Dünyada ve Türkiye’de yasaklanan kitapların listesi

yasaklı-kitaplarDünyada ve Türkiye’de yasaklanan kitapların sayısı onbinleri geçmektedir. Sadece Türkiye’de bugüne kadar toplamda 23 bin kitabın yasaklar listesine girdiği göz önüne alınırsa eksiksiz bir liste oluşturmanın çok zor olacağı açıktır. Bu nedenle buraya en çarpıcı örnekler alınmıştır.

1+1=1, Nazım Hikmet, Şiir, 1930’da yazdığı bu kitap da diğer 4 şiir kitabıyla birlikte aynı gerekçeyle yasaklandı.

835 Satır, Nazım Hikmet, Şiir, Nazım Hikmet 6 Mayıs 1931’de “bir zümrenin başka zümreler üzerinde hâkimiyetini temin etmek gayesiyle halkı suça teşvik ettiği” gerekçesiyle yargılandı, 1929’da yazdığı bu şiir kitabı, diğer 4 şiir kitabıyla birlikte yasaklandı.

Alis Harikalar Diyarında, Lewis Carroll, Roman, 1865 tarihli bu fantastik romanda, hayvanlara haddinden fazla insan özellikleri yüklenmiş olmasının insanlara hakaret sayılacağı, ilerde çocukların hayvanlarla insanlara eşit düzeyde yaklaşacağı gerekçeleriyle 1931’de Çin’in Hunan eyaletinde yasaklandı

Allah’ın Kızları, Nedim Gürsel, Roman, 2008’de çıkan kitap, “halkın sosyal sınıf, ırk, din, mezhep veya bölge bakımından farklı özelliklere sahip bir kesimini, diğer bir kesimi aleyhine kin ve düşmanlığa alenen tahrik” suçlamasıyla soruşturmaya uğradı. Takipsizlik kararı verilince kitap serbest kaldı.

Amerikan Sapığı, Bret Easton Ellis, Roman, 1991 tarihli American Psycho, bir seri katilin cinayetlerini çok detaylı anlattığı için Avustralya’nın Queensland eyaletinde yasaklandı. Diğer eyaletlerde satışlara yaş sınırlaması kondu.

Anne Frank’ın Hatıra Defteri, Anne Frank, Otobiyografi, Lübnan’da Siyonizm propagandası yaptığı gerekçesiyle yasaklandı.

Asılacak Kadın, Pınar Kür, Roman, Halkın ar duygularını incittiği gerekçesiyle 1985 yılında toplatıldı. Davadan karar çıkmak üzereyken, Başar Sabuncu romanı sinemaya uyarlıyordu. Romanla aynı adı taşıyan film sinemalarda serbestçe gösterilirken romanın yasağı halâ kalkmamıştı.

Azizname, Aziz Nesin, Taşlama, 1948 tarihli kitap 27 Aralık 1948’de Bakanlar Kurulu kararı ile toplatıldı. Sonraki yıllarda aklanıp Türkiye’de 12 baskı yapan, defalarca sahneye uyarlanan kitabın 2001 yılında hala yurtdışına çıkartılması yasağı kalkmamıştı.

Baba ve Piç, Elif Şafak, Roman, Biri Türk diğeri Ermeni asıllı iki aile üzerinden Türk-Ermeni ilişkilerini 90 yıllık bir zaman dilimi içerisinde inceleyen 2006 tarihli bu romanın yazarı ve yayımcısı hakkında “Türk milletini soykırımcı olarak göstermek, Türklüğü aşağılamak” iddiasıyla dava açıldı. Dava Avrupa Parlamentosu’nda da yankı buldu ve sonunda beraatle sonuçlandı.

Batı Cephesinde Yeni Bir Şey Yok, Erich Maria Remarque, Roman 1929 tarihli savaş karşıtı roman, dönemin savunma gücü olan Wehrmacht’ı aşağıladığı ve askerin moralini bozduğu gerekçesiyle Nazi Almanyası’nda yasaklandı.

Bin Dokuz Yüz Seksen Dört, George Orwell, Roman, 1949 tarihli politik alegorik roman 1950’de Josef Stalin tarafından SSCB’de yasaklandı. Stalin romanda hicvedilenin kendi iktidarı olduğunu düşünmüştü. İngiltere ve ABD’de de ise antikomünizm, Antisemitizm ve cinsellik temalı yasaklara maruz kalmıştı[11]. Kitap 1962’deki Küba Füze Krizi sırasında neredeyse ABD ve İngiltere’de de yasaklanıyordu.

Binbir Gece Masalları, Anonim, Hikâyeler, külliyatı Orta Çağ’da yazılmış bu edebi eser 1926-1950 yılları arasında ABD’de müstehcen olduğu gerekçesiyle yasaklanmıştı. İran ve Afganistan’da hâlâ yasak kapsamındadır, Mısırda yasaklama girişimleri sürmektedir.

Bir Avuç Gökyüzü, Çetin Altan, Roman, 1974 tarihli roman müstehcenlik iddiasıyla yasaklandığında yurt dışında 9 dile çevrilmişti.

Bitmeyen Aşk, Pınar Kür, Roman, Halkın ar duygularını incittiği gerekçesiyle 1985’te Türkiye’de toplatıldı.

Bizim Köy, Mahmut Makal, Anı, 1950 tarihli kitap Anadolu köylerinin fakir ve sefil yanlarını göstererek komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle Türkiye’de yasaklandı, yazarı tutuklandı.

Bozkurt, H.C.Armstrong, Biyografi, 1932’de çıkan kitap Mustafa Kemal’in sağlığında yayımlanan ilk biyografisidir ve onun insani yönlerini ön plâna çıkardığı belirtilmiş ve üslubu sert bulunmuştur. Kılıç Ali, hatıralarında kitap için: “Armstrong ismindeki meşhur bir Türk düşmanının yazdığı kitapta, Atatürk’ün aleyhinde bazı kısımlar vardı ve bunun için de hükümet tarafından memlekete sokulması men edilmişti.”

Böyle Bir Sevmek, Attilâ İlhan, Şiir, 1979’da basılan kitap 1980’de 12 Eylül Darbesi sırasında toplatıldı.

Bülbülü Öldürmek, Harper Lee, Roman, 1960 tarihli Pulitzer ödüllü roman 1930’ların Alabama’sında ırkçılığı ve eşitsizliği ele alıyor ve eleştiriyordu ama garip bir biçimde “ırkçılık ve küfür” içerdiği için yasaklandı.

Candide, Voltaire, Roman, 1759 tarihli Pikaresk romana müstehcenlik gerekçe gösterilerek 1930’da ABD gümrüklerinde el kondu.

Canterbury Hikâyeleri, Geoffrey Chaucer, Hikâyeler külliyatı 14. yy’da İngiltere’de yazılan eser müstehcen olduğu gerekçesiyle ABD posta servisi tarafından taşınmadı.

Casus Avcısı, Peter Wright, Otobiyografi, İngiliz MI5 ajanının gerçek hikâyesini anlatan 1985 tarihli kitap devlet sırlarını açıkladığı gerekçesiyle 1985 to 1988 yılları arasında İngiltere’de yasaklı kaldı.

Cesur Yeni Dünya, Aldous Huxley, Roman, 1932 tarihli roman, aynı yıl İrlanda’da yasaklandı. Yasaklama gerekçesi, geleceğin dünyasında eğlence amaçlı seksin toplum tarafından doğal karşılandığının anlatılıyor olmasıdır.

Chicago Mezbahaları, Upton Sinclair, Roman, Özgün adı The Jungle olan 1906 tarihli bu ABD romanı, 1956’da Doğu Almanya’da komünizmle uyuşmadığı için yasaklandı.

Da Vinci Şifresi, Dan Brown, Roman, 2003 tarihli roman, Hristiyanlığa saldırdığı gerekçesiyle Lübnan’da yasaklandı.

Darağacında Üç Fidan, Nihat Behram, Araştırma, Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Arslan’ın yakalanmalarından idamlarına kadar olan süreci anlatan kitap 1974’te yayımlandı, ve hemen toplatıldı. Kitap 1998’e kadar yasaklı kaldı. Bugün 65. baskıya erişti.

Das Kapital, Karl Marx, Politik ekonomi, 1867 tarihli kitap Türkiye’de uzun süre yasaklı kaldı.

Doktor Jivago, Boris Pasternak, Roman, Savaş karşıtlığı ve Stalinizm eleştirisi yaptığı için SSCB’de 1988’e kadar yasaktı.

Don Kişot, Cervantes, Roman, 17. yüzyıl’ın başında İspanya’da yazılan satirik roman, İspanyol engizisyonu tarafından “Hayırseverliğin değersiz kılınması” nedeniyle yasaklandı. Daha sonra bazı bölümleri sansürlenerek basılan kitap İspanya’da ancak 19’uncu yüzyılda eksiksiz olarak yayımlanabildi.

Dönüşüm, Franz Kafka, Novella 1915 tarihli bu uzun öykü (veya kısa roman) Nazi Almanyası’nda yasaklandı.

Fanny Hill Bir Zevk Kadınının Anıları, John Cleland, Roman, İngiliz yazarın 1748 tarihli kitabı ABD’de önce 1821’de son olarak da 1963’te müstehcen olduğu gerekçesiyle yasaklandı. ABD’de federal çapta yasaklanan son kitap bu oldu.

Felsefenin Temel İlkeleri, Georges Politzer, Felsefe, Macar asıllı Fransız felsefeci ve Marksist teorisyen Politzer’in 1936’da yazdığı, ölümünden sonra, 1945’te yayımlanan kitabı “Principes Élémentaires de Philosophie” 12 Eylül Darbesi sırasında yasaklanan ilk kitap olma ünvanını da taşıyor.

Fikrimin İnce Gülü, Adalet Ağaoğlu, Roman, Askeri aşağılamak ve küçük düşürmek suçlamasıyla Türkiye’de 1981 yılında toplatıldı. 2 yıl süren dava sonunda yazarı aklandı. 1992’de Sarı Mersedes adıyla sinemaya da aktarıldı.

Gazap Üzümleri, John Steinbeck, Roman, Ülkesi ABD’de sadece Kaliforniya’da yöre insanını küçük düşürdüğü savıyla yasaklandı. Baskı tarım şirketlerinden gelmişti.

Hamlet, William Shakespeare, Oyun, 16. yüzyılda yazılmış bu trajedi 1978’te Etiyopya’da yasaklandı.

Hayvan Çiftliği, George Orwell, Roman, 1945 tarihli fabl tarzındaki siyasi roman Stalin’i ve ülkesini hicvediyordu. Bunu dikkate alan ABD ve İngiltere 2. Dünya Savaşı sırasındaki müttefikleri Stalin’i gücendirmemek için savaşın en kritik döneminde kitabı basmamayı tercih ettiler. Afrika’da yozlaşmış bazı liderler kitapta anlatılanları üzerlerine alındığı için 1991’de Kenya’da da yasaklandı.

İmamın Ordusu, Ahmet Şık, Gazeteci, Ahmet Şık Mart 2011’de Ergenekon soruşturması kapsamında tutuklanınca henüz basılmamış kitabına da el kondu. Kitap sanal ortamda “Dokunan Yanar” adıyla yayıma verildi. Kitabının internette yayımlanması üzerine Basın Savcılığı inceleme başlattı.

İnsan Hakları, Thomas Paine, Politika, İngiliz asıllı ABD’li siyasetçi Paine’in 1791 tarihinde yazdığı kitap Rights of Man, Fransız Devrimi’nin kıvılcımını ateşleyen kitap olduğu ileri sürülerek İngiltere’de yasaklandı, yazarı söz konusu devrime yardımcı olduğu için vatana ihanet suçuyla yargılandı. Aynı kitap Aralıkçılar İsyanı’ndan sonra Çarlık Rusyası’nda da yasaklandı.

İvan Denisoviç’in Yaşamında Bir Gün, Aleksandır Soljenitsin, Roman, 1962’de yazılan roman 1964’te Sovyetler Birliği’nde yasaklandı.

Jokond ile Si-Ya-U, Nazım Hikmet, Şiir, 1929’da yazdığı bu kitap da diğer 4 şiir kitabıyla birlikte aynı gerekçeyle yasaklandı.

Kavgam, Adolf Hitler, Otobiyografi, politika 1925-1926’da yazılmış kitabın Almanya’da yeni baskılarına izin verilmiyor. Avusturya başta olmak üzere bazı Avrupa ülkelerinde yasak.

Kruşçev’in Anıları, Nikita Kruşçev, Anı, yakın tarih SSCB’nin üçüncü lideri, iktidardan düştükten sonra banda okuduğu anılarını Batı’ya kaçırtmış ve orada “Khrushchev Remembers” adıyla İngilizce bastırtmıştı. Kitap Batıda sansasyon yaratırken, kendi ülkesinde yasaklıydı.

Kızım Olmadan Asla, Betty Mahmoody, Roman, Ülkeyi kötü gösterdiği için İran’da yasaklandı. Roman aynı adla sinemaya da aktarıldı.

Lady Chatterley’in Sevgilisi, D. H. Lawrence, Roman, 1928’de yazılmış olan eser açık saçık bulunarak ABD ve İngiltere’de 1959 ve 1960 yıllarında kısa süreliğine yasaklanmıştı.

Lolita Vladimir Nabokov, Roman, Rus asıllı yazarın Paris’te İngilizce yazıp yayımladığı roman, müstehcen olduğu gerekçesiyle Fransa, İngiltere, Kanada, Yeni Zelanda, Güney Amerika ve Arjantin’de yasaklandı. Romanda 12 yaşındaki bir kız çocuğuna ilgi duyan orta yaşlı bir adamın öyküsü anlatılıyordu.

Lysistrata, Aristofanes, Oyun, M.Ö. 411’de yazılmış bu Antik Yunan eseri, savaş karşıtı mesajından dolayı 1967 yılında Yunanistan’da askerî cunta tarafından yasaklandı.

Madame Bovary, Gustave Flaubert, Roman, 1856 tarihli roman Fransız halkının ahlaki değerlerine saldırdığı gerekçesiyle yasaklandı, yazarı yargılandı.

Medarı Maişet Motoru, Sait Faik Abasıyanık, Roman, Ciddi bir siyasi hedef göstermemesine rağmen romanda yazar kahramanlarından birine eski bir asker kaputu giydirmiş olduğu için yayımlandığı yıl olan 1944’te Türkiye’de sıkıyönetim mahkemelerince toplatılmıştı.

Minyeli Abdullah, Hekimoğlu İsmail, Roman, İnançlarından dolayı zorluklara maruz kalmış bir insanı konu alan 1967 tarihli roman önce yasaklandı. Serbest kaldıktan sonra 84. baskıyı yaparak Türk edebiyatının en çok baskı yapan romanı ünvanını kazandı.

Pazar Sevişgenleri, Metin Üstündağ, Karikatür, Önce toplatılmış, sonra da mahkeme kararı ile yayımlanmasında sakınca görülmemiştir.

Renkahenk, Can Yücel, Şiir, Türkiye’de 1980’de müstehcenlik suçlamasıyla toplatıldı.

Risale-i Nur Külliyatı, Said Nursî, Kuran tefsiri, Türkiye’de “Nurculuk” 1963 yılına kadar yasak olduğu için Nur Cemaati’nin lideri olan Said Nursî’nin kitapları da bir dönem yasaklar listesindeydi. Said Nursi kitapları 2013 yılında bu kez Rusya’da ’Dini nefreti teşvik ettiği ve İslam’a inanmayanların dini özgürlüklerine zarar verdiği’ gerekçesiyle yasaklandı.

Sesini Kaybeden Şehir ,Nazım Hikmet, Şiir 1931 tarihli bu kitabı da diğer 4 şiir kitabıyla birlikte aynı gerekçeyle yasaklandı.

Sudaki İz, Ahmet Altan, Roman, Basıldığı yıl olan 1985’de müstehcen içeriği nedeniyle toplatıldı.

Suç ve Ceza, Dostoyevski, Roman, 1866 tarihli roman Rusya’da “gerici” olduğu öne sürülerek, Polonya’da ise “kötümser” olmasına dayandırılarak yasaklanmıştı.

Sınıf, Rıfat Ilgaz, Şiir, 1944’te yayımlanan şiir kitabının adı toplumsal “sınıf”ları ve dolayısıyla sol görüşü çağrıştırdığı için, üstelik de kabı kırmızı olduğundan Türkiye’de yasaklandı. Yazarı 6 ay hapse mahkûm edildi.

Sırça Köşk, Sabahattin Ali , Öykü Yazarın 1947 yılında yayımlandığı bu son öyküsü, devlete bir başkaldırış olduğu iddiasıyla yasaklandı.

Tebliğ, A. Kadir, Şiir, İbrahim Abdulkadir Meriçboyu’nun 1943’te yazdığı savaş karşıtı şiirler içeren kitabı toplatıldı. Yazarı sıkıyönetimce 5 yıl sürecek bir sürgüne gönderildi.

Tom Amca’nın Kulübesi, Harriet Beecher Stowe, Roman Amerikalı kadın yazarın 1852’de yazdığı kölelik karşıtı romanı Amerikan İç Savaşı sırasında Güney Eyaletleri’nde yasaklanmıştı. Eşitlikle ilgili aşıladığı fikirlerden dolayı kitap Çar I. Nikolay döneminde Rusya’da da yasaklandı.

Tommiks Essegesse, Çizgi roman, Özgün adı “Capitan Miki” olan İtalyan çizgi roman ‘çocukların aklını çeleceği’ gerekçesiyle Türkiye’de 1961 yılında yasaklanmıştı. Çizgi roman 1951’den beri İtalya’da, 1955’ten beri de Türkiye’de yayımlanmaktaydı. “Üçüncü Yargı Paketi” kapsamında 5 Ocak 2013’ten geçerli olmak üzere diğer 453 kitapla birlikte yasağı kalktı.

Trabzonlu Delikanlı, Yaşar Miraç, Şiir, 1979 tarihli kitap 12 Eylül 1980 sonrasında şairin diğer kitaplarıyla birlikte yasaklandı. Kitap 7 yıl yasaklı kaldı.

Türlerin Kökeni, Charles Darwin, Evrimsel biyoloji, İngiliz bilim adamı Darwin’in evrim teorisini kurduğu 1859 tarihli kitabı, 1935’te Yunanistan’da yasaklandı. ABD’de 1925’ten 1967’ye kadar evrim teorisini öğretmek yasaktı.

Uluma, Allen Ginsberg, Şiir, 1955 tarihli şiir kitabına, 1957’de müstehcenlik suçlamasıyla San Fransiso gümrüğünde el kondu. Mahkemede aklanınca kitap serbest kaldı.

Ulysses, James Joyce, Roman, 1922’de yazılan roman, 1930’larda müstehcen bulunarak ABD, İngiltere ve Avustralya’da yasaklandı. ABD’de yasak 1933’te kalktı.

Umut, André Malraux, Roman, Bütün dünya dillerine çevrilen bu kitabı Türkiye’de Attila İlhan Türkçeleştirmişti. İspanya İç Savaşı’nı konu alan roman komünizm propagandası yaptığı gerekçesiyle 1968 yılında Türkiye’de 4. Sulh Ceza Mahkemesi’nin kararıyla toplatıldı.

Varan 3, Nazım Hikmet, Şiir, 1930’da yazdığı bu kitap da diğer 4 şiir kitabıyla birlikte aynı gerekçeyle yasaklandı.

Vatan Haini Değil-Büyük Vatan Dostu Vahidüddin, Necip Fazıl Kısakürek, Biyografi, 1968’de basılan bu kitap nedeniyle yazarı 1983 yılında hapse girmişti, kitap 1968, 1977 ve 1980 yıllarında üç kez toplatıldı.

Yalnızlık Kuyusu, Radclyffe Hall, Roman, 1928 tarihinde yazılmış The Well of Loneliness lezbiyen temalar içerdiği için 1928’den 1946’ya kadar İngiltere’de yasaklı kaldı.

Yarın Yarın, Pınar Kür, Roman Müstehcenlik suçlamasıyla toplatıldı.

Yatak Odasında Terör, Marquis de Sade Serge Bramly, Roman, Özgün adı La Terreur dans le boudoir olan 1994 tarihli roman Marquis de Sade’ın hayatını anlatıyordu. 2000’de sinemaya da aktarılan eser Türkiye’de 2001’de basıldı. Birkaç ay sonra İstanbul 2. Sulh Ceza Mahkemesi tarafından “Halkın ar ve haya duygularını incittiği, cinsi arzuları tahrik ve istismar ettiği, genel ahlaka aykırı ve müstehcen bulunduğu ” gerekçesiyle yasaklanarak toplatıldı.

Yaşadıkça, Rıfat Ilgaz, Şiir, 1947’de basılan şiir kitabı 10 Temmuz 1948’de Bakanlar Kurulu kararı ile toplatıldı.

Yaşam ve Yazgı, Vasili Grossman, Roman, 1959’da yazılan kitapta Stalingrad savunması sonrasında parçalanmış bir ailenin öyküsü anlatılmaktaydı. O tarihte KGB tarafından tehlikeli bulunarak daha basılmadan yasaklandı ve imha edildi. Kaçırılan bir kopyası 1980’de ortaya çıktı ve kitap İsviçre’de yayımlanabildi. “20. yüzyılın ‘Savaş ve Barış’ı” diye nitelenen hacimli kitap Türkiye’de Can Yayınlarından 2012’de çıktı.

Yengeç Dönencesi, Henry Miller, Roman, 1934 tarihli roman yazarın ülkesi ABD’de müstehcenlik suçlamasıyla 30 yıl kadar yasaklı kaldı.

Zabit ve Kumandan ile Hasbıhal, Mustafa Kemal, Söyleşi, Atatürk’ün 1914 yılı Mayıs ayında Sofya’da yazdığı kitap, yakın arkadaşı Ali Fethi Okyar’la birlikte 1918’de Mondros Mütarekesi dönemi başlarında İstanbul’da bir süre çıkardıkları Minber Gazetesi nin matbaasında bin nüsha olarak basıldı. 7,5 kuruş fiyat konan kitabın birkaç nüshasını tanıdıklarına hediye etmek için yanına alan Mustafa Kemal, Anadolu’ya geçtikten sonra kitabın kalan nüshaları Damat Ferit Paşa tarafından toplatılarak imha edildi. Kitap 1956 yılında Hasan Âli Yücel tarafından İş Bankası Kültür yayınlarının ilk kitabı olarak yeniden yayımlandı.

Çizgilerle Nazım Hikmet, Müjdat Gezen, Savaş Dinçel, Biyografi, 1979’da yazarları mahkemeye verildi, hakim davayı saçma bulunca beraat ettiler. Kitap 2011’de yeniden basıldı.

Çıplak ve Ölü, Norman Mailer, Roman, 1948 tarihli roman The Naked and the Dead, 1949’da müstehcenlik suçlamasıyla Kanada’da yasaklandı.

Çıplak Şölen, William S. Burroughs, Roman, 1959’da yazılmış Naked Lunch, 1962’de açık saçık olduğu gerekçesiyle Boston mahkemelerince yasaklandı. 1966’da üst mahkeme kitabı akladı.

Şeytan Ayetleri, Salman Rüşdi, Roman, İslam’a küfrettiği ileri sürülerek birçok İslam ülkesinde yasaklanan 1988 tarihli kitabın yazarı hakkında da İran’da Humeyni tarafından ölüm fetvası verilmiştir.

Yorum yapın

Daha fazla Listeler
Le Monde’un Yüzyılın 100 Kitabı listesi

Yüzyılın yüz kitabı, Fransız yayın perakendecilerinin Fnac ve Paris gazetesinin Le Monde yaptığı anketlerden çıkan, yirminci yüzyılın en iyi yüz...

Kapat