Erdal Öz’ün Yaralısın yapıtına dair – Süleyman Deveci

Erdal Öz “Yaralısın”ı Mayıs 1973’te yazmış. Konu işkence. Edebiyatta işkenceyi bu denli anlatan yapıt maalesef çok az, işkence görenlerin sayısı ülkemizde milyonları bulmuş olmasına rağmen hem de. Osmanlıdan, cumhuriyetin kuruluşundan beri süregelen, uluslararası insan hakları kuruluşlarının belgelerine, envai ve Avrupai kurumların raporlarına kadar yansımış acı ve utanç verici bir gerçeğimiz.

İşkenceyi tabiki en çok işkence görenlerden okuduk, dahası kendi siyasi, ideolojik görüşleri çerçevesinde veya bizzat etimizde tenimizde yaşadık. Sonra da bol bol okuduk ondan bundan, hemen hepsinde ortak nokta işkencenin türleri, uygulanan şiddetin dozajı, anlatılardaki tiplemelerin ki hemen hepsi gerçek kahramanlardır da aynı zamanda, sapık ve zavallı ruhlu insanlar olması gibi.

Erdal Öz edebiyata daha o yıllarda bu illeti sokmayı başarmış usta bir kalem olduğu ortada. ?Yaralısın? işkence gören bir siyasi suçlunun hapishane koğuşuna getirilmesiyle başlıyor. Yeni mahkuma hepsinin isimleri Nuri olan eski mahkumlar sahip çıkıyorlar. Koğuşta başka siyasinin olmaması dikkat çekiyor. Öz simgesel anlamda Nurilerle siyasi olmayanları büyük ihtimalle kastediyor.

Geriye dönüşlü anlatıda adı olmayan kahramanımızın gözaltına alınış anı, koğuş, yaşanan işkenceler, Nurilerin dünyası, işkenceciler, hapishane şeklinde devam ediyor. İşkence edilmesine sebep, gözaltı nedeni olarak bir takım kitaplarını yakmasını gösteriyor. Yasak yayından yakalanmamak için elindeki birkaç kitabı yakan siyasi biri işte. Başkada ne tür bir siyasi faaliyet içinde olduğunu bilemiyoruz. Anlatının bu yanı oldukça zayıf. Bu arada 12 Mart yıllarında yazılmış olmasına rağmen döneme tanıklığı yetersiz.

?Yaralısın?ın yazıldığı tarih, işkencenin memlekette uygulanmadığı toplumsal kesimin ve muhalif yapılanmaların kalmadığına değinmek ve temsilcilerinin yığınsallaşması gözönünde bulundurulduğunda işkencenin hala edebiyatta çok boyutlu olarak ele alınamadığını, alınmadığını söylemek yerinde olacaktır. Hoş olmayan bir konu. Düzen kendisine karşı gelen kim olursa olsun zevkle sadist koruyucularını yasalarıda yanına ve arkasına alarak üstlerine salıyor.

Ne kadar hakim var Türkiye’de ve ne kadar hukuk malum. Batılılar istedi diye ne kadarının göstermelik yasalarla değiştirilebileceği keza yine öyle. Erdal Öz gibi ne denli usta edebiyatçımız kaldı, veya var, o da malum. ?Yaralısın? bize yaralı olmayanımızın olmadığını haykırıyor. İşkencede direnen ve sonra kendisi Nurileşen şahıs unutulmaz bir baş olmasa da ciddi bir yan eser olarak hala tartışılmayı bekliyor.

Süleyman Deveci
www.criticus.eu

Kitabın Künyesi
Yaralısın
Erdal Öz
Can Yayınları / Türk Yazarları Dizisi
İstanbul, 1996, 17.basım
272 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla Makaleler, Romanlar
Dik Duran Aykırı İnsan(lar)[*] – Temel Demirer

?Artık yapar gibi yapmak değil, gerçekten yapmak söz konusu.?[1] Horatius?un, ?In vitium ducit culpae fuga/ Kusur korkusuyla suç işliyoruz,? sözleriyle...

Kapat