullandığı araçlar olmaktan çıkar, önce çitlere, daha sonra da surlara, top ve tüfeğe dönüşürler. Tüm toplumsal kuralları bir yandan bu şiddeti/çatışmayı bastırmak, denetim altında tutmak için yaratan, uygulayan insan türü, bununla yetinmeyerek, koymuş olduğu kuralları hem kendi lehine düzenlemek ve hem de değiştirmek suretiyle süper-egosuna yenik düşerek kaotik yapısına geri dönme yönelimini göstermektedir. Demek ki evrimleşme süreci yalnızca biyolojik bir değişim/dönüşümün değil, aynı zamanda sosyo/ekonomik/politik bir değişim ve dönüşümün açıklanmasını ifade etmektedir.

Homo Eractus’ ların dönüşümünden günümüze yaklaşık 250.000 yıl geçtiği hesaplanmıştır. Daha önceki zaman dilimlerinde ise;

Bundan yaklaşık olarak 4-5 milyon yıl önce yaşadıkları tesbit edilen ve “Robert Dart’ın 1926 yılında Johannesburg’da bulduğu ve Güney Maymunu anlamına gelen AUSTRALOPİTECUS AFRİCANUS adını verdiği fosil-kafası, maymunla çağımız insanı arasındaki…”(4) kıyaslamaya, sosyalleşmeye, evrimsel sürecin nasıl bir yön çizdiğine dair önemli bilgilerin elde edilmesini sağlamıştır.

Australopitecus Africanus’ların “ beşyüz santimetre küplü beyni ile bu insanımsı yaratığın, 30-20 milyon yıl kadar önceki doğa koşullarının değişmesi sonucu azalmaya başlayan tropikal ormanların dışındaki otluk bölgelerde yaşadığı, 120-150 cm boyunda olduğu, iki ayakları üzerinde rahatça durup yürüyebildiği, yeni başladığı zorlu yaşantı koşullarında salt bedensel yeteneklerinin dışında, savunmak ve avlanmak için geliştirmek, kullanmak zorunda kaldığı bazı aletleri de yapabildiği bilinmektedir” (5) …İnsanlaşma olarak tanımlanan süreçte doğal kaynakların dağılım şekli, elde edilme yöntem ve zorlukları, yeniden üretilmeleri için gereken aletler ve onların tüketilme yöntemlerine göre zaman içerisinde canlı türlerinin fizyo-biyolojik yapılarında değişiklikler olduğu ve insanlaşma sürecinde çenenin küçülüp, kafatasının ve hacimsel olarak beynin büyüdüğü tesbit edilmiştir. “ Aşırı özelleşme, canlının, yetenekleri gereği doğa ile kurabildiği çok yönlü olmayan, tek düze ilişkilerdir. Tek bir tür hayvanın bağırsağında yaşamaya koşullanmış parazitler gibi. Bunlar, birlikte yaşadıkları hayvanı yitirdiklerinde, kendileri de genellikle ortadan kalkarlar. Doğa ile belirli bitki örtüsü ve besi ilişkilerine girmiş yüksek memeliler bile, bu koşulları sürekli bulamadıklarında, evrim zincirinden silinirler. Bu tür özelleşmeler, giderek ancak insan çapında çalışmayı-üretimi-beyni oluşturduktan sonradır ki, evrimi geliştirici bir unsura dönüşebilirler. Bu nitelikteki toplumsallaşma, üretim ve beyin ile, bir yandan kendilerini, değişen dış dünya koşullarına uydururken, bir yandan da doğayı kendilerine göre değiştirmeye çalışırlar. Bu tür bir özelleşme sonucu, doğa ile kurulan diyalog, artık evrimin motoru olur. Örneğin, böyle bir gelişim düzeyindeki insanımsılar, çevredeki besi maddelerinin azalması karşısında, diğer türlerin açlıktan kırıldıkları bir dönemde avcılığa, et oburluğa başlar ve buldukları ateşin yardımı ile de buzulların öldürücü etkisine, karanlığa karşı direnebilirler.”…”Maymunların, otluk alanlara çıkmaya başlaması onları zorunlu olarak gereğinde başka hayvanları yiyerek beslenmeye, avcılığa, et oburluğa doğru itmiştir. Bu ise, proteine kavuşmak, hazır besi ve enerjiyi bolca bulmak demektir. Proteinli besinler, bitkisel olanlara göre çok daha kolay ve kısa süreli çiğnemeyi gerektirdiğinden insanımsılarda ve insanda giderek, daha az ve küçük çiğneme organlarına gereksinim görmüştür. Bu nedenle de, çiğneme organlarının, çenelerin küçülmesi, özelleşmesi saptanır. Hele ateşin bulunup hayvansal ve bitkisel besin maddelerinin pişirilerek yenmeye başlanması ile, çiğneme ve sindirim sisteminin işi iyice azalmış ve de bütün bunların uzantısında beynin evrimi daha da hızlanmıştır.”…” İnsanımsılardaki, iki ayak üzerinde yürüme, çenenin ufalması, hacimli görme, başparmağının gelişimi ve pençenin elleşmesi gibi yapısal işlevsel değişimlerin uzantısındaki en önemli aşama kuşkusuz beyin evrimidir” (6)

Beynin evrimleşme sürecini tamamladığını düşünmemek gerekir. Nasıl ki üretim aletlerinin gelişmesine koşut olarak insan türünün doğanın acımasızlığı karşısında dayanma gücünü artırmış olması ile birlikte her alandaki sevk zincirinin –giyim,beslenme,korunma, barınma vs- sürekli değişmesi organel yapının bu değişimler ile birlikte sürekli değiştiğini, farklılaştığını da rahatlıkla söylemek mümkündür. Gen ve hormonlar üzerinde sürekli yapılan değişiklikler, tabiri caiz ise oynamalar bir yandan kaynak artırımını gündeme getirseler de besinlerin yeniden üretilmesi için tüketilmeleri zincirinde tüketen tüm canlıların biyo-kimyasal yapılarında zaman içinde kalıtımsal dönüşümler yaratacak şekilde bir değişim ve dönüşümü de birlikte getirdiği gözlemlenmektedir. Doğal kaynakların yüksek ve bitmeyen kar etme düşüncesi ile sürekli ve artan oranda tüketime konu edinmeleri sonuçta doğadan muhteşem bir kopma demektir. İlk zaman dilimlerinde insanımsı türlerin beyin hacimlerinin bu günkü insan türünün beyin hacminden daha düşü bir hacme sahip olması, elin yetkinleşmemiş olması, aletlerin ilkelliği karşısında doğadan yararlanıp türün sürdürülmesi için göstermiş oldukları tüm çabaların biz çağcıllar için göz-ardı edemeyeceğimiz bir tarihsel belleğe katkı olarak değerlendireceğimiz bir olgu olduklarının bilincinde olmamız ve bu olgu ile sadece insan türünün değil tüm doğal türlerin korunmaları için neler yapmamız gerektiği konusunda çözümler üretebilecek olduğumuzun farkında olmamız gerekir. Kültürler, tarih ve doğa bu günlere dek gelişen yapılarımız için biz insan türüne sunmuş olduğu tüm güzelliklere şükran duyarak artık gelişkin beyin hücrelerimiz ile bu şükran –tabiri caiz ise- borcumuzu ödemeliyiz. Bunun için geç kalınmış olduğunu düşünmek gelecek tüm kuşakların ve tüm doğanın göz-ardı edilmesi demek olacaktır.

Ve yine bilinmektedir ki bu süreç doğal besin kaynaklarının biyo/kimyasal dönüşümleri ile elde edilmektedir. İnsan türünün varlığını sürdürmesi için bu kaynakları tüketmesi kaçınılmazdır. Sorun bir yönüyle bu kaynakların nasıl, ne ölçüde üretim ve tüketiminin sağlanacağı ve bunu yaparken de canlı türlerinin korunmalarını sağlamanın olanaklı olup olmadığıdır. Gelinen aşamadaki üretim aletlerinin gelişkinlik düzeyi mağara insanının düşleyemeyeceği büyüklükte olup, bu günkü insanın mağara insanı gibi düşünmesine de engel teşkil etmektedir. Farklı bir şekilde tanımlamak gerekirse bu günkü insan türü her yönü ile ilkel benlik/ilkel-egosuna göre davranma hakkına sahip değildir/olmamalıdır. Bunun için insan türünün ne düşüncelerindeki sonsuz zenginliği yok etmeleri ne de doğayı tanıma çabasını yok etmesi gerekmemektedir. Düşünme, algılama, yorumlayıp bir takım sonuçlara varma, bu sonuçları bir araya getirerek yeniyi keşfetme ve tüm çabalarının sonuçlarını canlı türün hizmetine sunma canlı-doğaya saygı temelinde yükselmelidir.

İnsan doğanın bir parçasıdır. Ne ondan kopuk ne de ona karşıdır. Doğa da ne insana ne de canlı türüne karşıdır. Doğayı ve evreni algılamaya yönelik insanın çabası bitmemiştir ve bitecek gibi de değildir. Heraklit’in dediği gibi “akan suda iki kez yıkanılamaz” Değişim, doğanın ve evrenin değişmeyen diyalektik bir oluşudur. İnsanın karşı olabileceği olgu ne olsa gerek?

İnsan türü atom-altı parçacıkların ısı/nem/basınç/enerji/kuvvetlerin etkisinden bağımsız olarak tarihsel belleği ile bilinçli tercihler yapabilme yetisini kazanmıştır. Doğrusu bu yetinin sonlandığını söylemek yanıltıcı olacaktır. Çünkü son yoktur ve olmayacaktır da. Ancak, gelinen aşamada doğal ve toplumsal yabancılaşma olarak tanımlanan insanın hem kendi üretimine hem kendisine hem de toplumsal yapıya yabancılaşması kaçınılmaz olarak var-olma/yaşama değerini olumsuz yönde etkilemeyi sürdürmektedir. Bu şu demektir; önemsendiği sanılan yaşam – ki, en kutsal/vaz-geçilmez değerlerden sayılıyor- köleleştirilmiş bedenler içerisinde kaldığı sürece bir değer taşımamaktadır. Başka bir deyişle; yaşamak canlı türleri için bir var-olma biçimi ise tüm canlı türleri yaşam hakkına eş-değerde sahiptirler. Canlı türleri arasında yapılacak bir hiyerarşik üstünlük aslında ve bir yönü ile canlı doğadan kopma ve yabancılaşarak tükenmekten başka bir şey değildir.

İnsan türünün el-dil-beyin diyalektiğine bağlı olarak yaşama savaşımında diğer türlerden daha ileri bir düzeyde düşünsel birikim sağlamış olması onun tüm türlere ve canlı-doğaya yabancılaşarak onu ve onunla birlikte kendisini yok etme sefaletine dönüşmemelidir.

Yazan: Nejdet Evren
Nisan, 2010, Batı

Kaynaklar
(1)-İnsanın Türeyişi, Charles Darwin, Onur Yayınları, Beşinci Baskı, Ekim 1985, Öner Ünalan çevirisi, S: 119/122
(2)-Age, S: 128
(3)-Age, S: 131
(4)-Serol Teber, Davranışlarımızın Kökeni, Say yayınları 4.Baskı,1989 Sy:33
(5)-Age, S:33
(6)-Age, S:39-41,47,51,57

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

saat 17’ye doğru beklemeye başladık. Hem sohbet ediyoruz, hem o sırada gelip şu veya bu kitabı soranlarla dertleşiyoruz. Kimine kimi kitabı tavsiye ediyoruz. Günün son müşterileri de gittikten sonra kendi aramızda « İmza ve tanıtım toplantısına ilk kim gelecek » diye bir yarış düzenliyoruz. Tam biz bahis meselesinde tek tek örgörümüzü söyledikten sonra ilk davetlimiz geliyor : Bu Mustafa Sevgi. Yıllarca SİPA’da Gökşin Sipahioğlu’nun en yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak uzun süre görev yapan Mustafa yeniden SİPA’ya dönmüş ve yeniden fotoğraf çekmeye başlamış. Toplantı süresince en çok fotoğrafı o çekti nitekim. Mustafa’yla hal hatır sorarken ve o gün vefat ettiğini öğrendiğimiz Mogollar’ın « Dedesi » ve yaşıtımız ve bir parça Parisli de sayılması gereken Engin Yörükoğlu’nu ve Mogollar’ın diğer müzisyenlerinden Sorbonne civarındaki cafelerde barmenlik yapanları ve hepsini andık. Umarım Bodrum’da, doğduğu ve yaşadığı diğer kentlerde de Engin Yörükoğlu ismi sokaklara, caddelere, meydanlara verilir artık.

Sohbetimiz derinleşmek üzereyken iki genç bayan kitabevine iki lale gibi giriverdi : « Merhaba, biz Plateforme dergisinden geliyoruz. » Paris’te yayın hayatına yeni giren Plateforme ilk sayılarıyla son derece ilgi çeken epey kaliteli ve yararlı bir dergi. Hem haber ve söyleşilere yer veriyor, hem de kimi işletmenin reklamına. İlk sayısında Paris-Saint-Germain futbol takımında hücum oyuncusu Mevlüt Erdinç ile yapılan söyleşi son derece ilginç örneğin : Onun daha çoçukken futbol yeteneklerinin keşfedilmesi ve sonrası, ailesinden ayrıldığı ilk günlerdeki yalnızlığı ve gelişmeler öğretici. İki genç bayan gazeteci kitaplarını imzalayacak olan yazarla yani bendenizle söyleşi yapmak istediklerini söylediler. Kabul ettim. Ayak üstü ve ayak üstünde kısa ama son derece şirin bir söyleşi yaptık. Birçok fotoğraf çektiler. Birkaç kitabı hediye etmemi istediler, olur dedim. Hediye ettiğim ve imzaladığım kitapları derginin bilmece yarışmasında kazanan okuyucularına armağan olarak vereceklerini söylediler. Plafeforme dergisi okuyucularına bu kadar hizmet edebilirsem ne mutlu bana. Genç gazetecilerden Selma Kaya şiir yazmayı ve okumayı sevdiğini söyleyince İkinci Şiirler kitabımdan iki adeti hemen hediye etim. Birini onun için imzaladım. Dergide bir şiir sayfası açmalarının yararlı olacağını söyledim. Çünkü gurbette neredeyse herkes şiir yazıyor, mesele artık onların yayınlanabilmesini sağlamak. Önce gazete ve dergilerde ve sonra mutlaka kitaplarda. Kitap daha kalıcı ne de olsa. Her şey kitapları sevdirmek için.
İki genç ve sevimli bayan gazeteci ile söyleşi yaparken gazeteci Saadet Oruç şipşirin kızı Evin ile geldi. Merhabalar gençlik. Hoşgeldin İlkbahar. Evin’in babası Tolga çok uzakta değil. Tolga’nın yanında bir « Antep Gülü » kadar güleç ve bilge, Paris’te « Şişko » Bekir olarak ünlü, lokantacıların en proleteri ve en cömerti, emekli olduğundan beri « rahat dede » rollerinde son derece başarılı dostumuz da onun yanında. Aynı anda Paris Kürt Enstitüsü’nun bilimsel işlerinden sorumlu İNALCO (Doğu Uygarlıkları ve Dilleri Ulusal Enstitüsü) Kürtçe Bölümü sorumlularından artık emekli ve o da rahat ama sürekli çalışkan Joyce Blau da davete katıldı. Joyce, Paris Kürt Enstitüsü’nde, Kardelen Yayınları’nca yeni yayınlanan ve Paris’e henüz ulaşamadığı için bugünkü imza gününde takdim edemediğim Devet-Ulustan Federasyona başlıklı kitabımın tanıtım konferansı ve imzasını Enstitü’de 22 Mayıs 2010’da yapacağımı bildirdiği Vedat Akter’in kendisine yazdığı « Prof. Dr. M. Şehmus Güzel’in konferansına katılmak için Almanya’dan enaz onbeş kişiyle gelirim » cümlesinin bulunduğu iletinin fotokopisini gösteriyor ve bana veriyor…

Başka gelenler oluyor… Kapımız bugün herkese açık. Herkesle tek tek sarılıp öpüşüyorum. Kimini epeydir görmemişim, kimiyle ise daha birkaç gün önce beraber olmuşum. İşte kitap sevgisi ve kitap aşkı bizi yeniden biraraya getirebiliyor. Bu tür toplantıların en önemli özelliği de zaten burada : Buluşmak, biraya gelmek, birkaç saati paylaşmak, birer veya ikişer veya daha fazla bardak bişeyler içmek, bişeyler atıştırmak ve anılarımız arasında gidip gelmek, gidip gelmek. Gidip. Gelmek. Gurbetten sılaya, sıladan gurbete. Ayaklarımız ve vücudumuz burada bu çok belli ama aklımız fikrimiz sılada. Bu her zaman çok belli olmasa bile böyle. Kesin.

Aaaaa yahu kapıdan giren Nedim değil mi ? Eeeeeeevet Nedim. Hani daha iki gün önce bir iletiyle « Şehmus’cuğum kusura bakma davetine katılamayacağım çünkü İstanbul’da olacağım » diye yazan Nedim Gürsel. Oğlum sen İstanbul’da olmayacak mıydın ? Kemkümkemküm… Uçağı mı kalkmamış, gitmekten mi vazgeçmiş, pek anlaşılamadı, ama önemli değil, çünkü o an ve o kadar insan içinde nedenini, niçinini, nasılını soracak, araştıracak, derinleştirecek ne zaman, ne niyet, ne de istek var. Nedim hemen kitaplara bakmaya başladı. Benimkilere değil. Raflarda olanlara. Nedenini birazdan anlayacağız. Söyleşiler : Vir-Gül-Üne Dokunmadan isimli kitabımda Nedim’le yaptığım söyleşi yer aldığı için onu davet etmem son derece doğal. Bu kitapta söyleşilerine yer verdiklerimden hayatta olanların tümünü davet ettim ve Paris’te olanlardan bir tek Nedim teşrif etti. Kadim dost ve sıkı şair Halil Uysal, bir iletiyle Türkiye’de olduğunu bu yüzden gelemeyeceğini bildirdi ve başarılar diledi. Diğerlerinden ses çıkmadı. Can sağolsun. Ben görevimi yaptım…

Bidakka abiler yeni gelenler var :

İşte Leyla Güz, şirinlikleri içinde. İşte François Georgeon, Fransa’daki türkologlardan en sıkı, en vefalı dost, bir kadim dostum daha : Bir parça hüzünlü, çünkü birkaç günden beri hepimiz Altan Gökalp’in yasını taşıyoruz. Ama François hüznün ve üzüntünün daha fazlasını taşıyor. Çünkü Altan’ın en yakın dostlarından biriydi. François sanki ağabeyini yitirmiş gibi. Altan herkesin, hepimizin dostuydu ama François gibi has insanların daha çok dostuydu… François’nın anlattığı gibi, Altan, Fransa’da « türkoloji » dalında Bazin’ler, Roux’lar, Boratav’lar ve Hamilton’larla hemen onlardan sonra gelen kuşak arasındaki en iyi, en hoşgürülü, en eşitlikçi, kardeş köprüsünü ayrı gayri gütmeden kuran insandı. Altan’ın editörlüğünü üstlendiği ve Maisonneuve Larose Yayınevi tarafınan 1986’da yayınlanan La Turquie en Transition başlıklı kitaba katkısını sunanlar arasında François ve bendeniz de vardık ve bu vesileyle Altan’ı en bilge yönleriyle biraz daha yakından tanımak olanağı da bulmuştuk. Altan hoş adamdı. Abidin Dino’nun sanki kardeşi, Yaşar Kemal’in çok yakın arkadaşı ve çevirmeni. Zülfü Livaneli’nin iyi dostu.

Derken Paris’teki gazeteciler arasında en kıdemlilerden, en acarlardan ve en hazırvenazırlardan Tansu Sarıtay ile Anadou Kültür Merkezi Başkanı kardiyolog doktor Demir F. Önger geldiler. Çok sevindim : Her ikisi de hem son derece efendi ve seçkin dostlardan oldukları için, hem de Tansu’nun ve Demir’in neredeyse hiçbir imza ve tanıtım toplantımı kaçırmamalarıyla gösterdikleri vefa, yakınlık ve ilgi nedeniyle. Dostluğun en iyi göstergelerinden biri de mutlaka vefadır diyorum kendi kendime. İkisi de Paris’teki « Türkiye Gezegeninin » en önemli temsilcilerindedir aynı zamanda. Evet saçlarımıza, sakalımıza ve hatta bıyığımıza (bunlar Demir ve benim için geçerli, Tansu son birkaç yıldır en iyisinden Yul Brynner’leri oynuyor Paris « sahnelerinde ») ak veya kır, kır veya ak, artık nasıl isterseniz öyle, düşmüş de olsa yılların dostluğunun ilk zamanlardaki canlılığıyla sürmesi çok hoş. Demir’le Melih Aşık’ı konuştuk. Çünkü bu iki kıymetli dost İstanbul’da Saint-Benoit Lisesi’nde birlikte dirsek çürüttüler. Melih’in Kasım 2004’teki son Paris seferinde ise hafızalarda kalan sıkı ve yakın çekim şarabı kuvvetli bir akşam yemeği ve sırasındaki dönüşümlü hatıratı yoğun fasıl var : O iki dost anlattı ben dinledim. Onlar anılarını davet ettiler, ben dinledim. Onlarla birlikte 1950’lerin sonundaki İstanbul’a geziler düzenledik : Seine Nehri kıyılarından. Boğaziçi duymuştur mutlaka bizi. Heyyyy « allı morlu takalar » ! Bu akşamki sohbetimizde ise şöyle bir soru aklımıza takıldı : « Melih Aşık Cebeci Erkekler Hamamı’nı anlatabilir mi ? » Bunun altında herhangi bir çapanoğlu aramayın lütfen, son derece bilimsel bir çalışma için soruldu soru, yanıtını ise ancak Melih verebilir. Soruyu ona bizzat sormak görevini de Demir üstlendi… Bana kalırsa anlatabilir.

Tansu Sarıtaylı aralıksız makinalı tüfek yok canım fotoğraf atışı yaptı. O kadar kısa sürede o kadar çok fotoğraf çekmek yetisi bir onda vardır bir de İbrahim Öğretmen’de. İbo bu gece mazeretli olduğu için yerini yedek oyunculardan Mustafa Sevgi dolduruyor. Mustafa da iyi oynuyor, özellikle sol kanattan iyi akıyor. Bu ikisinin çektiği fotoğraflar mutlaka bana ulaşmalı ve sizlerle paylaşmalıyım. Tansu’nun hodrimeydan.net isimli sitesini mutlaka ziyaret etmelisiniz : Paris’teki « Türkiye Gezegeni » haberlerini yakından izlemek için ilaç.

Gazeteci görmek istiyorsan gazeteciden söz et : İşte tam bu sırada Sabetay Varol yanında sevgili eşi Marie-Christine ile, ve herbirinin elinde birer dondurma, giriverdiler kitabevine : Gel de şaşma : Tamam havalar biraz ısındı ama yaz da henüz gelmiş değil. Sefalar getirdiler. Sabetay Milliyet gazetesinin Paris muhabiridir son yıllarda. Daha öncesi de var. O da Paris’teki gazetecilerimiz arasında en kıdemlilerden biridir. Hiç belli olmaz bakarsınız şık elbisesinin şık çeketinin ceplerinden birinden pırıl bir fotoğraf makinası çıkarıverir ve basar tetiğe. Ya teslim olursunuz ya vurulursunuz. Elbisesine veya fotoğraf makinasına. Tevatürdür belki ama fotoğraf makinasını Mari-Christine’in hediye ettiği ve elbisesini ise « Küçük Türkiye »deki en iyi terzilerden birine diktirdiği… O kadar sordum adresini bir türlü vermek istemedi : « Yaaaa işte şurdaki terzi » ile yetindi. Sabetay’ın sohbeti çok iyidir. Hoş sohbettir tanımlamasına en iyi örnek odur kesinlikle. Bilhassa dostlar arasında ve dostlar sofrasında. Anlattıkları hep renklidir ve panoramiktir. Neresinden bakarsanız bakın anlatılan sanki sadece size anlatılıyor sanırsınız. Bunda yönetmen hatası yoktur. Sabetay çünkü cümlelerini iyi kurar, virgülü, noktayı yerinde kullanır ve üç noktaların arasındaki mesafeyi çok iyi ayarlar. Kuyumcusudur sözcüklerinin, cümle ve cümleciklerinin… Anlatmakla bitmez.

Bir de Hüseyin Ustamız var : « Gemlik Restaurant »ın sahibi, aşçıbaşı, yöneticisi, güleryüzü. Özlediğimiz ev yemeklerinin Paris’teki tek ve şaşmaz adresi : Sarmalar, dolmalar, Dersim işi kaburga, haşlama, en iyisinden kuru fasulya, pirinç pilavı, bulgur pilavının hası, tas kebab, ızgara köfte, musakka, cumaları her türlüsünden balık, piyaz, kuzu pirzola, patates kızartma, arnavut ciğeri, kadayıf, baklava ve sütlaç. Ve daha pek çok yemek. Ve her yemege ilave olarak ev işi yoğurt. Ve kaçınılmaz olarak çayla noktalamalı yemeği. En gelenekselinden ve en iyisinden esnaf lokantası. Sadece öğlenleri açık. Esnaf ve proleteryanın ve emekçilerin ve emeklilerin buluştuğu yemekhane. Mahallenin gözü açık ve kulağı delik Fransızlarının ikinci adresi. Hüseyin Usta bu lokantayı, bu şirin ve « maile » aşevini yıllardır yönetiyor : Eşi ve yardımcısı ve Müslüm ile. Onsuz ne yapardık bilemiyorum : Herhalde şunu : İyi bir kuru fasulya pilav yemek özlemi bastırınca ilk uçağa atlayıp soluğu Kadıköy’de alırdık. Sadece ben değil : Tansu, Sabetay, Tunç, Hayri, Sarkis, Selahaddin, Ali, Ramo, Hogir, Ahmet, Avignonlu Hasan Hüseyin, Lütfü ve daha pek çok arkadaş. Hüseyin Usta iyi dost, imza ve tanıtım toplantılarımın hiç birini kaçırmıyor, kitap okumaya meraklı. Hüseyin için eşi ve çocuklarıyla ailesi var, lokantası var, bir de Beşiktaş var. Pazartesi öğlen yemeklerinde geçen zaman en iyisinden bir spor gazetesi olarak ta okunabilir icabında « Gemlik »te. Yapılan yorumları duysanız hayran olursunuz. Yurttaşlarımızın her biri iyi bir futbol uzmanı oldu zaman içinde zamanla top oynayarak. İşte bu takımın eni iyi oyuncularından Hüseyin Usta artık daha çok kitap okuyor. Bir, iki, üç, belki daha çok dünya var kitaplarda çünkü. Dört çocuk babasıdır bu genç yaşında ve çocuk yetiştirmenin nasıl önemli bir görev olduğunu da çok iyi bilir. Kitabımı dördüncü çocuğu Arda için imzalatması da boşuna değil. Arda belki bizden sonra en iyi futbol oynayacak pardon sayın seyirciler en iyi kitap yazacak çocuğumuz olacak…

Kalabalık arasında iki göz bir yüz dikkatimi çekiyor : Ayol bu Albert Bitran, başkası değil. Kalkıp boynuna sarılıyorum. Paris’te en çok tanınan ama ülkesinde henüz yeterince tanınmayan en iyi ressamlarımızdan Albert Bitran’dır bu, evet. Öyle kolay kolay çıkaramazsınız atölyesinden. Ne büyük dostluk taaaa oradan buraya kadar gelmesi ve merhaba demesi. Onu Kitabevi’nde benden başka tanıyan da yok. Yanıbaşımdaki herkesle tanıştırıyorum. Demir F. Önger çok yakın ve dostca ilgi gösteriyor : Kimbilir belki Anadolu Kültür Merkezi’nde de bir sergi açar Albert. Tansu kaçırmıyor fırsatı ve basıyor deklanşöre. Çünkü Albert Bitran öyle sık sık piyasaya çıkan ve kendini gösteren bir sanatçı değil. Kendi köşesinde özenle, sıkı ve uzun boylu çalışan, üreten, yaratan usta ressamdır. Abidin Dino’nun kadim dostu. Birlikte Fransa’da ve dışında yaptıkları sergileri, gezileri Albert bana anlattı ben de Abidin Dino isimli üç ciltlik ömür törpüsü çalışmamda sizlere anlattım. Albert’in evliliğinde tanığı Abidin’dir. Fotoğrafıyla ispatlı. Albert bana dönüp ve « Seni anlatan kitapların ve şiirlerin hangileri ? Bana onlar lazım » deyiverince Ergani Yürüyor ve İkinci Şiirler isimli kitaplarımı takdim ettim. Hemen aldı. Geçen zamana nanik, Albert Bitran formda : « Daha bu sabah tenis oynadım yahu ! » diyor ya. Albert Bitran’ın birkaç sergisi bugünlerde aynı anda Paris’te değişik mekanlarda sürüyor. La Gazette de l’Hôtel Drouot gibi en önemli sanat dergilerinde epey uzunca söyleşileri yayınlandı son günlerde. Meraklılarına duyurulur. Google Baba’nın kapısını lütfen tıklatın : Açıl susam açıl ! Açılsın Albert Bitran sayfaları. Tanınsın ülkesinde. Bu umut bizim…

Zaman geçiyor mu ? Geçti mi ? Saat kaç acaba ? Gençlik saati çalmış olmalı : İşte gençler geliyor : Françoise’ın yeğenleri, genç öğrenciler… Onur Sinan geliyor. Elisabeth geliyor. Stéphane geliyor. Françoise geliyor. Giselle geliyor… Gökşin Sipahioğlu gelemiyor : Onun da mazereti var. Mazeretli listesi epey uzun. Birkaçının daha ismini saymalıyım :

Handan Börütecene, Ülkü Gündoğdu, Alper Yalman, Hüseyin Narlı, Cengiz Özkan, Didier Billion, Kenan Öztürk, Yurdagül Akçansoy, Melih Aşık, Uğur Hüküm, Anahid Şamikyan, Anjel Dikme, Nesimi Yaman, Alev Ebüzziya-Siesbye, Jak Şalom, Remzi Raşa, Sarkis Çelik, Şeref Yıldız, Müslüm Üzülmez, Onay Akbaş, Hamit Bozarslan, Ody Saban, Raffi Hermonn, Murat Tellioğlu, Habib Hamza Erdem, Kerem Önen, François Féret, Colette, Elisabeth Longuenesse, Şenol Yazıcı, Mersinli Mustafa Y. Yalçıner. Herkesin mazereti farklı. Kimi Türkiye’de. Kimi Almanya’da. Kimi dinlencede. Kiminin ufak tefek sağlık sorunu var. Hepsi velilerinden birer tezkere gönderdiği için mazeretleri kabul edildi. Bir dahaki sefere onları da aramızda görmekten mutlu olacağımız kesin. Yazılıdır.

Gelemeyenleri düşünmeye zaman yok. Gelenlerle ilgenmeli. İşte Gülay Dincer. Tanışmamız lazım. Çünkü Mustafa Y. Yalçıner’den ve Aydıncık’tan selam getirmiş. Ortak dostlarımız da var : Biri yanımızda zaten : Bu Sezai Atıcı’dır. Sezai deyince hep Ramazan aklıma geliyor. Ramazan ayı değil. Ramazan isimli delikanlı. Hani o 1980’li yılların başındaki toplantılarda en sakin delikanlı var ya işte o. Sezai de onu çok iyi tanıyor. O Ramo olarak ortak hafızamızda ve toplumsal tarihimizde yerini aldı. Bize anıları kaldı. Bu da yeter. İşte Sezai ve Gülay ile geçmişi ve Ramazan’ı konuşuyoruz. Gülüşerek, kimi zaman heyecanlanarak. Melankoli dalgaları mı bu dalgalar ? Güzel şeyler anlatılıyor yine de. Güzel ve kalıcı olan şeyler. Ah bir de o güzelim gençliğimiz, o fidan boylu gençliklerimiz bizlerle ve bizimle kalabilseydi ah ! Ah ulan ah !

« Chimera-Yakamoz » Restaurant’ın kurucusu, yöneticisi, herşeyi Malike Hanım da aramıza katılıyor. Bir parça sohbet edebiliyoruz sadece. Çünkü lokantasının akşam hizmeti başlayacağı için fazla zamanı yok. Ama olsun : Uğrayarak ve iki satırla hal hatır sorarak, iyi, kalıcı ve yakın dostumuz olduğunu bir kez daha vurgulamakla sevindirdi. Sağolsun. Varolsun.

Tarih bizi bırakmıyor. Bir ara kitaplarımı imzaladığım, dostlarımla oturup iki satır lafladığım masanın etrafında Leyla, Nedim ve ben başbaşa kalıyoruz. 1970’lerin Paris’i hücuma geçiyor. Sorbonne dersliklerindeki toplantılarımız sesleniyor… Bunu duyan Onur Sinan da yaklaşıyor. O ayakta kalıyor, her an yeni bir atılıma hazır, biz üçümüz oturak. Nedim’in « uğramak » için değil « oturmak » için geldiği de böylece belli oldu : İlk gelenlerden olmasına rağmen, kendisiyle aynı anlarda gelen veya kendisinden sonra gelen herkesin gitmesine karşın o hâlâ bizimle. İşte Nedim, solumda, bir parça arkada oturuyor ve sözü alıyor, anlatıyor ve sözünü şu sıralarda hazırlamakta olduğu « romanı »na getiriyor : « Kahramanım Doğu Berlin’de yaşayan bir TKP (Türkiye Komünist Partisi) militanı veya üyesi, kısaca bir TKP’li olacak, Nâzım Hikmet’i Stasi’ye ihbar edecek. Şehmus senin TKP konusunda bilgilerin olduğunu biliyorum. Sence 1945’te veya hemen savaş sonrasında Doğu Berlin’de yaşayan veya bulunan TKP’li bir kahraman inandırıcı olabilir mi ? » Düşünüyorum. O yıllarda yurtdışında yaşayan ve kendilerini TKP’li olarak ilan eden veya daha sonraki yıllarda yayınladıkları anılarında bunu açıklayanları düşünüyorum. Sayıları oldukca sınırlı ve o anda aklıma gelenlerin hiçbirinin o dönemde Doğu Berlin’de olması bana mümkün görünmüyor. Ama yine de orada hangi sıfatla bulunacağı önemli diyorum. Nedim bu konuda henüz açık ve kesin bir karara varmış değil. Asker olarak mı bulunacak orada ? Öylesi mümkün görünmüyor. Çünkü o yıllarda yurtdışındaki TKP’lilerin hiçbirinin Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nde (SSCB) askerlik yaptığına ilişkin herhangi bir şey okumadım. Başka tür bir görevle orada bulunması olası mı ? Nedim’in bu meseleyi araştırması ve açıklığa kavuşturması lazım. Nedim « romanının » henüz hazırlık aşamasının ilk basamaklarını çıkıyor gibi. Bu vesileyle bana daha bir dizi soru soruyor, anlatıyor, dinliyor, dikkatli : Örneğin « Beni TKP’nin ve TKP’lilerin yurtdışındaki yaşamı ve yaşadıkları ilgilendiriyor » diyor… Şöyle böyle bir yarım saat kadar veya biraz daha fazla bir zaman konuşturuyor beni. Nedim’in TKP tarihine ilişkin bütün kitapları henüz okumadığını anlayınca ona şu kitapları okumasını, ama birinci satırından sonuncu satırına kadar okumasını, öneriyorum :

Şeref Yıldız : 1960’lardan 1990’a Fırtınada Yürüyüş, TÜSTAV, « Sarı Defter » dizisi, İstanbul, 2008. Çocukluk ve ilkgençlik arkadaşım ve « Erganili ilk komünist » olarak ta nitelenen Şeref Yıldız’ın TKP yönetimindeki sorumluluklarını ve yurtdışında yaptıklarını kısaca özetliyorum. Şeref’in kitabının büromdaki masalardan birinin üstünde her gün benimle bakıştığını ve bu iyi yazılmış kitabı tanıtıcı bir şey yazmayı birkaç aydır düşündüğümü ama maalesef zaman darlığından bir türlü gerçekleştiremediğimi de ekliyorum. Şeref’in Ergani Yürüyor kitabında anlattığım gösteri ve yürüyüşte hazırlık aşamasından sonuna kadar yer aldığını ve kitaptaki fotoğraflardaki gençlik halini de gösteriyorum.

Metin Gür : Diyardan Diyara TKP’nin Avrupa Yılları, Günizi Yayıncılık, İstanbul, 2002. Bu kitap TKP’nin Avrupa’daki faaliyetlerinin birçok yönünü en iyi biçimde yansıtan bir çalışma olarak dikkat çekiyor. Metin Gür, Almanya’nın değişik yörelerinden TKP saflarına katılanları ve TKP yönetiminin tavrını, ilgisini ve sonraki gelişmeleri aktarıyor. Bilhassa Anjel Açıkgöz’le yaptığı söyleşilerle konularını zenginleştiriyor.

Hayk Açıkgöz : Anadolulu Bir Ermeni Komünistin Hayatından Anılar, Belge Yayınları, İstanbul, 2002. Anjel Açıkgöz’ün eşi ve inanmış komünistlerden Hayk’ın Leipzig’deki TKP’liler, TKP ve Nâzım’a ilişkin anılarının zenginliğini ve dürüstlüğünü vurguluyorum.

Erden Akbulut (Hazırlayan ve sunan) : Bizim Radyoda Nâzım Hikmet, TÜSTAV Yayınları, İstanbul, 2002. Nedim bu kitabı edindiğini söylüyor. O zaman ona şu kitabı da öneriyorum :
Erden Akbulut : TKP MK Dış Bürosu 1962 Konferansı, TÜSTAV Yayınları, İstanbul, 2002. Erden Akbulut’un Nedim gibi ama ondan epey sonra Galatasaray Lisesi’ni bitirdiğini ve TKP ve Türkiye’de solun tarihi konularında uzman olduğunu ve TÜSTAV Arşivi’nde TKP’ye ilişkin epey belge ve bilgi bulunduğunu, bunlara bakması için Erden Akbulut’un kendisine yardımcı olabileceğini, İstanbul’a gidince onu aramasını öneriyorum. Nedim bunun üzerine « Mayısta gideceğim o zaman ararım » diyor.

Sohbetimiz sürüyor Nedim’in kahramanını yaratması konusunda Gün Benderli’nin şu kitabını da öneriyorum : Su Başında Durmuşuz, Belge yayınları, İstanbul, 2003. Gün Benderli’nin TKP çevresinde Gün Togay olarak tanındığını ve Necil Togay’ın eşi olduğunu anlatıyorum. Gün ve Necil Togay ile Yılmaz üçlüsünün Nedim’in yaratmak istediği « kahramanı » için ilginç veriler ilham edebileceğini de ekliyorum. Nedim’in Gün Hanım’ı ve eşini tanımadığını, TKP’nin genç militanlarının 1950’de, hemen öncesinde ve hemen sonrasında Paris’teki serüvenlerinden ve hele İdéal Hôtel’deki yaşantılarından habersiz olduğunu anlayınca ona bu konularda kimi bilgileri aktarıyorum ve daha çok bilgi için Sevim Belli’nin şu kitabını okumasını tavsiye ediyorum :

Sevim Belli : Boşuna mı Çiğnedik, Cadde Yayınları, İstanbul, 2006. Sevim Belli’nin o zamanki ismiyle Sevim Tarı’nın Paris’ten İstanbul’a gitmesini ve Ekim 1951’de Fransa’ya dönmek için Galata’da vapura binmek üzereyken üzerinde TKP’ye ait belgelerle yakalanmasının ayrıntılarını, bunun üzerine başlayan TKP tutuklamalarını da aktarıyorum. Bu vesileyle Ulvi Uraz ve eşinin Paris’te Sevim Belli ve Gün Togay ile TKP « hücresi » faaliyetlerini ve 1951’deki tutuklamalarda Ulvi Uraz ve eşinin nasıl « su koyverdiğini », yani Türkçesiyle nasıl çözüldüğünü de. Bu konular için Aclan Sayılgan’ın şu kitaplarını öneriyorum :

Aclan Sayılgan : Türkiye’de Sol Hareketler (1871-1972), Hareket Yayınları, İstanbul, birinci bası : 1968, ikinci basım :1972.

Aclan Sayılgan : Tutuklama, Ötüken Yayınevi, İstanbul, 1974. Bu kitapta son derece kolayca deşifre edilebilen güya takma adlarla andığı bütün TKP’lilere kin ve küfür kusan Aclan Sayılgan’ın yazdıkları polis bakış açısıyla meseleyi aktarması açısından epey ilginç.

Nedim « Bu kitaplar piyasada bulunuyor mu ? » diye sorunca evet bulunuyor diyorum ve bilhassa Sevim Hanım’ın kitabının çok hacimli olmasına rağmen moralini bozmamasını ve a’sından z’sine kadar okumasının çok iyi olacağını vurguluyorum. TKP’nin sadece belli bir döneminde geçecek olan ve kısmen kurgulanacak bir meseleyi anlatmak istese de TKP’nin bütün tarihini inceden inceye bilmesi gerektiğini anlatmaya çalışıyorum. Gün ve Necil Togay’dan, Vartan İhmalyan’dan, Fahri Petek’ten, Attila İlhan’dan, A. İlhan’ın Necil’e nasıl takıldığından söz ediyorum. 1950’ye doğru TKP’nin birara Paris’te bir birim kurmak istediğini, bu amaçla Paris’e birkaç genç komünistin gönderildiğini, ama değişik nedenlerden ve bu arada Fransız Komünist Partisi’nin TKP’nin Paris’teki elemanlarıyla gereken, kalıcı, ciddi ve sıkı, partiden partiye ilişkiyi kurmak istememesi üzerine ve başka etkenler sonucu TKP’nin üye ve militanlarını Fransa dışına çıkarmaya karar verdiğini ve bunun üzerine Paris’tekilerin Macaristan’a gitmelerinden söz ediyorum. Bütün bunları ve daha fazlasını Abidin Dino çalışmamın üçüncü cildinde ve Fahri Petek : Bir Hayat, Üç Can isimli kitabında anlattığımı belirtiyorum. (Nedim imza ve tanıtım gününde bu kitapları değil, Abidin Dino ile Söyleşiler. Yazılar : Hayat ve Sanat başlıklı kitabımı satın alıyor, imzalatıyor.)

Nedim sorular sordukca anlatmamı sürdürüyorum, Leyla ve Onur ilgi ve dikkatle dinliyorlar : Nisan 1962’deki Leipzig Toplantısı’nı, TÜSTAV tarafından yayınlanan ve Gün Benderli’nin notlarından oluşan kitabı ve kitaptaki fotoğrafları, Abidin Dino’nun Paris’ten gidip bu toplantıya katılımını ve daha binbir şey anlatıyorum. Anlatırken çoştuğumu farkediyorum. Çoştukca daha çok anlatıyorum. Daha çok konuşuyorum. Nedim usluca dinliyor. Önerdiğim kaynakların birkaçını Nedim’in şık not defterine not bile ediyorum. Nedim’in beni Fransızcasıyla « cuisiné » ettiğini, yani ağzımdan laf aldığını artık Leyla da, Onur da, ben de anlıyoruz. Birbirimize tebessümle bakıyoruz, Nedim bunu görmüyor. O zaman Nedim’e, insanları böyle boşuna konuşturmak olmaz, madem yeni kitabının kahramanını oluşturmak için soru soruyor ve yanıt alıyorsun, romanın yayınlanınca sunusunda veya sonunda bir biçimde mutlaka « Şehmus Güzel’e şu şu katkı ve yardımı için teşekkür ediyorum » notunu koymalısın diyorum. Önce yan çiziyor : « Ama biliyorsun roman yazmaya başlayınca yön değiştirir. Başka biçimler alabilir… » falan filan falan filan diyor. Ben ısrar ediyorum ve « İşte Leyla Güz ve Onur Sinan Güzaltan tanıktır. Eğer teşekkür etmeyi unutursan onların tanıklığıyla bunları anımsatırım ». O zaman Nedim teşekkür faslını ihmal etmeyeceği sözünü veriyor. İnanmalı mı ?İnanmamalı mı? Artık siz de tanıksınız ve romanı yayınlanınca hep birlikte bakarız. Şu an henüz çalışmasının daha başında olduğu açık. Epey okuması, TKP tarihi, Türkiye’de sol hareketin geçmişi konularında uzman daha pek çok insanla görüşmesi gerektiğine inanıyorum. Bunu da aktarıyorum. Bu alandaki tanınanlardan birkaçının ismini de bu vesileyle anıyoruz.

Nedim susuyor. İçki ve çerezlerin bulunduğu masaya doğru gidiyor. Bu imza ve tanıtım toplantısı için özel olarak seçtiğim Bordeaux gerçekten çok iyi çıktı. Kırmızı şarap deyince ilk akla gelenlerden biri olması açısından ve beni mahçup etmediği için kırmızı şaraptan ben de bir bardak alıyorum. Artık toplantının sonuna geldik sayılır, ben de bir bardak bişey içmeyi hakettim…

Leyla kalkıyor önce, Aix-en-Provence’lı ve Boulogne-Billancourt’lu yıllarımızın özlemi, hüznü ve hasretiyle Doğan’ı ve Salih’i ve Ahmet’i ve Seyfettin’i (Nedim’in ağabeyi ve o günlerdeki sıkı ve hakiki dostumuz) anıyoruz, ak saçlarımızı birbirine sürüyoruz, koklaşıyoruz, sarılıyoruz birbirimize. Sonra… gençliğimiz geçiyor bize el sallayarak…

Sonradan sonra yeni kitapların yazılması için yeni serüvenler başlıyor. Bizde, kardeşlerim, bu kitap sevgisi, vatan ve İnsanlık aşkı var oldukça serüvenlerimiz sürecektir. Sizlerle birlikte olunca daha güzel her şey. Evet sizlerle beraber her şey daha güzel. Bizi yaşatan da bu. Sadece bu.

Yazan: Prof. Dr. M. Şehmus Güzel

NOT: Yazıda yeralan fotoğraflar, Mustafa Sevgi tarafından çekilmiştir.

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

elbette azaltmıyor. Aynı şekilde bütün dünyayı etkilemiş sosyalist liderlerin farkındalık geliştirememiş olmaları da onların değerini azaltmıyor. Rosa, Mandel, Mao, Stalin, Baran artık söz söyleyebilecek durumda değiller. Onları değiştiremeyeceğimize göre ancak anlamaya çalışabiliriz. Daha önemlisi ise şimdi hayatta olanlara ve geleceğe seslenmektir. Değer yasası emek ile üretim varolduğu sürece -ki hep varolacaktır, kaçınılabilir birşey değildir. Komünist toplumu değer yasasından kurtuluş olarak görmek geleceğe ilişkin bildiğimiz tek şeyden vazgeçmek demektir. Marksistlerin politik hedef olarak ilan ettikleri bir toplum biçimine ilişkin kazanılmış bir bilinci bir kenara itivermiş olmaları bir şekilde açıklanmalıdır. Değer yasası sömürüyü açıklamakta vazgeçilmez bir yere sahiptir. Sömürüyü anlamak yeterli gelmiştir. Sömürünün bir çok toplumsal sorunda belirleyici rolü vardır. Sömürüyü anlamak özellikle kapitalist toplumu anlamakta çok zengin bir bakış açısı sağlar. Marksistlerin değer yasası ile ilgili yanılsamalarının esası, yasayı üretimin genel yasası değil de meta üretiminin yasası olarak görmeleridir. Meta ile ürün arasındaki fark bir pazar aracılığı ile değişime tabi olmak ya da olmamak şeklindedir. Pazar gereksiz hale geldiğinde ürün meta olmayacak, pazarda alınıp satılmayacak ve bir değişim değeri de oluşmayacaktır. Yanılsama, böylece değerin de ortadan kalkacağını düşünmekle başlıyor. Belki böylece değer ile açıklanan sömürünün kökü tamamen kuruyacak sanılmaktadır. Bu durumda sosyalizmin temel meşgalesinin, meta ve paranın alanının daraltılması olacağı da örtük olarak ilan edilmiş olur. Hâlbuki Marks’ın iktisadi incelemesinin politik vargısı, sömürünün ortadan kaldırılabileceği ve kaldırılması gerektiği şeklindedir. Meta, para esasen dolaşım alanına aittir. Artı-değer ve sömürü ise dolaşımdan değil üretimden doğar. Marks kapitalin ilk bölümlerinde, sermaye bahsinde artı-değerin dolaşımdan doğamayacağını kanıtlamakla konuya başlar. Bu kanıtlamanın kendisi Marks’ın temel iktisadi vargılarındandır. Sömürünün dolaşımdan doğmadığı bir kez benimsendiğinde, meta ve paranın pek varolmadığı bir durumda da sömürünün varolabileceği kolayca çıkarsanabilir. Zaten feodal ve köleci dönemler bu konuda yeterli kanıtlar sunmaktadır. Aynı fikri tersten okuduğumuzda ise, sömürünün ve artı-değerin hiç ortaya çıkmadığı koşullarda da metanın ve paranın varolabileceğini söyleyebiliriz. Sosyalist deneyimler bunu pratik olarak kanıtlamaktadır.

Biz şimdi değer yasası ile ilgili bulanık bilincin bir başka görünüşüne daha işaret edeceğiz. Kapitalizm kaotik ya da anarşik bir üretim demektir. Değer yasası bu karmaşanın düzenini sağlayan bir yasa gibi görülmektedir. İlk bakışta bu akla yakın gibidir. Sonuçta tüm plansızlık ve kaosa rağmen bu üretim biçiminde de emek toplumsal üretimin değişik kollarına değer yasası icabınca belirli bir oranda dağılmak durumundadır. Peki, buradan yola çıkarak zorunlu orantılar çiğnendiğinde değer yasası hükmünü icra eder ve suçlular iflas ile cezalandırılırlar denebilir mi? Bu soruya ilk elden evet cevabı vermek, yukarıdaki ifadelerin sadeliği içerisinde gayet haklı gibi görünmektedir. Ancak ayrıntıdaki şeytan, marksistleri bu sefer kapitalizm konusunda da yanılsama içerisine düşürmüştür. Değer yasası böylece kendisine ait olmayan bir hükmü icra etmekle itham edilmiş olur. Hâlbuki burada hükmünü icra eden arz ve taleptir. Ürünlerin değerleri ise asıl belirleyen değil, dışsal belirleyendir. İhtiyaçtan fazla üretilen ürünler ya çöpe gider, ya da dayanıklı ise stoklarda yığılarak arzın gerilemesine yol açarlar. Bu süreçlerde oluşan fiyat dalgalanmaları birer sonuçtur. Fiyatlar hiç dalgalanmayacak olsalar, sorun ve çözümü değişmez.
Üretim, belirli ürünlerin üretimidir, fazlalık ya da yetersizlikler, arz-talep dengesizliği demektir. Denge kurulduğunda ise değer yasası açısından söyleyebileceğimiz tek şey, emek zamanının değişik üretim kollarına dağılımının, değer dağılımı ile eşleştiğidir. Bunu da söylemeye gerek yoktur, çünkü değer yasası zaten bu eşleşmenin kendisidir. Çok iyi bilindiği üzere fazla arz, artık kullanım değeri olmayan ürün demektir ve değer taşıyıcısı değildir. Değersiz şeylerin değer yasasıyla ilgisi yoktur. Çok küçük bir ayrıntı gibi görünebilir, ama buradaki yanılsama önemsiz değildir. Kapitalist toplumda değer yasasının piyasa aracılığı ile sağladığı dengenin, sosyalist bir toplumda planlama aracılığı ile sağlanacağı yargısının kaynağı bu yanılsamadır. Hâlbuki işin doğrusu başkadır. Birincisi değer yasası üretimin dengesini hiçbir durumda sağlamaz, ikincisi planlama değer yasasının bu olmayan görevini üslenemez, üçüncüsü planlamanın görevi arz ve talep dengesinin yönetimidir, dördüncüsü değer yasası muhasebe ve denetimin konusudur.
Marks kapitalist üretimin plansız ve kaotik yapısına değindiği yerlerde, gereksiz israflara işaret eder. Anarşik yapının yarattığı israfın ortadan kaldırılmasının bile önemli bir ilerleme olacağını söyler. Daha ötesi ise, yani anarşik yapının kapitalizmin yapısal krizlerinin nedeni olduğu fikri ise Marks’a ait değildir. Kriz değer yasasının bir dolayımıdır. Dolayım artı-değer ve sömürüdür. Kapitalizmin yapısal krizleri anarşik yapıdan kaynaklanmaz. Kaynak artı-değer üretimindedir. Sömürü artı-değerden doğar ve onu yeniden üretir. Sömürü ve artı-değer ise değer ile varolur ve onunla açıklanabilir. Değerin, üretimin, mülkiyetin ortadan kaldırılması olası değildir ve gerekli de değildir. Mülkiyet, değer ve üretim olmadan sömürü olmaz, ama tüm bunlar sömürü olmadan varolabilirler. Sömürü ve artı-değer zorunlu değildir. Bu yüzden de ortadan kaldırılabilir. Denebilir ki artı-değer ve sömürü madem kriz nedeni, köleci ve feodal dönemlerin krizleri nerededir? Krize kapitalizm penceresinden bakılırsa elbette görmek olası değildir. Biz ise sadece mısır piramitlerini örnek vermekle yetineceğiz. Bu devasa yapılar bir krizin hem kendisi, hem de çözümüdür. Artı-değer her durumda bir artı-üründür. Sömürünün temel zeminidir. Bu zemin her tür toplum biçiminde yeniden doğabilir, koşullar uygunsa sömürünün değişik biçimlerinin ortaya çıkmasına yol açabilir ve eğer sosyalist toplumlarda artı-değer oluşumuna müsaade edilirse sonuç sömürü olmasa bile mutlaka özgün bir kriz olacaktır. Reel sosyalizm deneyimlerinde özgün bazı krizlerin varolabileceği bu açıdan bir araştırma konusudur. Daha ötesi de vardır, artı-değer oluşumu, sosyalist deneyimlerde klasik görüntüler vermeyen sömürü imkânları da yaratmış olabilir. Bu konu da araştırılmalıdır. Sömürü kötücül hislerin bir ürünü değildir. Artı-değerin sürekli oluştuğu bir mekanizma yürürlükte ise, şu ya da bu birey kendi özel arzusundan bağımsız olarak sömürgen haline gelir. Bireyin bu konumuyla uyumlu ideolojiler edinmesi, ister konumuna öngelsin, ister sonradan edinilsin maddi konumun toplumsal varlığının sonucu sayılmalıdır. Bu açıdan artı-değer ve sömürü bir açık kapı bulduğunda pratik olarak yaşanmakla kalmaz, varoluş tarzına uygun ideolojiler de üretir. Özetle sosyalist iktidar ve kolektif mülkiyet sömürüye karşı büyük birer önlemdir, ancak artı değerin ortaya çıkmasına mutlak anlamda engel olamazlar.
Burada bir parantezle sosyalizm deneyimlerinde toplumun tüketim fonu dışında geliştirme ve kolektif ihtiyaçların karşılandığı fonları, büyümenin gereği olarak hesaba katılması gereken artıyı gerekli-değer olarak düşünmekte olduğumuzu ve bunların aşılması durumunu artı-değer oluşumu saydığımızı hatırlatalım.

Planlamanın artı oluşumunu engelleyeceği düşünülebilir. Ancak planlamanın asıl görevi bu değildir. Sosyalist toplumda eğer kolektif mülkiyet güvencesi ile yetinilirse, artı-değer olasılığı başıboş kalır. Bu ise hem sömürü ile, hem de toplumsal yaşayışın içinde değişik biçimlerde kendisini gösteren özgün kriz dinamiklerinin kaçınılmazlığı ile kendini gösterecektir. Özgün kriz birçok şey olabilir, biz şimdilik en hafifinden emekçilerin yaşamı anlamlandırmalarında, yaşama sevinçlerinde oluşabilecek aşınmalara işaret edelim!
Sosyalist iktidar deneyimlerinin artı değer oluşumuna açık kapı bırakma olasılığına işaret etmekle kapitalizmle sosyalizm arasındaki farkı silikleştirmiş mi oluyoruz? Reel sosyalizm deneyimlerine devlet kapitalizmi yakıştırmalarında bulunanlara katılmadığımızın anlaşılması açısından birkaç söze daha ihtiyaç var. Kapitalizm artı-değer üretimin mutlak zorunluluğu demektir. Üretim ihtiyaçların üretimi değil, artı değer üretimidir, ihtiyaçlar artı -değer üretiminin bir yan ürünü gibi üretilirler. Bu açıdan kapitalizm sömürüyü kaçınılmaz hale getirir. Sömürünün sınırlanması minimize edilmesi gibi çabaların çıkışsızlığı tam da bu nedenledir. Sosyalizm ise artı-değer üretmek zorunda değildir, artı-değer ancak bir yan ürün olarak ortaya çıkabilir. Arz-talep dengesinin yönetimini planlamanı asıl görevi saydığımıza göre, bu denge layıkıyla yönetilebildiğinde artı-değer oluşumunun engellenebileceğini düşünebilir miyiz? Artı-değer bir arz ve talep kabuğu içinde oluşabileceği için bu sorunun cevabı hayır olmalıdır. Sosyalist iktidarların elinde artı-değerin ortaya çıkışını önlemek için emek zamanını düzenlemek gibi bir imkân vardır. Bu aslında emekçi örgütlerinin, sendikaların asıl meşgalesi olmalıdır. Toplumun toplam çalışma zamanının uygun biçimde kontrol edilmesi yolu ile artı-değer oluşumu önlenebilir. Ama zaten sorun da buradadır. Bu aracın esnek biçimde kullanımı olanaksızdır. İlk yapılması gereken şey bir yandan emek zamanında belirli bir stabiliteyi korurken, bir yandan da üretimin gelişimi sonucu oluşabilecek artı-değerin, toplumun tüketim standartlarının yükseltilmesi yoluyla ortadan kaldırılmasıdır. Tüketim standartlarının artırılması üretim standartlarının da gelişmesi anlamına gelir. Tüketim insanın her yönüyle yeniden üretimidir ve bu açıdan çok yönlü bir şeydir. Yalçın Küçük’ün sandığı gibi daha çok içip, daha çok sevişmek varılacak bir hedef olamaz. Eğer böyle bir yere varılmış ise, insanın yeniden üretiminde bir tıkanma yaşandığını, ya da özgün bir kriz içerisine girildiğini düşünmemiz gerekir. Üretimin hep daha üst bir düzeye ulaşması maddi bir zorunluluktur, buradan emekçilere boş vakit üreyeceği de gayet açıktır. Sorun zaten insanın boş zamanının nasıl dolacağıdır. Bu boş vaktin avarelik olarak kalması olası değildir. Bu insanın ölümü demektir. Her yönüyle yaşamın yeniden üretimi ise epeyce karmaşık bir iştir. Bu iş başarılamaz ise boşluğun sömürü ile dolacağını hayal etmek zor değildir. İnsan tıpkı tüketmeye ihtiyaç duyduğu gibi üretmeye de ihtiyaç duyar. Sömürü üretmeyi bir işkence haline getirdi diye bu gerçeği unutacak değiliz. İnsan tıpkı üretirken tükettiği gibi, tüketirken de kendini üretir. Üretim, ya da üretken tüketim aslında tüketimin bir dolayımıdır ve tüketgen üretim için yani insanın üretimi için vardır.
Kapitalizm koşullarında da sermaye birikiminin ve artı değerin bir kısmının yatırıma dönüştürülmesinin toplumsal niteliğinden yola çıkılarak ve bunun sosyalizm koşullarında bir başka biçimde de olsa gerçekleşmek durumunda olduğundan yola çıkılarak aradaki farkların bir nüansa indirgenmesini de açmakta fayda var. Marks kapitalist bireyi, sermaye mülkiyetini elinde bulunduran özgür bir birey olarak görmediğini sık sık belirtir. Bu birey kendi iradesinden bağımsız olarak, kişileşmiş sermayedir, bu anlamda sermayenin mülkiyetine geçmiş bir bireydir. Bu bireyin ruhunun sermayenin ruhu olduğu ve bu bireyin birey değil, sermayenin canla başla çalışan gönüllü kölesi olduğu şeklindeki sözleri ile Marks sadece alay etmiş olmaz, nesnel bir duruma da işaret etmiş olur. Sermayenin kendini çoğaltma dürtüsü, bir yan ürün olarak toplumsal bir işlev yükleniyor diye, bu çoğalmanın artı-değer sömürüsü olarak tanımlanmasından vazgeçemeyiz. Sermaye bir toplumsal ilişki haline gelmediğinde, toplumun birikmiş cansız emeğinden başka bir şey değildir. Bu cansız nesne, üretim için canlı emekle bir araya gelmek zorundadır. Bu zorunlu bir araya geliş, eğer cansız emeğin, canlı emeği kendisine katma isteği edinebileceği bir biçimde gerçekleşirse ki bu istek, insanda kişileşerek ve böylelikle tek bir hedefe kilitlenmiş bir zeka edinerek gerçekleşir, onun karşısında her tür iyi niyet, ahlak, sevecenik, adalet duygusu yenik düşecektir. İnsan tüm bu konularda yenilgiye uğradığında ise, bilmelidir ki karşısında yenilgiye uğradığı şey bir nesnedir. Bu nesne yine insanı kullanarak bir canlılık kazanabildiğine göre, sermayenin zekası, öfkesi, tutkusu insandan çalınmadır. İnsan tepesinde patlayan bomba ile, namludan çıkan kurşun ile kendisini mahvederken bile kendi halinde kaldığında masum ve zararsız bir nesnenin metalik soğukluk ve duygusuzluğu altında ezilmektedir.
İşçi sınıfının ilk hamlelerinden birisi olan makina kırıcılığı, kendi çıkışsızlığı içerisinde yine de tam isabettir. Makina sermayenin işçiye en yalın görünen halidir ve işçinin bu ilk öfkesi yok edilemez birşeye, yani makinaya yöneldiği için çıkışsızdır. Halbuki ilk öfke, tıpkı ilk antibiyotik gibi en isabetlisi olmuştur. Makina sadece sermayenin kendini gösterdiği bir biçimdir. İnsan her zaman önce biçimleri görür, sonra öze ulaşır. Sermayeyi parçalayıp yok edecek olan öfke, önce onun özünü kavramalıdır. Böylelikle bilinçlenmiş olan son öfke, bir bakıma ilk öfkenin aynası olacaktır. Doğal olarak bu sefer çıkışsız olan işçi değil sermaye olacaktır.
Daha fazla ilerlemeden önce Marks’ın Kapital ile bilime ve ekonomiye vurgu yaptığı, deyim yerindeyse çubuk büktüğü, dolayısıyla nesnelci yaklaşımlara imkan tanıdığı fikrine değinmekte yarar var. Marks’ın yaptığı işin siyasal alanda etkili olmak üzere öznelci ve hayalci savrulmaları telafi etmek üzere bilimden yana çubuk bükme olduğunu söylemek konuyu biraz yanlış kavramak anlamına geliyor. Marks’ın kendi döneminin siyasetine etki etmeye çalıştığı inkar edilemez, ütopik fikirlerle mücadele ettiği de bir gerçektir. Ancak Marks’ın bilimselliğe verdiği önem kendi etki gücünü artırma amacı taşıyan bir işlem değildir. Marks uğruna mücadele edilen hedeflerin bilimsel olarak imkansız olması halinde, verilecek mücadele ne kadar haklı gerekçelere sahip olursa olsun, hiçbir yere varılamayacağını bilmektedir. Varılacak yerlere ancak açık yollardan varılabilir. Marks bilim sayesinde kapalı yolları gözler önüne sermiş olmaktadır. Marks kendi döneminin çıkışsız yollarını siyasi olarak karşısına almakla yetinmemiş, çıkar yolun bilimsel tanıtlamasını yapmıştır. Bu açıdan yapılan şey bir çubuk bükme değil, kendi yolunu aydınlatma anlamına gelmektedir. Öznelliğin rolü Marks’ın ihmal ettiği bir şey değildir, öznenin nasıl bir rol yapacağının anahtarı bilimin içinde gizlidir. Bu açıdan Marks, sosyalist iktidar olarak ortaya çıkması kaçınılmaz olan iradenin, ne yapıp, ne yapamayacağının ortaya çıkarılmasıyla ilgilenmiş olmaktadır. Bu bir çubuk bükme, vurgu yapma falan değildir. Basitçesi sağlamcılıktır. Boşa kürek çekmeme, zamanı iyi kullanma eylemidir. En az deneyle, en çok fikir üretme, en az çabayla yararlı sonuca ulaşma isteğidir. Bu ise her daim gerekli bir şeydir. Yine yazıyı bitirirken bir ray benzetmesi yapalım! Marks eseriyle bazı maliyetleri de olabilecek bir vurgu yapmış değildir, yaptığı şey sadece çakılların arasında sürünmekte olan lokomotifi rayına oturtmaktan ibarettir.

Yazan: Suat Kamil Aksoy

Yazarın İletişim Adresi: suatkamil@gmail.com

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

pislikleri içinde, subjektivizmin batağında eriyen bir insandım. İmdadıma 12 Mart yetişti. (…) Safım açık ve bellidir. Emekçi yoksul halkımım safında, bilimsel sosyalizme inanan, sosyalizm acemisi bir sanatçıyım. Bütün olanaklarımla kurtuluş mücadelesinin içinde olmaya çalışacağım… Bu yüzden başıma gelecek belaları göğüslemeye şimdiden hazırım. (…) Göğsümü gere gere ‘ben sosyalistim’ diyemiyorum. Küçük ve acemi bir çırağım şimdilik. O yüce sorumluluğu tam anlamıyla, bütün ilişkiler sürecinde taşıyacak güçte, fedakârlık ve yiğitlikte değilim henüz. Fakat şunu belirtmeliyim ki, sağlıklı bir sosyalist olmak en büyük ve tek amacımdır.”
Yılmaz Güney’in işte bu duygu ve düşüncelerle kalema aldığı ”Selimiye Üçlüsü”nde, 1971-1973 tarihleri arasında yazılıp 1975’te art arda yayımlanan ”Salpa”, ”Sanık” ve ”Hücrem”de, hem bir özeleştirisinin öğeleri hem de mücedelenin eşiğindeki bir militan için kendi deneyiminden çıkardığı notlar yer alır: ”Salpa”nın kahramanı Mehmet Salpa, hayatın daraldığını hissedip taşradan İstanbul’a kaçan, umduğunu bulamayan, yoksulluğunu anlamlandıramayan ama arayışını inatla sürdüren bir delikanlı. ”Sanık”taki Yaşar Yılmaz da köyünden kalkıp gelmiş, ama üniversiteye kaydolmuş, mühendis çıkmanın eşiğine gelmiş, geleceğe umutla bakan bir genç. Sola sempati duyan, öğrenci gençliğin eylemlerine katılan ancak darbeden sonra gündelik hayatın rutinine gömülüp devrimcilerle ilişkileri kopan Yaşar Yılmaz, tarihimize ”Sabotajlar Davası” olarak geçen hukuksal komedi nedeniyle tutklanıp işkenceye götürüldüğünde başlayacaktır iç hesaplaşmasına. Hesaplaşma sırası ”Hücre”de Yılmaz Güney’e gelecektir…
( * ) Alıntı: A. Ömer Türkeş, 05 Nisan 2005 tarihli Milliyet Kitap

Kitabın Künyesi
Sanık
Yazar: Yılmaz Güney
Yayınevi: Güney Yayınları
Sayfa Sayısı: 125

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

gün yüzüne çıkarılan önemli belgelerden oluşuyor. Kitaptaki makaleler eski Sovyet ülkeleri ve Avrupa’da çeşitli dergi ve gazetelerde yayımlandı. Kürtçe yayımlanan makaleler Hasan Kaya tarafından Türkçeye çevrildi.
Kürt-Ermeni ilişkileri, Rusya’daki esir Kürtler, 1880 başkaldırısı üzerine yeni belgeler, Qezwin Kürt aşireti, Kozan Kürtleri tarihi, Kürt aydınlanma tarihinde Abdurrezaq Bey’e ait iki belge, General Şerif Paşa’nın Rusya Dışişleri Bakanlığına mektubu, Bitlis Kürtlerinin 1914 başkaldırısı, Emek-Şükran Borcu, Irak Kürt Devrimi Önderlerinin Stalin’e yazdığı mektup ve Ebulqasim Lahûtî ana başlıklardaki makaleleri Kürt tarihinden önemli ayrıntılar sunuyor.
Kitaptaki makaleler 19. yüzyıla kadar uzanıyor. 19. yüzyılda Osmanlı-Rusya arasında savaş başını alıp götürür. Savaşta Kürtlerde yer alır ama onlardan 100 kadarı esir düşer, bu esir düşmeyle Rus araştırmacılar ilk kez Kürtleri tanır.
Kitabı hazırlayan Celil bu konuda, “İlk kez Kürtleri tanıyan Rus araştırmacılar, onların davranışlarına, töre, gelenek ve göreneklerine şaşırıp kaldılar. K. Mikeşen esir Kürtler hakkında makale yazan araştırmacılardan biridir. 1855 yılında Severnaya Pçela dergisinde küçük bir makale yayımlandı. Rusya Kraliyet Akademisinden araştırmacılar, bu makaleyi okuduktan sonra Kürtlerin kültürü, gelenekleri ve dilleriyle ilgili araştırma yapmak üzere esir kampına araştırmacı yollarlar. Bu konu ile ilgili tanınmış beş bilim adamı, akademinin yolladıkları mektupta, Kürdolojinin geliştirilmesinin önemine değindiler” diyor.
Kürt isyanlarından1880 Şeyh Ubeydullah isyanı üzerine yazdığı makalede ise, Ubeydullah’ın Kürt aşiretlerinin ileri gelenleri ile başkaldırı için görüşülürken, Urmiye, Avrupa ve Amerika sefirlerine mektuplar göndererek amaçlarını anlatır.

KÜRT ÇOCUKLARI İÇİN OKUL AÇILIYOR
Kitaptaki bir diğer önemli ayrıntı ise 1910’ların başına ait. 1913 yılında Osmanlı, Fars ve Rusya’nın ortasında çok önemli bir köprü olan Xoy şehrinde açılan Kürt okuluyla ilgili. Kürt çocukları için okul açılır, Kürtlerin gelişimi, aydınlanması için çaba gösterilir ve “Kürt çocuklarını eğitmeliyiz. Dünyayı tanımalılar. Matematiği, bilimi öğrenmeliler” denilir.
Barzani hareketi üzerine de ayrıntılar, belgeler sunan kitapta Barzani hareketinin başlangıç tarihinin 1909 yılı olduğu belirtilir.
Önemli bir ayrıntıda 1920’lerdeki İsahak Marogûlov’a ait Kürtçe latin alfabesi. Kitapta latin alfebesi konusunda şu görüşlere yer verilmiş: “1928 yılında Marogûlov’un hazırladığı alfabe komisyon tarafından uygun görüldü. 1929 yılında Kafkasya cumhuriyetleri tarafından bu alfabenin Sovyet Kürtlerinin alfabesi olduğu resmen kabul edildi. Ne yazık ki Sovyet Kürtlerinin yaşamında yer alan bu alfabe 1930 yılının sonlarına doğru iptal edildi ve onun yerine 1941 yılında Ermenistan tarafından alınan 909 sayılı Kiril alfabesi kabul edildi.”
“Kürt halk tarihinden 13 ilginç yaprak” belgeleri, ayrıntıları, bir dönemin önemli olaylarını gözler önüne sermesiyle Kürt tarih kitapları arasında önemli bir yerde duruyor.
Cemil Oğuz / Firatnews.eu

Tanıtım Yazısı
Kürdolog Celîlê Celîl, bugüne dek birçok esere imza attı. Tarih, edebiyat, folklor alanında yazdığı eserleri Rusça, Ermenice, Kürtçe, (Kurmancî, Soranî), Türkçe ve Almanca basılmıştır.
Erivan’dan göç ettiği Viyana’daki Bilimler Akademisi’nde Kürtler ve Kürdistan ile ilgili çalışmalarını sürdürmektedir. Ayrıca Viyana Üniversitesi’nde Kürt Tarihi, etnolojisi, dili ve kültürü derslerini vermektedir.
Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç Yaprak daha önce Rusça, Ermenice ve Kürtçe yazdığı 13 makalesi temel alınarak hazırlanmıştır.
Her makalesi bir belgeye dayandırılarak yazılan bu eserin önemi; bugüne dek bilinmeyen, önemli ve ilginç belgeleri okurun dikkatine sunmasıdır. Bu belgeler eserin bilimsel değerini artırmaktadır.

Kitabın Künyesi
Kürt Halk Tarihinden 13 İlginç Yaprak
Yazar: Celile Celil
Çeviren Hasan Kaya
Yayınevi: Evrensel Basım Yayın
Sayfa Sayısı: 183 sayfa

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

yazıyordum. Derleme kolay bir iş değildi. Daktilom yoktu o zamanlar, onun için el yazılarımı temize çekemiyordum. Salt sarı defterleri bir sandıkta üst üste yığıyordum. Her seferinde de bu defterler polis kazasına uğruyordu. Yalvar yakar, kimse gözünün yaşına bakmıyordu. Etmeyin eylemeyin, bunlar ulusal kültürün birer parçası, çok emek verdim, dağ taş dolaşarak bunları toplamak için canım çıktı. Kimler anlar kim dinler…
Yıllar sonra, anamın öldüğünde kasabaya gittim, sandığında sarı defterlerin olduğunu söylediler. Baktım bir kısım derlemelerimdi bu sarı defterdekiler. Nasılsa candarmanın hışmından kurtulmuş, bir sandık köşesinde kalmışlardı. Aldım İstanbul’a getirdim. Temize çekmeye hiçbir zaman vaktim olmadı. Aklıma geldi, Alpay tekerlemeleri, ağıtları okumuştu. Alpay’la bir iki deneme yaptık, Alpay benim el yazımı benden iyi çözüyordu. Bundan sonra sarı defterleri tümüyle Alpay arkadaşıma armağan eyledim. “Bu defterler her yönüyle senin,” dedi. “İster sende olduğu gibi kalsın, ister çöz kitap yap, ne yaparsan yap.” Aradan çok geçmedi, Alpay sarı defterdekileri daktiloya çekmiş, bana getirdi. üstünde biraz çalıştık. Benim için bir mutluluk oldu. Hiç olmazsa bunlar kurtulmuştu, zalim yağının elinden. Alpay sağolsun.
Yaşar Kemal

“Dağ köylerinden, obalardan, kasabalardan ikide bir kopup gelir Adana’ya ve önümüze, ağıtlar, türküler, destanlar sererdi, buruşuk sarı kâğıtlar üstüne yazılmış… Her getirdiği söz yumağı akıllara durgunluk verirdi. Dehşetli acı, dehşetli güzeldi…
“Ağıtlar toplamak, ölümle kavgaya tutuşmak gibi bir şeydi. Yitebilecek olanla, yitenle, ölümle, yok olmakla bir yarışma… Kurtarmak gerekti Çukurova ve Toros doğasının, insanının söz serüvenini… Ona ‘Türküler Müfettişi’ adını takmıştım.”
(Abidin Dino, Milliyet Sanat Dergisi, 5 Şubat 1979)

Kitabın Künyesi
Sarı Defterdekiler / Folklor Denemeleri
Yazar: Yaşar Kemal
Hazırlayan: Alpay Kabacalı
Yayınevi: Yapı Kredi Yayınları
1. Baskı: 1997
Sayfa Sayısı: 396 sayfa

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

her an yeniden yeşerten küçük cambaz kız; tüm varlığı olan atı Gümüş’ü takıntı haline getiren Halo, Orhan Kemal’in çok yakından gözlediği insanların günlük dramını aktardığı, buruk ama hayata dair öykülerin kahramanları.

Orhan Kemal’in 1952 tarihinde yayınlanan “Çamaşırcının Kızı” adlı hikâye kitabına; en eskisi 1942 tarihini taşıyan on bir hikâyeye, kitabın ikinci baskısında (1964) bir hikâye daha eklenmiştir: Mavi Eşarp. Hikâyelerden beşi, yoksulların hayallerle avunmaları tema’sına dayanır. Çamaşırcının Kızı Neriman, İstanbul’a giderse sinema artisti olacağını düşler hep. Dondurmacı Şuhut’la Karısı, oğullarının doktor olup kendilerine bakacağı hayaliyle yaşarlar. İşinden atılmış Çöpçü, on yıldır temizlediği sokakta, tekrar işe alınacağı ümidiyle bekler. Eski Gardiyan şeker hastasıdır, kendini yaralarsa hastaneye yatıracaklarım sanır, ümidi boşa gider. Göçmen köylü çocuğu on dördünde Recep, bir cinayet yüzünden düştüğü hapishanede okuma yazma öğrenip, çıkınca doktor olmayı kurar. Cinsel güçsüzlüğü genç karısıyla ahbaplarının alaylarına mahkûm Duvarcı Celâl, iki sayfalık kısalığına rağmen vurucu bir hikâye. Viranelikte fuhşa alıştırılmış çok küçük İki Kız; parklarda müşteri bekleyen, vücudunu bir simide verecek kadar naçar Kötü Kadın; yerleri Orhan Kemal hikâyeciliğinin uç noktaları olan bu üç hikâye de bu kitaptadır.

Kitabın Künyesi
Çamaşırcının Kızı / Küçücük
Yazar: Orhan Kemal
Yayınevi: Everest Yayınları
Baskı Tarihi: Mart 2010
Sayfa Sayısı: 130 sayfa

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

Küçük İda, “Peki, ya en güzel çiçekler nerede dans ederler?” diye sordu. “Kralın yaz aylarını geçirdiği o büyük şatonun yakınında kentin giriş kapısı var ya, sen o kapıdan sık sık dışarıya çıkmışsındır. Şatonun o çiçek dolu güzel bahçesini de elbette bilirsin. Küçük bir torbanın içinde götürdüğün ekmek ufaklarını yemek için yüzerek yanına kadar gelen kuğuları da anımsıyorsun, değil mi? inan bana, işte orada görkemli balolar verilir! Gerçekten de öyle oldu.

Kitabın Künyesi
Andersan Masalları,
Hans Christian Andersen,
İş Bankası Yayınları,
Çeviri : Murat Alpar
(Kısaltılmamış Çeviri)
Nisan 2006
241 sayfa

<

“Hani gökte bulutlar toplanır ya; küme küme, ortalık kararır, sonra şimşekler çakar, gürültüler bütün alemi tedirgin eder, insanlar kaçar, sığınacak yer arar. Boşalır gökyüzü, seller silip, süpürür; geride korkunç bir boşluk kalır. Bizim de durumumuz tıpkı bir sel baskınının ardında kalan hüzündü, çaresizlikti.”

Bir başka tanık ise, katliamı şöyle ifade ediyor:
“Gözlerim bir şey görmüyor, daha önce bembeyaz olan ova kararmıştı. Nasıl olduysa bilmiyorum kendimi arabanın içinde buldum; köye gelmişiz.. Sabah, doğanın o güzel renklerini taşıyan güneş, karalar bağlamıştı.. Çevreme bakındım; doğadaki her şey ama her şey kapkaranlıktı. Herkes karalar giymişti. Herkes ağlıyordu. Yüzümü güneşe doğru çevirdim; güneş de ağlıyordu. Siz güneşin ağladığını hiç gördünüz mü? O gün güneşin ağladığı gündü..”

KİTAPTAN BİR BÖLÜM
(Fikret Güneş’in “Güneşin ağladığı gün” adlı kitabından canlı bir tanığın anlatımıdır.)
Saldırganlar hâlâ içeriye gazlı bez atıyorlardı, ellerinde sopalarla bizim dışarıya çıkmamızı engelliyorlardı.
Babamı çeke çeke dışarı çıkardık. Saldırganlar sopalarla kafamıza, sırtımıza vuruyorlardı. Alevlerle sopalar arasında bir tercih yapmak zorundaydık. Biz babamı dışarı çekerken: “Bırakın yansın, o Kızılbaş’ı toprak bile kabul etmez” dediler…
Kahvaltıdan sonra annem banyoya girmemizi istedi. Genellikle biz cumartesi günleri banyo yapardık. Ben ve ablam banyoya girdik. Başıma bir tas su döktüm, daha başımı sabunlamamıştım ki pencere camını kırarak içeri atılan bir ateş benimle ablamın arasına düştü. O anda evin bütün duvarları vurulmaya başlandı. Ev adeta sallanıyordu, ev başıma yıkılıyor zannettim. Annem hemen banyoya gelerek: “Çabuk giyinin, ortalık ana baba günü!” dedi. Nasıl giyindiğimi hatırlamıyorum. Kendimi dışarıda buldum. Gece giydiğim pijamalarımı üstüme çekmişim.Evin etrafı olduğu gibi çevrilmişti.
Yüzlerce insan; ellerinde baltalar, sopalar, satırlar, taşlar vardı. Ellerindeki Kur’an’ı havaya kaldıran sakallı birisi kitleye nutuk çekiyor, bir şeyler söylüyordu. O konuştukça hep bir ağızdan “Koministler Moskova’ ya, Aleviler’e ölüm!” şeklinde bağırıyorlardı. Üzerimize yağmur gibi taş yağmaya başladı. Biz taşlardan korunmak için tekrar içeriye kaçtık. Babamın ruhsatlı bir tabancası vardı. Mermileri doldurdu, pencerenin önündeki kanepenin üzerine çıkarak dışarıya doğru uzattı. Annem hemen elinden tuttu. “Ateş etme, tahrik olurlar. Biraz bağırır, çağırır çeker giderler” dedi. Dışarıdaki sesler gittikçe yükseliyordu. “Komünistlere ölüm, Kızılbaşlar’a ölüm!” Babam, pencerenin önündeki kanepede dışarıyı gözetliyordu. Elindeki silahı da kanepenin altına sakladı. Pencerenin camları daha önce atılan taşlarla zaten dökülmüştü. Atılan taşlar odaya doluyordu, perde bir ileri bir geri sallanıyordu. Annem babamın kolundan çekerek: “Öldürecekler bizi” dedi.
Perde aralanınca, biraz önce ekmek aldığım bakkal Cuma’yı elinde silah kalın bir kitapla gördüm. Herhalde elindeki veresiye defteridir, veresiyelerini toplamak için kalabalığın arasına karışmış diye düşünürken, onun da diğerleri gibi evimizi taşladığını gördüm!
Korktum, bir planın olduğunu bakkalın sabahki konuşmalarından anımsadım. Bakkalın böyle bağırmasına, komünistlerden, Ecevit ve Türkeş’ten slogan atmasına bir anlam veremedim. Çünkü bizim ona bir zararımız olmamıştı. Bütün bağıranların arasından bana sanki yalnız Bakkal Cuma’nın sesi geliyordu. Sanki kulağımın dibinde bağırıyordu: “Kızılbaşlar’a ölüm. Maraş ovası Müslüman yuvası!” O an her şeyi unuttum, kafam bakkala takıldı.
Saldırganlar gazlı bezleri tutuşturarak içeriye atmaya başladı. Annem ve babam onları tekrar dışarıya attılar. Babam biz kızları önüne katarak tuvalet ile banyo arasındaki penceresiz, odun koyduğumuz depoya götürdü ve üzerimize kapıyı kapattı. Orası daha güvenliydi. Orası taşlardan, silah ve yangından etkilenmezdi. Benimse kafam hâlâ bakkal Cuma’daydı; insanları böylesine birbirine düşman yapan neydi? Hiçbir şey anlamıyordum, adeta şaşkındım. Biraz sonra babam annemi de yanımıza getirdi. “Sakın buradan ayrılmayın” dedi ve gene kapıyı kapattı. Annem yerinde duramıyor, dakikada bir odunluğu terk edip babamın yanına gidip geliyordu. Bazen de babam yanımıza gelerek: “Korkmayın onlar şimdi gidecekler” diyordu.
Bir ara babamın birileriyle konuştuğunu işittim. Kapı açık kalmıştı. “Tamam teslim oluyoruz. Yalnız namusuma dokunmayacağınıza söz verin!”dedi. Ara salondaki perdeler, divan ve kilimler tutuşmuştu. Ortalık dumandan görünmüyordu. Bir daha yanımıza gelen babamın üstü başı kan içindeydi. Sol elini göbeğinin üzerine koymuş, parmak aralarından kanlar akıyordu. Sağ elindeyse silahı vardı.
“Korkmayın hiçbir şeyim yok, elimi yaraladım” dedi. Babamın rengi gitmiş, yüzü sapsarı olmuştu. Epey kan kaybettiği belliydi. Babam tekrar ara salona geçti adeta bağırıyordu:
“Çoluğumla, çocuğumla teslim oluyorum. Bize dokunmayacağınıza dair bir garanti verir misiniz?” dedi. Fakat onu kimse dinlemedi. O an içeriye saldırganlar doldu, bağıran bağırana, eşyaları kırıp döküyorlar, birileri eşyaları dışarıya fırlatıyordu. Babam : “Teslim olduk daha ne istiyorsunuz” dedi. O an biz de bulunduğumuz yeri terk ederek salona gelmiştik. İçeriye giren çocuk yaştaki birisi babamın elindeki silahı aldı ve yanındakiler sopalarla babamın sırtına, kafasına vurdular. Babam yere yığıldı.İçlerinden birisi: “Teslim aldık, ateş etmeyin, bizleri vurursunuz” diyerek dışarıdakilere bağırdı.
Birkaç silah sesi geldi; babam yerde kıvrandı. Saldırganlar gözlerimizin önünde babamı vurdular. Babam kanlar içerisinde yerde kıvranırken, yangın her tarafı sarmıştı. Saldırganlar ateşten korunmaktan olsa gerek salonu terk ettiler. Annem babamın üzerine çullanmış, durmadan “Süleyman! Süleyman! Diye bağırıyordu,fakat babam hiçbir tepki vermiyordu. Sağımızda solumuzda alevler yükselmiş, yanan kilimin üzerinde yatan babamın bedeni de tutuşmaya başlamıştı. Ev tutuşup, alevler, dumanlar dışarıya çıktığı halde, saldırganlar hâlâ içeriye gazlı bez atıyorlardı, ellerinde sopalarla bizim dışarıya çıkmamızı engelliyorlardı. Babamı çeke çeke dışarı çıkardık. Saldırganlar sopalarla kafamıza, sırtımıza vuruyorlardı. Alevlerle sopalar arasında bir tercih yapmak zorundaydık. Biz babamı dışarı çekerken: “Bırakın yansın, o Kızılbaş’ı toprak bile kabul etmez” dediler.

Kitabın Künyesi
Güneşin Ağladığı Gün / Maraş 78 Katliamını Yaşayanlar Anlatıyor
Fikret Güneş,
Belge Yayınları,
anı,
Basım Tarihi : 01 – 2010
268 sayfa

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

sunuyor.
Yazarın içten paylaşımlarıyla yer yer edebi bir sıcaklık da kazanan bu özgün çalışma, “köyde mezarı olan tek aydına”, halkının her türlü sorununa sahip çıkan yurtsever-devrimci öğretmenlere ve onların mücadele birikimine bir güzelleme olarak da okunabilir.

Kitabın Künyesi
1968 Devrimci Eğitim Şûrası ve 1969 Büyük Öğretmen Boykotu
Ahmet Doğan
Bilim ve Gelecek Kitaplığı
Basım Tarihi: 2010

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

onu kaybettiğimiz yıllarda çok genç yaşta olanların, yeni yetişenlerin ve gelecek kuşakların, adanmış bir ömrün ne demek olduğunu daha derinden kavramaları için, bu çok değerli sanatçımızın nice badirelerle savaşarak sürdürdüğü örnek yaşamının kısa bir öyküsünü, sanat ve müziğe ilişkin özgün görüşlerini ve ülkemizin önde gelen aydınlarının, yazarlarının, sanatçılarının onunla ve sanatıyla ilgili görüşlerini biraraya getirerek sunmanın da önemli bir işlevi olacağına inanıyoruz.

Ruhi Su’yu yakından tanıma fırsatını bulmuş olmak, paha biçizmez bir kazançtı. Çağdaş bir bilge gibi sürdürdüğü yaşamına tanıklık etmek, yazdıklarını okumak, sohbetine katılmak insanı zenginleştirir, önüne aydınlık ufuklar açardı. Ülkemizin en seçkin düşünce adamlarından biri ve Ruhi Su’nun da dostu olan felsefeci Nusret Hızır hocamız hep şu düşüncenin altını çizerdi: “Felsefe, her insanın kendi kişisel etkinliğinin ne biçim bir etkinlik olduğunun bilincine varmasına yarar. İnsanı sürünün bir bireyi olmaktan çıkarır. Büyük topluluk olmak, el ele verip destekleşmeli, dayanışmalı düşünmek ve etkinlikle bulunmak başka şeydir; kalıplarla, eleştirilerek aydınlatılmamış kabullerle düşünmek başka şeydir. Sürüleşme tehlikesine karşı etkili bir araçtır felsefe. Felsefe her işin anlamının, işlevinin bilinçli bir biçimde belirlenmesine, işin temiz, ayrı yapılabilmesine yardım etmesi bakımından yararlı ve gereklidir. Entelektüelliğin özü ise, bana sorarsanız, işini ciddiye almaktır.” İşte bu söylenenleri Türk kültür ve sanat yaşamından adlarla örneklendirmek gerekirse, ilk akla gelecek kişilerden birinin Ruhi Su olacağını düşünürdüm hep. Ruhi Su sadece doğa vergisi sesi ve yeteneği ile, bu yeteneği geliştirme olanağı bulabilmiş olan bir sanatçı değil; aynı zamanda işinin felsefesini yapan bir düşünürdü de. Bu kitabı okuyanların, onun bu bütünsel kişiliğiyle tanışabilmesini amaçladık. (Sunuş’tan)
Editörün Notu: Kitap, Ruhi Su’nun “Gülüm Demişler” CD ekiyle okuyucuya sunulmuştur.

Zeynep Eşiyok ‘un 30 Mart 2002 Tarihinde Cumhuriyet Gazetesi’nde Yayınlanan Yazısı
Ölümünün 16. yılında sanatçının hayatı, Füsun Akatlı’nın kaleminden bir kitap-CD’de toplandı
…. bir de Ruhi Su geçti…
Sazıyla, sesiyle türkülere can verdi Ruhi Su… Ve 73 yıllık yaşamı hep mücadelerle geçti. Ölümünden bugüne dek tam 16 yıldır da devam ediyor bu mücadele; ailesi, dostları, kendi adına kurulan vakıf ve tabii ki Ruhi Su Dostlar Korosu’yla. Yaşarken sesinden korkanlar, ölümüyle sevinemediler bir türlü. Çünkü hiç susmadı Ruhi Su, konserler, arka arkaya çıkan CD’ler ve etkinliklerle hep en istenilen yerdeydi. Yalnızca sesiyle, yalnızca türküleriyle değil, yaşamıyla bütünleştirdiği dünya görüşü ve sanatçı kimliğiyle de ölümünden sonra da her zaman toplumu aydınlatmaya devam etti; kendi deyimiyle “halkın sözcüsü” haline geldi. Ölümünden sonra eşi Sıdıka Su, mücadeleyi hiç bırakmadan Ruhi Su’nun sesini, yorumunu, sanat anlayışını, dünyayı yorumlama biçimini bugünlere taşıdı. Hiç vazgeçmedi, hiç bırakmadı, sanat adına, yaşam adına tüm değerlerini kaybetmiş bir topluma Ruhi Su gibi değeri anlatmaktan. Belki de sanata bunca emek verilmiş bir hayata duyduğu saygıydı onu böylesi güçlü kılan.

Vakıf 1997′de kuruldu
Sıdıka ve Ilgın Su, “Düşümüzü gerçeğe dönüştürdük” diyerek 1997 yılında Ruhi Su Kültür ve Sanat Vakfı’nı kurdular ve sanatçının adını ölümsüzleştirdiler. Daha sonra çalışmalarını vakıfla birlikte sürdürdüler. Her yıl Kültür Bakanlığı’nın desteğiyle yapılan geceler, çeşitli illerde Dostlar Korosu’nun verdiği konserler, birbirini izleyen CD’ler, söyleşiler ve sergilerle hep aynı şey amaçlandı; ‘Ruhi Su’yu unutturmamak.’ Peki, ya 1985 yılının 20 Eylül’ünde yaşı dolayısıyla Ruhi Su’nun ölüm acısını yüreğinde hissedemeyen bugünün genç kuşağına, Ruhi Su’yu nasıl anlatmalıydı? İşte bu düşünce harekete geçirdi Sıdıka ve Ilgın Su’yu. Genç kuşaklara Ruhi Su’nun yaşamını, müzik hakkındaki düşüncelerini anlatabilmek için bir kitap-CD hazırlanmasına karar verildi.

Kitabın yazarı, Su ailesinin yakın dostu, Sıdıka Su’nun deyimiyle “aileden biri” olan Füsun Akatlı olmalıydı. Yaşamın içersindeki kimi dostluklar çok önemliydi ve Ruhi Su’nun hayatı ir kitapta toplanacaksa, bunu mutlaka en yakını, sanatçının kişiliğine, düşüncelerine değer veren ve Ruhi Su’nun da saygı duyduğunu bildiği bir yapmalıydı. Sıdıka Su, bu düşüncelerle gitti Füsun Akatlı’ya….

Başlangıçta biraz ürktüğünü itiraf ediyor Akatlı “Ruhi Su, müzik alanında çok önemli bir kişi olmasının yanı sıra insan olarak olsun, dünya görüşüyle olsun, kişiliğinin bütünselliği ile de bizim hayatımızda o kadar önemli bir yeri olmuş, bizi o kadar derinden bir insandı ki, onun hakkında bir kitap oluşturmak, sanki benim başarabileceğim bir iş değilmiş gibi geldi” dese de Sıdıka Su’dan gelen herhangi bir arzuya olumsuz yanıt vermek, Ruhi Su’nun arkasından onun adına yapılacak bir işi ‘başkasına verin, başkasına bırakın’ şeklinde bir yanıt vermek de pek doğru gözükmedi ona. “Bir gönül borcu ve büyük bir onurdu benim için. Böylece korkumu yenerek bu işi yapmalıyım dedim ve kabul ettim” diyor Füsun Akatlı. Öncelikle amaçlanan Ruhi Su’yu çok kısa yoldan, hatta belki özetle, adeta çağımızın, günümüzün hızlı temposuna ayak uyduracak bir biçimde anlatmak olmuş. Akatlı bunu şöyle açıklıyor; “Ruhi Su hakkında çok hacimli bir kitap da yazılabilir ve orada derinlemesine anlatılabilecek pek çok başka şeyler de vardır mutlaka. Umarım bir gün o da uzman kişiler tarafından yapılır. Ancak bugün için ‘Bir de Ruhi Su Geçti’ kitabıyla bizim amaçladığımız, Ruhi Su’yu tanıma olanağını yaşı dolayısıyla bulamamış ve sürekli yayınlanmakta olan CD ve kasetleriyle tanışma ortamına girememiş genç kuşaklara onu tanıtmaktı. Kimdir Ruhi Su? Alıp bir kasedini dinlediği zaman, mutlaka onun büyüleyici sesi ve yorumuyla gencin ilgisi uyanacaktır; ama onun hakkında öğrenmesi gereken asgari bilgileri derli toplu bir şekilde verirsek, daha yakından tanımanın bir motivasyonunu oluşturmuş oluruz diye düşündük”

Ve böylece ‘Bir Ruhi Su Geçti’ kitabı için hazırlıklar başlamış.
Sanatçıyla ilgili bilgiler Sıdıka Su ve Füsun Akatlı’nın anılarından, belgeler ise Su ailesinin özel arşivinden toparlanmış. Dört bölümden oluşan kitapta Füsun Akatlı’nın sunuş yazısı, Ruhi Su’nun yaşam öyküsü, sanat ve müzik üzerine düşünceleri ve son olarak da sanat-kültür dünyasının ona getirdiği yorumlar yer alıyor. Yapıtı biraz daha canlı kılabilmek amacıyla mümkün olduğu kadar fotoğraf kullanılmış. Kitabın içinde ek olarak bir de Sıdıka Su tarafından hazırlanmış “Gülüm Dermişler” isimli bir CD yer alıyor, bu CD, Ruhi Su’nun dost evlerinde söylediği ve arşivinde bulunan çalışma ve ses bantlarından oluşturulmuş.

“Bir yandan bu CD aracılığıyla Ruhi Su’nun sesiyle tanışacak olan genç insanlar, öte yandan da onun nice badirelerle savaşarak sürdürdüğü örnek yaşamı ile ilgili bilgi edinecekler” diyor Füsun Akatlı ve ekliyor; “Bu türküleri yorumlayan, bunların bir kısmını besteleyen insan, türküleri yorumlayan, bunların bir kısmını besteleyen insan, türküler alanına nereden gelmiştir? Bu ses alışılagelinen seslerden değil. Bu ses nereden böyle çıkıyor? Niye böyle yorumlayan başkası yok? Bütün bu sorulara cevap verebilecek bilgiler bulunsun istedi bu kitapta ve Ruhi Su’nun köklü bir müzik eğitiminden geçmiş olması türkülere gönül vermesinin tarihini çocukluk ve gençlik yıllarına uzanıyor olması, dünya görüşü ve siyasi yönsemeleriyle de türküleri arasında bir bütünlük olması, onu tanımak isteyecek gencin kafasında bir ışık yakmalıydı.

Müzikle İlgili görüşleri
İkincisi; Ruhi Su’nun müzikle ilgili görüşleri çok önemliydi. Bunları en iyi anlatacak olan kişi de Ruhi Su’nun kendisiydi. Bu ikinci bölümde de, yaptığı işle ilgili yorumların, Türkiye’de müziğin algılanışına ilişkin, türkülere ilişkin düşüncelerini kendi ağzından verelim istedim. Sonra kamuoyunun Ruhi Su’yu tanımaya başladığı zamandan ölümüne kadar geçen süre içerisinde sanat ve kültür çevreleri Ruhi Su’yu nasıl algıladılar, değişik düşünce ve kişilikteki insanlar, onun için neler dediler, onu nasıl yorumladılar? Bugün Ruhi Su’yla tanışacak genç insanın bunları bilmesinden de mutlaka yarar olacaktı. Orada Cevat Memduh Altar gibi bir klasik müzik ustasından, Yaşar Kemal gibi bir yazara, Abidin Dino gibi Türkiye’nin en önemli kültür adamlarından biri olan bir ressamdan, çok daha genç kuşaklara uzandığınızda bir Onat Kutlar’a bir Zeynep Oral’a kadar pek çok aydının onun hakkında neler düşündüğü neler yazdığı var. Gerçekten Ruhi Su’nun yapıtlarına ve kişiliğine çeşitli yerlerden çok değişik spotlardan ışıklar düşürerek onu aydınlatmaya yardımcı olmak istedim. Bir yandan bu CD’yi dinleyip, bir yandan da bunları okumuş ve Ruhi Su hakkında bir şey öğrenmiş olup, bir yandan da kitabın içindeki resimlere baktığı zaman, tanıyacağına inandık genç kuşakların Ruhi Su’yu. Bilmiyorum, bu bizim kurduğumuz hayal miydi? Yoksa gerçekten genç kuşaklar Ruhi Su’yu bizim gözümüzle görebilecekler mi? Belki onu beklemek biraz fazla olur; ama bu dünyadan bir de Ruhi Su geçtiyse, bunun hiç farkına varmadan gelip geçecek kuşaklara yazık olur diye düşündük. Onun için, onlara yazık olmasın diye, bu kitabı hazırladık.”

31.03.2002 Tarihli Evrensel Gazetesi’nde Yayınlanan Haber: Ruhi Su için kitap ve CD
Ruhi Su Kültür ve Sanat Vakfı ölümünün 16. yıldönümünde Ruhi Su anısına bir kitap CD hazırladı. Füsun Akatlı’nın kaleme aldığı “ … bir de Ruhi Su geçti …” kitabına, bugüne kadar dinleyiciye ulaşmamış türkülerin yer aldığı “Gülüm Dermişler” isimli bir CD eşlik ediyor.
Ruhi Su Kültür ve Sanat Vakfı 1997 yılından bu yana Ruhi Su’nun müziğini ve dünyayı yorumlama biçimini yeni kuşuklara aktarmak için çalışıyor. Vakıf müzik çalışmaları, resim sergisi konserlerle bugüne kadar sürdürdüğü çalışmalarına bir yenisini daha ekledi.
Ruhi Su’nun 16. ölüm yıldönümünde Kültür Bakanlığı’nın da katkılarıyla hazırlanan, Füsun Akatlı’nın kaleme aldığı “…bir de Ruhi Su geçti” isimli kitaba; ilk kayıtları değişik zamanlarda dost meclislerinde yapılan ve şu ana kadar dinleyiciye ulaşmamış türkülerin yer aldığı “Gülüm Dermişler” isimli CD’si eşlik ediyor.
Ruhi Su’nun yaşamöyküsü, özel albümünden fotoğraflar, el yazısı, nota çalışmaları ve çizdiği desenlerin yer aldığı bu kitap, tarihsel bir arşivleme çalışması. Ruhi Su’nun yaşamındaki değişik renkleri barındıran kitap, 1940’lı yıllardan 80’lere kadar kültür sanat hayatımıza damgasını vurmuş isimleri de biraraya getiriyor.
“Bir de Ruhi Su geçti” kitabı, Nezihe Araz, Abidin Dino, Vâlâ Nurettin, Aziz Nesin, Yaşar Kemal, İlhan Selçuk, Hilmi Yavuz, Filiz Ali, Melih Cevdet Anday, Doğan Hızlan, Atilla Özkırımlı gibi pek çok ismin Ruhi Su’nun sanatına ilişkin düşünce ve değerlendirmelerine ev sahipliği yapıyor.
Kitapla birlikte sunulan CD’ deki türkülerin ilk kayıtları, değişik zamanlarda Sabahattin Eyuboğlu, Arkeolog Halet Çambel, Mimar Nail Çakırhan, Gönül Erdoğan’ın evinde Müfit arıpekin ile Bertan Onaran tarafından gerçekleştirilmiş. Ruhi Su’nun dinleyicilere ulaşmamış yorumlarını kalıcı kılma çabasına ise ASM stüdyolarında Arif Sağ, Tolga Sağ, Göktürk Savrazlar, Yavuz İmre ile Sezen Aksu katkıda bulunmuş.
Kitap ve CD’ye ilişkin daha detaylı bilgi için Ruhi Su Kültür ve Sanat Vakfı’nın (0212) 245 40 32 numaralı telefonundan edinilebilir.

Kitabın Künyesi
…Bir de Ruhi Su Geçti… – Füsun Akatlı
Ruhi Su Kültür Sanat Vakfı Yayınları
Danışman : Sıdıka Su, Ilgın Su
Basım Yılı: 2001
120 sayfa

<

BU YAZININ DEVAMINI OKUYUN >> or >

Kitabın Künyesi
Akşam Toplantıları
Yazar: Nikolay Vasilyeviç Gogol
Yayınevi: İş Bankası Kültür Yayınları
Çeviren: Ergin Altay
Baskı Tarihi: 2006
Sayfa Sayısı: 267 sayfa

<