Adorno ve Horkheimer’in “İnsanlık Fikri” üzerine tartışmaları

Teori ve Pratik Üzerine(13 Mart, öğleden önce)
HORKHEIMER— Her şeyin iyi olacağına inanmıyorum, ama her şeyin iyi olacağı fikri belirleyici bir önem taşıyor elbette.

ADORNO— Rasyonaliteyle bağlantılı bir şey bu. İnsanlar her konuda hayvanlardan çok daha dehşet verici; buna rağmen, her şeyin başka türlü olabileceğini de sadece insanlar düşünü­yor.

HORKHEIMER— Tek tek insanlar, insanlık değil.

ADORNO—Aslında tesadüfi bir şey değil mi bu? Türün kalıcı­
lık düşüncesini ilerletecek şekilde örgütlenmiş olması ve bunun
da türü şiddetin gerekli olmadığım düşünmeye zorlaması
önemli. Kendini muhafaza etme motifi üzerine düşünmeye
başlarsanız, muhakkak bunun ötesine geçmeniz gerekir;, çünkü
çok geçmeden, herhangi bir biçimde sınırlanmadıkça kendini
muhafaza etmenin hep yıkımla sonuçlandığım fark edersiniz.

HORKHEIMER— Herkes anlaşırsa asli bir şeyin başarılmış olacağına
inanılmasını kabul edilemez buluyorum. Gerçekte,
böyle bir şeyin karşısında tüm doğanın tir tir titremesi gerekir.
Çünkü bu inanışın tersine, ancak birbirlerini karşılıklı olarak
denetim altında tuttukları sürece herkes iyi olacaktır.

ADORNO— Liderlerin dostça ilişkiler kurması için, bir dünya
monopolü için doğru bu. Halk yapabilseydi daha iyi olurdu.

HORKHEIMER— Bu da bir o kadar kötü olurdu. Her neslin yeni
baştan uygarlaşması gerekiyor.

ADORNO— Buna tümüyle inanmıyorum. Giderek artan düzeyde
farklılaşma yönünde ilerleyen bir süreç olduğuna inanıyorum.
Kuruşçev olabilmeniz için kafanıza defalarca yumruk
yemeniz lazım.

HORKHEIMER— Herbert Marcuse tam da bunu savunuyor.

ADORNO— İnsanların dünyaya özünde kötü olarak geldiğine
inanmıyorum.

HORKHEIMER— Ne kötüler ne de iyi. Sadece hayatta kalmak
istiyorlar.

ADORNO— Kökenleri itibariyle o kadar da kötü değiller.
HORKHEIMER— Bu şimdiye kadar hep bir hurafe olarak formülleştirildi.
Hurafe her zaman kötülüğe duyulan inançtır. İnsanların
nihayetinde anlaşıp her şeyin rüya gibi olacağı yok.
Ama senin ileri sürdüğün fikri kurtarmamız gerekiyor.

ADORNO— İnsanların doğaya yaptıkları şey, birbirlerine yaptıklarının
bir projeksiyonu değil mi daha ziyade? Dışarıya
yumruk sallayıp durmalarının nedeni kendilerinin sürekli aşa­
ğılanması değil mi?

HORKHEIMER— Olabilir. Bu fikrin zayıflığı, bugüne kadar hep
kötü formülleştirilmiş olmasıyla bağlantılı. Belki de insanın
inandığı bir yanlışı, adeta, deyim yerindeyse bilinçli bir şekilde
formülleştirmesi gerekiyordun Kant’ın dediği gibi: İnsan
aklına rağmen inanmak zorundadır.

ADORNO— Kant’ın dolayım girişimleri çok zorlama oluyor.

HORKHEIMER— Şunu sormamız lazım: Artık ortada bir parti
olmadığına, devrim inanması güç bir hayal haline geldiğine
göre, ne için yazıyoruz? Benim cevabım şöyle: Her şeyi, işlerin
yoluna gireceği fikriyle ölçmemiz gerekiyor. Yapabileceğimiz
başka bir şey yok muhtemelen. Dille bağlantılı bir şey bu.
Düşünsel / ruhsal olan her şey dille ilişkili. Her şeyin iyi olaca­ğı
fikri dilde geliştirir kendini.

ADORNO— Marx’ta dil önemli bir rol oynamıyor, o bir pozitivist.
Kant ideolojiden ibaret değil. Eserleri bir düzeyde türe, tikelin
sınırlılığına nispetle insanlığa yapılan bir başvuruyu içeriyor.
Kant felsefesinde özgürlük fikri insanlık fikri olarak tanımlanıyor.
İnsanların salt doğal varlıklar olup olmadıkları sorusunun,
esasen yalıtılmış bireyin doğayla kurduğu ilişkiyle
bağlantılı olduğu fikrim de içeriyor. Özgürlük kavramının tek
başma öznede yatmadığım, ancak bir bütün olarak insanlığın
durumuyla ilişkili olarak kavranabileceğim görmüş. Özgürlük
sahiden de insanlığın gerçekleştirilmesinden ibaret.
(İnsanlık Fikri)

Kitabın Künyesi
Theodor W. Adorno ve Max Horkheimer Teori ve Pratik Üzerine Bir Tartışma (1956)
Metis Yayınları
Birinci Basım: Haziran 2013
Yayıma Hazırlayan: Tuncay Birkan
Çeviren: Orhan Kılıç

BİR BÖLÜM OLARAK SUNDUĞUMUZ BU KİTABI KESİNLİKLE OKUMANIZI ÖNERİYORUZ.

Yorum yapın

This site is protected by wp-copyrightpro.com

Daha fazla Felsefe
Adorno ve Horkheimer’in “Ütopyacılık” üzerine tartışmaları

(25 Mart, öğleden sonra) HORKHEIMER— Burjuva arzuları metafizikle yaldızladığımız sanılmamalı. "Başka olan" dediğimiz şeyin ideolojik bir projeksiyondan başka bir şey olmadığı şeklinde...

Kapat