Heyatê Franz Kafka

Franz Kafka, ser 1883 dı Cumhuriyetê Çek dı suka Prag dı ameyo dınya. Piyê cı Herman Kafka yahudi u tücar biyo. Nameyê maya cı zi Julie ya. Éhlaqê mekteb u éhlaqê ê biyayenda cı zi ê Almanan o. Kafka, en gırdê çıhar qeçekandê ailey xü yo. Kafka bı xü hıquq wendo u dıma mektebda hıquqi dest bı kardê xü yê sixorta keno. Çı wext Kafka beno vizt (20) sere bı cıdi cıdi dest bı nuştenı keno. Héta Kafka cüwayê (héyatı biyo) tenya çend ıstanıkê cı neşır biyê. Eger ewro ma kıtabanê Kafka wanenê se no zi xızmetê Max Brod?i yo. Max Brod embazê Kafka bı. Brod verê merdenda Kafka soz dano Kafka kı, o do héme nuşteyê Kafka bıveşno. Labırê ewro bol çiyê Kafka esto u ma wanenê. Defterê ciyê rocaney, mektubê cı, şiirê cı, ıstanıkê cı u romanê cı dıma merdenda Kafka neşır biyê u Kafka beynelminen biyenda xü nêdiyo. Kıtabê ciyê en meşhuranê cı; Process 1914-1915, Şato 1921-1922 u Émeriqa 1912-1913 yo. Kritikerê edebiyati nêy kıtabanê Kafka rê vanê; ?tenya biyayenda rêzi?.

Nuşteyê Kafka
O kıtabê kı en vêşi nas biyo helbet kıtabê ciyê “Process-Déva” yo. Na kıtabı dı Kafka héyatê ju banqaciö Josef K. nuşneno. No Josef K rocê aşnaweno kı héqê cı dı oyo méhkeme bı abiyo. O nêzano ka qandê çıçi o do méhkeme bo u kes bı rayê qanuni nêşenê vacê ka sucê cı çıçiyo. Josef K bı xü zano kı o çiyê xırab nêvıraşto u fına zi xü çiyê rê sucdar hiskeno. Héyatê Josef K vırêno u beno ze cıhnem. Peyni peyni Josef K aşneweno kı o do qandê suckı vırazyayo ceza nêgiro u tamami suc ra zi pak nêbeno. Nezdiyê kıtab bıqediyo (perê peyniyê kıtaberi dı) dı merdımi yenê cı kêye ra bıbê u hisê sucadareyo kı bı mezgdê Josef K ya dısıkyayo beno sebeb Josef K bı êy merdımana piya şıno. Êy merdımi kı Josef K benê, êy teber dı kışenê.

Kıtabê ciyê “Şato” dı qéhremanê kıtaberi Mezlum K vıcêno wendoxan verı. Mezlum K şıno ju dewı dı ca beno u beno memurê kadastro. Mezlum K a dewı dı kar nêvineno u kesi dı zi nêşeno embazey bıkero. Quwetê do dewlemend ju koyer serı dı ca biyo u hükümdar o. Mélumatê na kıtab zi ze kıtaba ?Déva? o. Yani hükümdarey u dewlemendey kesi ra nêaseno.

En kıtabê ciyê kı kes nêşeno bıreso hédê cı, kıtabê ciyê “Émeriqa” yo. Qehremanê na kıtaber zi ju genco u no genc nameyê éşirda xü, kêy xü leymın kerdo. Qéhremanê kıtaber xızmıkarê kêyey kerda bı hal (kerda dı gan). May u piyê cı qéehremanê kıtaber rışenê Émeriqa. Xalê ciyê Émeriqa êy gêno himadedê (cı rê wayêr vıcêno) xü. Rocê bê sebep u bê suc xalê laceker êy erzeno teber, lacek fém nêkeno qandê çıçi xalê cı êy kêy xü dı nêwazeno. Héme kıtaberi dı merdım tenya çiyê vineno; tenya biyayenı, bêwayêr biyayenı, bêquwet u bêkes biyayenı.

Kıtabanê, mektubanê, defterê ciyê rocaney dı her tım nameyê ju merdımi ravêreno u o merdım zi piyê cı Herman o. Mektubê cı; Piyê mı rê “Qandê mı her tım tı ze héyala bi o kı merdım nêreseno cı o zi tenya xédaran dı esto u êy xédari kı héqey fıkrê xü dı nê, héqı şexsiyetê xü dı nımnayê.” Êy xédari u hükümdari kı kıtabanê Kafka dı estê, héyatê Kafka ra yê. Yani merdım nêy fıkrêno xédarê kıtabi nêbê kı piyê ciyo. Mektubê cı; Piyê mı rê “To hetı mı héme biyayenda sebebê héyatê xü vira ke u ver êy dı mı tenya hisê qıym nêkerdeni u sucdarey gırot” Mektubê cı; Piyê mı rê “Sebebê nuştoxeya mı tı bi, kıtabanê xü dı mı torê hawar kerd, qandê kı mı pıstınê to dı to rê sitemê xü nêkerd.” Piyê Kafka bi sebebê nuştox biyayenda Kafka u éyni wext dı bi sebebê asosyal biyayenda cı zi. Kafka büyrokrati ra nefret kerdê u nêy rê zi sebep karê ciyê sixorta bi. Kafka héyatê xü dı nê bı ézayê ju héreketi, labılê o her tım şiyê pêser ameyanda (toplantiyê) anarşistan. Qandê Kafka nuştenı zeydê dıay bi u şı wext nuşnayê newedera ameyê dınya u hisê namedo newe gırotê u ameyê xü ser. Kafka tenya biyayenı zaf hézkerdê labılê bêkes mendra héz nêkerdê. Kafka, rocana wext wext menga ra tenya mendê u kesi nêvinayê u xü kêye dı klid kerdê.

Kafka u qin kerdenı
“-İnsani nêşenê qinê zeredê xü yê bêvengi bıkerê” Çiyê kı kafka nuşnayê u rêzandê xü dı kar ardê, vateyê cı tayın merdıman waştê bıkerê vatenê diyaneti. Hélbiki fıkrê êy, ser vatenda xü u qini ser (inancê) zekı şar fam keno wuni niyo. Fıkrê êy ser vatenda xü ser noyo; ?Eger merdım qini jewi nêkero, merdım nêşeno pakeyda zerida êy merdıman zi bıvino. Gerek medım nêy çi zi rınd bızano kı, Kafka qeçekê ju ailedê yahudi o u aile cı zi diyaneti ser zaf qinê (inancê) cı est biyo. İntrese cı diyaneti ser zi bê sebep niyo. Kafka wazeno bı no şekla bıbo nezdi pêrdê xü, éyni wext dı zi kokê xü bıvino u biro xü serö ecdadanê xü rê wayêr bıvıciyo. Kafka héme héyatê xü dı çelişkiyê mabênê qin u qin nêkerdenı dı şiyo ameyo. O her tım qıseyanê xü dı vato; “-Gerek merdım homayan ra xü dur tepşo u bı no şıkla merdım şeno çewt famkerdenda insan u homay pêra abırno.” Kafka ju merdımê do gêyrayoxê cuwabê persan bi u cuwabê xü zi felsefeciyê ze Kierkegaard u Platon dı gêyrayê.

Kafka u zıwan
Çı wext merdım Kafka waneno merdım bı zıwandê ciyê basit u hérirını dı kewno münaqaşe. Zıwanê Kafka zelal o, ifadeyê xü dı héme çi neqışneno, merdımi u tabiat şeklê newe gino. Kıtabanê Kafka dı zıwanê qéhremanê kıtabanê cı u ê êy bı xü kewno pêmiyan. Wext wext merdım nüezano ka qéhremanê kıtabero qısey keno yan Kafka yo fıkrê xü vano. Kıtabnê Kafka dı her tım diyalog zaf mühimo. Yani diyaloxê mabênê ê zerey u ê teberi merdımi. Xemê Kafka niyo ka kıtab senin destpêkero. Ze wendox merdım fınê dı xü nuştey miyan dı vineno u héta nuşte yan zi kıtab nêqediyo, merdım destê xü ra şiyê wendeni nêveradano. Çiyê kı kaşê merdımi keno mistik u hewnê zebaniyano. Merdım şeno nêy zi vaco kı, belki o semed ra Kafka ewro Kafka yo. Zaten medım nêşeno vaco Kafka nuştoxê wextê 1920?an o. O her tım verê wextê xü bi. Kafka nuştoxê naturalist o. Tabi o bı tenya êya zi mırd nêbeno u kıtabanê cı dı kritikê ê rejiman zi esto u inan ser hénekê cı estê. Merdım çı wext Kafka waneno merdım nêy çi weş fam keno kı Kafka alimê psikolociye Freud wendo u tesirê êy dı mendo. Qandê kı nuşteyê cı zelaley ra fınê dı şeno bıvıriyo hewın u héyal.

NOT: Faruk İremet, bê iznê nuştox cayê binan rê neqıl kerdenı, xezete, forımanê binan dı neşır kerdenı u meteban dı bê izin kar ardenı yasax o. No yasaxı qandê héme nuştanê nuştoxi ravêreno. Na nuşte, bı destê nuştox bı xü neqlê tiya biyo.
http://diq.wikipedia.org/wiki/Franz_Kafka

Yorum yapın

Daha fazla Nuskarê (Yazarlar)
Heyatê Karl Marx

Namey xono tam Karl Heinrich Marx (z. 5 Gulane 1818 - m. 14 Adare 1883 Londra)o. Yew filozof, ekonomigir û...

Kapat