Felsefe arşivleri - İNSANOKUR

Dante’nin Papaları Cehennem’e Yerleştirmesi: Aydınlanma Düşüncesine Giden Yolun Erken Bir Eleştirisi

cemalumit — Tue, 04 Aug 2026 09:08:07 +0000

Orta Çağ denildiğinde çoğu kişinin aklına, Kilise’nin tartışılmaz otoritesi gelir. Ancak aynı dönemde yaşayan bazı düşünürler ve yazarlar, din ile din adamlarını birbirinden ayıran güçlü eleştiriler geliştirdi. Bu isimlerin başında, İtalyan şair Dante Alighieri gelir. Dante, İlahi Komedya adlı eserinde yalnızca bireysel günahları değil, aynı zamanda dinî kurumların yozlaşmasını da sert biçimde eleştirir. Özellikle bazı

Dante’nin Papaları Cehennem’e Yerleştirmesi: Aydınlanma Düşüncesine Giden Yolun Erken Bir Eleştirisi yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Dante’nin İlahi Komedya eserinin Inferno bölümünde neden ihanet en ağır günah kabul edilir?

cemalumit — Mon, 03 Aug 2026 07:45:12 +0000

Dante Alighieri’nin İlahi Komedya adlı eseri yalnızca edebiyat tarihinin değil, aynı zamanda Orta Çağ ahlak felsefesinin ve Hristiyan teolojisinin de en önemli metinlerinden biridir. Inferno (Cehennem) bölümü, insanın işlediği günahları belirli bir ahlaki hiyerarşi içinde ele alır. Pek çok okuyucu, “Yedi Ölümcül Günah” arasında kibir, şehvet ya da açgözlülüğün en ağır suç olduğunu düşünür. Ancak

Dante’nin İlahi Komedya eserinin Inferno bölümünde neden ihanet en ağır günah kabul edilir? yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Dante’nin İlahi Komedya’sında İslam Dünyasının Bilim ve Düşünce Mirası: İbn Rüşd, İbn Sina ve Selahaddin Eyyubi

cemalumit — Fri, 31 Jul 2026 08:21:54 +0000

Dante Alighieri (1265–1321), İlahi Komedya adlı eserinde Hristiyan teolojisini, Antik Yunan felsefesini ve Orta Çağ düşüncesini büyük bir ustalıkla bir araya getirir. Eser, öncelikle Hristiyan ahiret anlayışını temel alır. Bununla birlikte Dante, kendi çağının dinî sınırlarını bütünüyle mutlaklaştırmaz. Aksine, insanlık tarihine katkı sağlayan farklı uygarlıkların bilimsel ve düşünsel mirasını da dikkate alır. Bu nedenle İlahi

Dante’nin İlahi Komedya’sında İslam Dünyasının Bilim ve Düşünce Mirası: İbn Rüşd, İbn Sina ve Selahaddin Eyyubi yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Dante’nin İlahi Komedya’sında Yedi Sur ve Yedi Kapı Sembolizmi

cemalumit — Fri, 31 Jul 2026 07:57:49 +0000

İlahi Komedya, yalnızca Orta Çağ Hristiyan düşüncesini anlatan bir eser değildir. Aynı zamanda Antik Yunan felsefesini, Roma kültürünü ve skolastik eğitimi semboller aracılığıyla yorumlayan çok katmanlı bir yapıttır. Eserde yer alan Felsefe Evi (Noble Castle) ise insan aklının ulaşabileceği en yüksek bilgi düzeyini temsil eden önemli alegorilerden biridir. Bu şato, yedi yüksek sur ve yedi

Dante’nin İlahi Komedya’sında Yedi Sur ve Yedi Kapı Sembolizmi yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

1755 Lizbon Depremi: Voltaire ve Rousseau’nun Felsefi Tartışması

cemalumit — Tue, 28 Jul 2026 18:17:37 +0000

1 Kasım 1755 tarihinde, Katolik dünyasının Azizler Günü kutlamaları sırasında meydana gelen 1755 Lizbon Depremi, yalnızca Portekiz tarihinin en yıkıcı doğal afetlerinden biri olmadı. Aynı zamanda Avrupa düşünce tarihinin yönünü değiştiren olaylardan biri hâline geldi. Deprem, ardından gelen tsunami ve yangınlar nedeniyle on binlerce insan yaşamını yitirdi. Ancak felaketin etkisi fiziksel yıkımla sınırlı kalmadı. Olay, Aydınlanma Çağı’nın temel

1755 Lizbon Depremi: Voltaire ve Rousseau’nun Felsefi Tartışması yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Jean-Jacques Rousseau: Bir insan özgürlüğünden vazgeçip bir efendinin kölesi nasıl olabilir?

cemalumit — Mon, 27 Jul 2026 12:32:26 +0000

Madem hiçbir insanın, benzeri üstünde doğal bir yetkisi yoktur ve madem kaba güç bir hak yaratmaz, öyleyse insanlar arasında her çeşit haklı yetkenin temeli olarak, kala kala yalnız sözleşmeler kalıyor. Grotius diyor ki: “Bir insan özgürlüğünden vazgeçip bir efendinin kölesi olabiliyor da, neden bütün bir ulus kendi özgürlüğünü aktarıp bir kralın buyruğuna giremesin.” Burada açıklanması

Jean-Jacques Rousseau: Bir insan özgürlüğünden vazgeçip bir efendinin kölesi nasıl olabilir? yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Nietzsche’ye göre ‘Efendi Ahlakı’nı ‘Köle Ahlakı’ndan ayıran temel psikolojik itki nedir?

cemalumit — Mon, 27 Jul 2026 09:52:08 +0000

Friedrich Nietzsche’nin ahlak felsefesindeki en önemli kavramlardan biri, efendi ahlakı (Herrenmoral) ve köle ahlakı(Sklavenmoral) ayrımıdır. Nietzsche bu ayrımı özellikle Ahlakın Soykütüğü Üzerine (Zur Genealogie der Moral, 1887) adlı eserinde geliştirmiştir. Ona göre ahlaki değerler evrensel ve değişmez değildir; belirli tarihsel, toplumsal ve psikolojik süreçlerin ürünüdür. Bu bağlamda efendi ahlakı ile köle ahlakını birbirinden ayıran temel unsur, insanların yaşam karşısındaki psikolojik

Nietzsche’ye göre ‘Efendi Ahlakı’nı ‘Köle Ahlakı’ndan ayıran temel psikolojik itki nedir? yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Nietzsche’nin ‘Ebedi Dönüş’ (Ewige Wiederkunft) düşünce deneyi bireye hangi temel soruyu sorar?

cemalumit — Sun, 12 Jul 2026 17:32:23 +0000

Friedrich Nietzsche’nin (1844–1900) felsefesindeki en önemli kavramlardan biri olan “Ebedi Dönüş” (Ewige Wiederkunft des Gleichen), genellikle kozmolojik bir teori olarak yorumlansa da birçok araştırmacı tarafından öncelikle etik ve varoluşsal bir düşünce deneyi olarak değerlendirilir. Nietzsche bu fikri özellikle Şen Bilim (Die fröhliche Wissenschaft, 1882) ve Böyle Buyurdu Zerdüşt (Also sprach Zarathustra, 1883–1885) eserlerinde geliştirmiştir. Ebedi Dönüş düşüncesinin merkezinde bireye yöneltilen

Nietzsche’nin ‘Ebedi Dönüş’ (Ewige Wiederkunft) düşünce deneyi bireye hangi temel soruyu sorar? yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Beyazlar Kirli, Hasan Bülent Kahraman. ‘Bütün renkler hızla kirleniyordu / birinciliği beyaza verdiler’ Özdemir Asaf

cemalumit — Mon, 06 Jul 2026 04:00:00 +0000

Hasan Bülent Kahraman?ın ilk kitabı Beyazlar Kirli’de aydınları içeriden bir gözle eleştiriyor. Aydın kavramını tartışıyor. Aydın ve toplum ilişkisini irdelerken çuvaldızı aydınlara batırıyor. 1989 yılında ilk baskısını yapan eleştiri/deneme kitabının isim babasının Attilâ İlhan olduğunu bu yeni baskıdan öğrendik. Kahraman, ?Kirli Beyaz? ismini koymayı düşünürken Attilâ İlhan?dan ?Beyazlar Kirli? önerisi gelmiş. Bu iki isim arasındaki

Beyazlar Kirli, Hasan Bülent Kahraman. ‘Bütün renkler hızla kirleniyordu / birinciliği beyaza verdiler’ Özdemir Asaf yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Ulus Baker: Kötülüğü her zaman bir hastalık formatında düşünüyorum, bir günah formatında değil.

cemalumit — Mon, 30 Mar 2026 07:27:25 +0000

1. Şuradan başlamak istiyorum: Yaygın bir anlayış ve o yaygın anlayışın da dile yansıyan bir betimlemesi var, “0 kötüdür!” veya “kötü insan, iyi insan” gibi. Bu ifadeler kötülüğün, kötü olarak nitelenen kişinin özüne ait olduğunu dile getiriyor. Kötülük denilen şey özsel midir? Oysa yaygın olarak hiç kimse kendini kötü olarak algılamaz, tanımlamaz. Kötülüğü ötekine ait

Ulus Baker: Kötülüğü her zaman bir hastalık formatında düşünüyorum, bir günah formatında değil. yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

“Edebiyattan hiç anlamayan felsefe insanı, felsefe insanı değildir” Afşar Timuçin

cemalumit — Fri, 13 Mar 2026 11:06:36 +0000

Kavram bilgisinin yetkin bir bilinç oluşturmak için zorunlu olduğu tartışmasız bir gerçek. Ama bir yandan da yaşamla birlikte kavramlar da dönüşüyor. Sağlıklı bir bilinç etkinliği için kavramların dönüşümü ve bilinç etkinliğindeki yeri bakımından nelere dikkat etmek gerekiyor? İnsan bilinci sürekli dönüşen bir yapı ortaya koyuyor. Bu bilinçte dönüşen şeyin özü nedir dersek, bu dönüşen şeyin

“Edebiyattan hiç anlamayan felsefe insanı, felsefe insanı değildir” Afşar Timuçin yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

“Felsefe profesörlerinden filozof olmaz.” Afşar Timuçin

cemalumit — Fri, 13 Mar 2026 10:49:34 +0000

Felsefe neden insanların gözünü korkutur? Kimi filozoflarda karşımıza çıkan, felsefe dilinin ağdalı olması bir etken olabilir mi?Felsefe dilinin ağdalı olması aslında felsefi yetersizliğin sonucudur. Çünkü felsefe diliyle kolay yoldan, basitçe anlatılamayacak hiçbir bilgi yoktur. Dolayısıyla bir filozof kendi görüşlerini basite indirgeyemiyorsa onun kafası karışık demektir. Ne yapmak gerekiyor peki? Yaşamı kavramak, yalınlaştırmak için felsefeyi yalın bir

“Felsefe profesörlerinden filozof olmaz.” Afşar Timuçin yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Adam Smith’in Dört Aşamalı Sosyal Gelişme Teorisi

cemalumit — Tue, 10 Mar 2026 06:55:58 +0000

Adam Smith, toplumsal gelişmenin dört ayrı evresini kişilik kavramındaki genişleme ve hakların kapsamında kaydedilen ilerleme bakımından birbirinden ayırır. Onun aynı zamanda “dört evreli bir tarihsel ilerleme” anlayışından oluşan bu tarih felsefesi görüşü, Aydınlanmanın veya Aydınlanma filozoflarının tarihe bilimsel bakışlarının bir başka ifadesi olmasının dışında, ilerlemenin temelinde entelektüel gelişme ve bilimsel bilgi birikiminden ziyade iktisadi faktörlerin

Adam Smith’in Dört Aşamalı Sosyal Gelişme Teorisi yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

SÖZ ve YAZI – Nejdet Evren

cemalumit — Sat, 07 Mar 2026 15:02:52 +0000

Paleontolojik veriler homo erectus’ların ataları olan homo habilis’lerin 2.3 milyon yıl öncesinde yaşamış olduklarını göstermektedir. Veriler evrim sürecinde insanımsı canlıların 200 küsur milyon yıl kadar önceden var olduklarını işaret etmektedir. Yazılı tarih öncesine dair kat be kat uzunca bir zaman dilimi yazısız geçirilmiş demektir. Zira çivi yazısının geçmişi 5500 yıl gibi bir zaman aralığına denk

SÖZ ve YAZI – Nejdet Evren yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Jack London’ın Hayatta Kalma Anlatıları ve Schopenhauer’in İrade Felsefesi Arasındaki Bağlantılar

simurg — Sun, 08 Feb 2026 19:49:35 +0000

Hayatta Kalma Mücadelesinin Doğası London’ın eserlerinde, kahramanlar genellikle doğanın sert koşullarıyla karşı karşıya kalır. Vahşi doğanın acımasızlığı, bireyin fiziksel ve zihinsel sınırlarını zorlar. Schopenhauer’in irade felsefesine göre, yaşamın özü, her canlıda bulunan ve hayatta kalmayı sağlayan temel bir dürtü olan iradedir. Bu irade, bilinçli bir hedef olmaksızın, varlığını sürdürme çabası olarak kendini gösterir. London’ın karakterleri,

Jack London’ın Hayatta Kalma Anlatıları ve Schopenhauer’in İrade Felsefesi Arasındaki Bağlantılar yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Çıkar ile vicdan çatıştığında insan hangisini seçmeye daha yatkındır?

cemalumit — Wed, 04 Feb 2026 05:20:00 +0000

İnsan davranışları üzerine yapılan psikolojik ve nörobiyolojik araştırmalar, çıkar (self-interest) ile vicdan (moral conscience) arasındaki çatışmanın, basit bir “iyi-kötü” seçiminden ziyade, karmaşık bir bilişsel süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Bilimsel literatür, insanın bu çatışmada hangi tarafı seçeceğinin bağlama, nörolojik aktiviteye ve rasyonalizasyon mekanizmalarına bağlı olduğunu gösterir. Bu ikilemin dinamikleri üç ana bilimsel çerçevede incelenebilir: 1. Evrimsel ve Ekonomik

Çıkar ile vicdan çatıştığında insan hangisini seçmeye daha yatkındır? yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

“Eğer havaya atılan bir taş düşünebilseydi, kendi isteğiyle yere düştüğünü sanırdı.” Spinoza’nın bu düşüncesi özgür iradeye yöneltilmiş bir eleştiri midir?

cemalumit — Tue, 03 Feb 2026 06:00:06 +0000

Spinoza’nın Ethica adlı eserinde (ve özellikle mektuplarında) yer verdiği bu taş metaforu, felsefe tarihinde özgür iradeillüzyonuna yönelik yapılmış en radikal ve en etkili eleştirilerden biridir. Bu düşünce, insanın kendi eylemlerinin nedenlerinden habersiz olduğu sürece kendini “özgür” sandığı tezine dayanır. 1. Spinoza ve “Özgürlük” Yanılsaması Spinoza’ya göre evren, katı bir determinizm (belirlenimcilik) ile yönetilir. Her olay, kendinden önceki bir

“Eğer havaya atılan bir taş düşünebilseydi, kendi isteğiyle yere düştüğünü sanırdı.” Spinoza’nın bu düşüncesi özgür iradeye yöneltilmiş bir eleştiri midir? yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.

Diogenes ve Kendi Kendine Yeterlilik: Antik Yunan’da Bir Özgürlük Arayışı

simurg — Wed, 21 Jan 2026 09:35:48 +0000

Kinizmin Temel Prensipleri Kinik felsefenin en tanınmış isimlerinden olan Sinoplu Diogenes, M.Ö. 4. yüzyılda yaşamış ve felsefesini sıra dışı yaşam tarzıyla somutlaştırmış bir düşünürdür. Onun felsefesinin merkezinde, “kendi kendine yeterlilik” anlamına gelen “autarkeia” kavramı yer alır. Bu kavram, bireyin dışsal nesnelerden, maddi zenginliklerden, toplumsal onaydan ve geleneksel hazlardan bağımsız olarak yaşayabilmesi idealini ifade eder. Diogenes’e

Diogenes ve Kendi Kendine Yeterlilik: Antik Yunan’da Bir Özgürlük Arayışı yazısı ilk önce İNSANOKUR üzerinde ortaya çıktı.