
Sabahattin Ali’nin, İhsan Aygün’ün yaptığı edebiyat anketine verdiği cevaplar aşağıda tek sayfada bir arada sunulmuştur.
Edebiyata nasıl başladınız?
Kitap okuyarak.
İlk neşredilen yazınız ve bu neşir esnasındaki heyecanlarınız?
İlk neşredilen yazımı unuttum. Bir vilâyet gazetesinde çıkmıştı. Bastırmak için o kadar uğraşmıştım ki, çıkınca heyecan filân duymadım.
Bizim eskilerden okuyup sevdikleriniz?
Bir zamanlar aruza çok meraklı idim, gazeller, terkib-i bendler1 yazar ve eskileri hırsla okur, üzerlerinde uğraşırdım. Bugün hâlâ okuyup sevdiklerim Fuzulî ve Galip Dede’dir.
Sabahattin Ali (1907–1948), Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının önemli romancı, öykücü, şair ve gazetecilerinden biridir. Özellikle insan psikolojisini, aşkı, yalnızlığı, Anadolu yaşamını ve toplumsal eşitsizlikleri işleyen eserleriyle tanınır. (Turkish Culture & Tourism)
Hayatı
Sabahattin Ali, 25 Şubat 1907’de Gümülcine’ye bağlı Eğridere’de doğdu. Öğretmen okulundan mezun olduktan sonra öğretmenlik yaptı. 1928’de eğitim amacıyla Almanya’ya gönderildi ve burada Batı edebiyatını yakından tanıdı. Türkiye’ye döndükten sonra Almanca öğretmenliği ve çeşitli devlet görevleri yaptı. (Turkish Culture & Tourism)
Siyasi görüşleri ve yazıları nedeniyle çeşitli dönemlerde tutuklandı ve hapis yattı. Aziz Nesin’le birlikte dönemin önemli mizah ve siyaset yayınlarından Marko Paşa‘nın çıkarılmasında yer aldı. 1948’de yurt dışına çıkmaya çalışırken Kırklareli civarında öldürüldü. Mezarının yeri bilinmemektedir. (Turkish Culture & Tourism)
En önemli eserleri
- Kürk Mantolu Madonna (1943): Raif Efendi ile Maria Puder arasındaki ilişki üzerinden aşk, yalnızlık ve insanın iç dünyasını işler.
- Kuyucaklı Yusuf (1937): Anadolu’daki kasaba yaşamını, adaletsizlikleri ve toplumsal ilişkileri konu edinir.
- İçimizdeki Şeytan (1940): Bireyin kendi zayıflıklarıyla mücadelesini ve dönemin aydın çevrelerini ele alır.
- Öykü kitapları arasında Değirmen, Kağnı, Ses, Yeni Dünya ve Sırça Köşk bulunur. Şiirlerini ise Dağlar ve Rüzgâr adlı kitabında toplamıştır. (Turkish Culture & Tourism)
Edebî kişiliği
Sabahattin Ali’nin eserlerinde gerçekçi ve toplumcu bir yaklaşım öne çıkar. Köylüler, işçiler, memurlar ve toplumun dışına itilmiş insanlar gibi sıradan kişilerin yaşamlarını güçlü gözlemlerle anlatmıştır. Bunun yanında özellikle Kürk Mantolu Madonna gibi eserlerinde aşk, yabancılaşma, yalnızlık ve insan psikolojisi ön plana çıkar. Anadolu’yu ve Anadolu insanını anlatma biçimi, sonraki toplumcu gerçekçi yazarlar üzerinde de etkili olmuştur.
Yabancılardan okuyup sevdikleriniz?
Yabancı edebiyatı oldukça yakından takip etmeye uğraşırım. Devirleri içinde mürteci olmamış eski ve yeni bütün sanatkârları severim. Bugün bilhassa Sovyet ve Amerikan muharrirleri arasında severek ve düşünerek okuduğum romancılar vardır.
Eski edebiyatımız hakkında fikirleriniz, bu edebiyatın bugüne tesirleri olmuş mudur?
Eski edebiyat her İçtimaî hâdise gibi, devrinin mahsulüdür. Kitleden uzak kaldığı için ölen o devirle beraber ölmüştür. Bizim gibi onunla düşüp kalkmış olanlar da yok olduktan sonra ancak filologlar bu edebiyatla meşgul olacaklardır. Bugünkü nesil üzerinde eski edebiyat ruhunun tesiri bakidir. Yeni şairlerimizin halkla olan münasebetleri ve yazılarının içi, özü, eski gazelhanlarınkinden2 farklı değildir. Hepsi kendilerini, tıpkı eskiler gibi, “sahib-i mezak”3 bir zümreye hitap ettikleri için; halkın fevkinde görmekte, hepsi, tıpkı eskiler gibi, büyük ve kitleyi ilgilendiren meseleler yerine, kendi his ve fikir mozaiklerini yazılarında işlemeye özenmektedirler. Bunun için kendilerini kendilerinden ve kendilerine benzeyen birkaç acayipten başka okuyan olmadığı gibi, okuyacak olan da yoktur. Bunlar, gürül gürül akan hayat nehrinin yanında vızıldayan ve bu suya alâkaları ancak onu kirletmek şeklinde görülebilen sineklerdir.
Bugünkü edebiyatımız hakkında dağınık diyorlar, ne gibi bir toplanış vaziyeti düşünüyorsunuz?
Bugün edebiyat denecek toplu bir şeyimiz yoktur. İyi veya fena yazan birkaç şahıs var ki, birbiriyle münasebettar bile değiller. Şiir olsun, nesir olsun, yazanın, kafasının dar ve ukalâ hududunu aşabilip halka yükselen ve şekil, ruh, fikir itibariyle bir kuvvet ve başarma gösteren ve etrafında bir fikir grubu toplayabilecek olan Türkçe bir forma bile okumadım.
Genç neslin en kuvvetli şair ve yazarları?
Bu boğucu hava içinde birer ışık gibi parlamak isteyen ve edebiyatımızın katili olan ananelerle dövüşen birkaç genç var gibi. Fakat daha ortaya kendilerinden beklendiği kadar kuvvetli şeyler çıkarmadıkları için isim söylemeyeceğim.
Kaynak
Anketi yapan: İhsan Aygün
Sabahattin Ali, Markopaşa Yazıları ve Ötekiler (Yazılar), Yapı Kredi Yayınları

