Duygusal istismar, bir çocuğun, gencin veya yetişkinin davranışsal, duygusal ve genel olarak zihinsel iyi oluş durumunu zarara uğratacak şekilde kişiye kasıtlı ve sürekli olarak sözlü tacizde bulunulması, kişinin izole edilmesi, korku duymasına sebep olunması, duygusal isteklerinin önemsenmemesi veya görmezden gelinmesi, sürekli eleştiriye maruz bırakılması, aşağılanması, zorbalık yapılması, reddedilmesi, umutsuzluğa düşürülmesi, kısıtlanması, aşırı kontrolcü davranılması gibi birçok davranış ve tutum çeşitleriyle ortaya çıkabilir. (APA, 2022).
Duygusal istismar tarihte mental acımasızlık ( Laury & Maerko ,1967 ), mental yaralanma ( Public Law, 1974), duygusal ihmal ( Whiting, 1978 ), duygusal istismar ( Laurine & Stefano, 1978 ) olarak tanımlanmıştır. Duygusal istismarla ilgili farklı tanımlar bulunmaktadır. David McClelland (1973) duygusal istismarın tanımında yeteneğe odaklanmıştır. Duygusal istismarı da yeteneğin gelişimine engel olan davranışlar olarak tanımlarken, Whiting (1976) duygusal istismarı duygusal rahatsızlığa neden olan anne babanın kasıtlı davranışları olarak tanımlamıştır. Dean (1979) ‘ e göre duygusal istismar çocuğun olumlu benlik algısının gelişiminde gecikmeye neden olan ailenin kronik bir hale dönüşmüş davranış kalıplarıdır. (Akt. Siyez 2003:48)
Yetişkin Bireylerde Duygusal İstismar Olarak Kabul Edilen Davranışlar
• Sevgi, şefkat, ilgi, onay, destek gibi duygu ve duygusal ihtiyaçların göz ardı edilmesi, küçümsenmesi, inkar edilmesidir.
• Bireyin, dinine, ırkına, mezhebine, ırkına, kültürüne, inançlarına aykırı davranmaya zorlanması veya bunların aşağılanması.
• Kadının (veya erkeğin) arkadaşlarını ve aile bireylerini sürekli aşağılamak, hakaret etmek, aralarını bozmaya çalışmak, görüşmelerini denetlemek, kısıtlamak, kontrol etmek, engellemek, kısacası maddi veya manevi destek alabileceği kurum ve kişilerden soyutlamak.
• Düzenli bir şekilde evden kovmak veya evden ayrılmakla tehdit etmek.
• Sık sık kadının kendisine veya sevdiklerine (aile, arkadaş, eşya, hayvan v.b.) zarar vermekle tehdit etmek
• Cezalandırma yöntemi olarak çocukları kullanmak. (Çocuklara zarar vermek, çocukları kaçırmak veya velayetini almakla tehdit etmek)
• Yalan, bağırma, eşyaları kırıp dökme, tehdit veya bakışlarla sindirmeye çalışmak.
• Düzenli olarak başkalarının yanında küçük düşürücü söz ve davranışlarda bulunmak. (“Çok beceriksizdir, ben olmasam hiçbir işi beceremez” v.b.) (Güneri 1996:87- 88)
• Küçük düşürücü adlar takmak, alay etmek, sık sık eleştirmek
• Hakaret etmektir.
Duygusal istismar veya psikolojik örselenme diğer tüm kötü muamele biçimlerini şemsiye gibi altında toplar. Tek başına var olduğu gibi fiziksel ve cinsel istismarın hasarı ortadan kalktığında bile duygusal istismar devam edebilir. (Topbaş 2004:78). Duygusal istismar, sevgi, şefkat, ilgi onay destek gibi duygu ve duygusal ihtiyaçların göz ardı edilmesi, küçümsenmesi, inkar edilmesidir. Ayrıca, hakaret etme, sövme, kişinin öz güveninin yitirmesine yol açmak, aşağılayıcı sözler söylemek (Öztürk, Sevil 24 2005:3). Eşini parasal olarak kısıtlamak, ailesi ve arkadaşlarıyla görüşmesini veya telefonlaşmasını engellemek, isim takarak çağırmak, aşağılamak, öldürmekle tehdit etmek veya buna gerçekten kalkışmak (Mazza v.d. 1996:15) tutum ve davranışları da duygusal istismar kapsamındadır. Diğer bir tanımlamada ise sevgi göstermeme, aşağılama, devamlı eleştirme, kıskançlık, reddetme gibi eylemlerin yer aldığı şiddet türüdür. (Akt. Ünal, 2005:78). Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) (2008) web sitesinde duygusal istismarı; duyguların ve duygusal ihtiyaçların, şiddet tanımında sayılan amaçlarla, karşı tarafa baskı uygulayabilmek için tutarlı bir şekilde istismar edilmesi, bir yaptırım ve tehdit aracı olarak kullanılması (örneğin çocukları kaçırmakla veya velayetini almakla tehdit etmek, kadını ayrılık durumunda çocuklarını göremeyeceği şekilde tehdit etmek, kadını çevresinden tecrit etmek) şeklinde tanımlamaktadır.
(http://www.unhcr.org.tr/MEP/MEP/NEWSPORTAL_MODULES/News/Fo rms/NewsRead.aspx?NewsID=690, 03.02.2008)
Duygusal istismara uğrayan yetişkinlerdeki olası göstergeler şu şekildedir ;
– Çöküntü – içe yönelme
– Düşük benlik saygısı
– Yüksek kaygı düzeyi
– Korku içinde olmak
– Fiziksel, ruhsal ve duygusal gelişimde gecikmeler
– Saldırgan kişilik
– Kendine zarar verici davranışlar
– Duygusal anlamda değişkenlik yaşamak
– Uykuda bozukluk
– Gerçek olmayan fiziksel şikayetler
– Yaş ve gelişimle uygun olmayan davranışlar
– Aşırı derece utangaç, pasif ya da itaatkar olma
– intihar girişimleri ya da intihardan söz etme
– Aşırı bağımlı kişilik yapısı
– Başarı seviyesinde düşme – Güvensizlik
– Hırsızlık yapmak
– Bilinen ya da şüphelenilen diğer istismar türlerinin de mevcut olması (Akt. Özcan, 2009)
Algılanan duygusal istismar ölçeği (ADİÖ)
5’li likert tipi derecelendirmeye sahiptir. Yetişkin bireylerin algılamış oldukları duygusal istismar düzeyinin ölçülmesi ve belirlenmesi hedeflenmiştir. Ölçekten alınacak düşük puan bireyin düşük düzeyde duygusal istismar algıladığını göstermektedir; alınabilecek en düşük puan ise 61 iken en yüksek puan 305’tir (Özcan vd., 2013).
YETİŞKİNLER İÇİN ALGILANAN DUYGUSAL İSTİSMAR ÖLÇEĞİ
Açıklama: Bu ölçek, yetişkin bireylerin algıladıkları duygusal istismar düzeylerini belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Ölçek sonuçları, bu konudaki tutumları belirlemek için kullanılacaktır. Bu ölçekte 61 adet ifade bulunmaktadır. Her bir ifadeyi okuduktan sonra, buna ne derece katıldığınızı ya da katılmadığınızı liste üzerinde ayrılan yere işaretleyiniz. İşaretsiz madde bırakmayınız. Katkılarınız için teşekkür ederim. Puanlarınızı toplayın, madde sayısına bölün, sonuç ne kadar 5 ‘ e yaklaşmışsa probleminiz o denli ciddidir.
İFADELER
Tamamen Katılıyorum:5
Katılıyorum:4
Kararsızım:3
Katılmıyorum:2
Kesinlikle Katılmıyorum :1
1. Başarısız olduğumda benimle alay ederler. (5 ) (4 ) (3 ) ( 2) (1 )
2.Fiziksel görünümümle ( kilolu olma, boy kısalığı vb.) ilgili sürekli şaka yaparlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
3.Genellikle yanlışlarım yüzüme vurulur. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
4.Fizyolojik rahatsızlıklarımla ( kekemelik, şaşılık, gözlük kullanma vb.) alay edilir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
5.Başkalarının yanında bana bağırılır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
6.Bana hep sen karışma derler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
7.Arkadaşlarım beni küçümserler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
8.Genellikle bana adil davranılır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
9. Yapabileceğimin üzerinde bir başarı bekleniyor. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
10.Konuşurken sürekli sözüm kesilir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
11.Genellikle olumsuz eleştiriler alırım. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
12.Beni sürekli başkaları ile kıyaslarlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
13.İnsanlar beni dış görünümümle ilgili hep yargılar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
14.Yanlış bir şey yaptığımda ya da söylediğimde bana gülerler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
15.Bir şeyler anlatmak istediğimde arkadaşlarım beni önemsemezler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
16.Yaptığım her davranış birileri tarafından eleştirilir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
17.Bana çoğu kimse değer vermez. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
18.Bazen benimle ilgili çok kırıcı şakalar yapılır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
19.Genellikle çevremdeki insanlar, üzerimde baskı kurarlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
20.Zaman zaman cinsiyet ayırımı ile karşılaşıyorum. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
21.Sürekli olarak herhangi bir konuda başkalarının yanında ikaz edilmem. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
22.Genellikle yapabileceğim şeyler için “O yapamaz ” derler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
23.Argo sözcükler içeren şakalara maruz kalırım. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
24.Arkadaşlarım bana takma isimle hitap ederler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
25.Genellikle arkadaşlarım bana alaycı bakarlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
26.Yapabileceğim işlerle ilgili zaman zaman engelleniyorum. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
27.Almış olduğum eğitim ile ilgili eleştiriliyorum. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
28. İnsanlar benim de hata yapabileceğimi kabul etmiyorlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
29.Genellikle yeteneklerim göz ardı edilir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
30.Yanlış davranışları nedeniyle kimse benden özür dilemez. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
31.Genellikle duygularımı dikkate almazlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
32.İyi yaptığım işlerin bile hep olumsuz yanları görünür. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
33.Genellikle benim adıma hep başkaları karar verir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
34.Çevremdeki insanlar genellikle bana verdikleri sözleri tutmazlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
35.Genellikle arkadaşlarım beni ciddiye almazlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
36.Çoğunlukla düşünce ve davranışlarıma saygı gösterilmez. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
37.Herhangi bir konuda başkalarının yanında sürekli uyarılırım. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
38. Ailem benimle sürekli azarlar gibi konuşur. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
39. Çoğu zaman bana adil davranılmıyor. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
40.Genellikle arkadaşlarım beni dışlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
41.Çoğunlukla sen yapamazsın diye engelleniyorum. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
42.Yakınlarım çoğu zaman haklarıma saygı göstermezler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
43. İnsanlar genellikle iyi niyetimi suistimal ederler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
44. Arkadaşlarım beni küçümserler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
45. Kimse beni anlamaya çalışmıyor. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
46. Ailem beni beceriksiz bulur. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
47. Genellikle özgürlüğüm kısıtlanır. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
48. Genellikle yeteneklerimin üzerinde beklentilerle karşılaşıyorum. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
49. Yakınlarım davranışlarıma çok müdahale ederler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
50. Konuşma şeklimden (şive, telaffuz vb.) dolayı benimle alay edilir. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
51. Çoğunlukla istediğim şeyleri dile getirmeme rağmen dikkate alınmaz. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
52. Yakınlarım bana genellikle beni sevdiklerini belli etmezler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
53. Yakınlarım yapabileceğim şeyler için bile yapamayacağımı düşünürler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
54. Yakınlarım beni hiç azarlamazlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
55. Yakınlarım bana çok rahat bir şekilde bağırırlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
56. Yakınlarım beni yapmalarını istedikleri şeyleri yapmam için tehdit ederler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
57. Arkadaşlarım bazen ben yokmuşum gibi davranırlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
58. Ailem ve arkadaşlarım beni onaylamadıkları davranışlarım için suçlarlar. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
59.Genellikle bana güvenilmediğini hissederim. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
60.Bana davranışlarımla ilgili sıfatlar yakıştırırlar. (pısırık, sakar vb.) ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
61.Giydiklerimle çoğunlukla alay ederler. ( ) ( ) ( ) ( ) ( )
Kaynakça
Özcan, K. (2009).Yetişkin bireylerin algılanan duygusal istismar düzeyleri, (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). On Dokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Samsun.
Öztürk Sema., 2007, “Çocuklarda Duygusal İstismar”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi,. Elazığ, Fırat Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü
Topbaş, Murat. 2004. “İnsanlığın Büyük Bir Ayıbı: Çocuk İstismarı”, TSK Koruyucu Hekimlik Bülteni, 3(4), s:76-80
Ünal, Gülseren.,2005, “Aile İçi Şiddet”, Aile ve Toplum Dergisi, Cilt 2, sayı 8, sayfa 85-93
