Yaşam kalitesi hakkında birçok tanım yapılmakla beraber (Boylu, 2007) günümüz itibariyle tüm bilimler tarafından kabul görülebilecek ortak bir tanımı bulunmamaktadır. (Bilir ve diğerleri, 2005). Fakat yapılmış olan bütün tanımlarda ortak paydanın insan ve onun subjektif değerlendirmeleri olduğu görülmektedir. (Paçacıoğlu ve Boylu, 2016). Dünya Sağlık Örgütü’nün yapmış olduğu tanıma göre ise yaşam kalitesi “bireylerin içinde olduğu kültür ve değerler sistemi kapsamında kendi standartlarına, beklentilerine, amaç ve çıkarlarına göre yaşamdaki statüsünü algılaması” olarak tanımlanmaktadır. (Akyüz, Yaşartürk, Aydın, Zorba ve Türkmen, 2017).
Yaşam Kalitesi Boyutları ve Boyutlar İçerisinde Toplanan Taraflar
Fiziksel Kalite
ØAğrı ve Rahatsızlık
Ø Uyku ve Dinlenme
Ø Enerji, Halsizlik ve Yorgunluk
Ø Hareket Edebilme
Ø Günlük Yaşam Aktiviteleri
Ø Çalışma Kapasitesi
Ø İlaçlara ve Tedaviye Bağlı Olma
Psikolojik Kalite
Ø Pozitif Düşünceler
Ø Düşünme, Öğrenme, Hafıza Ve Konsantrasyon
Ø Kendine Saygı
Ø Beden İmajı ve Dış Görünüş
Ø Negatif Düşünceler
Ø Ruhsal, Dinsel ve Kişisel İnançlar
Sosyal Kalite
Ø Kişisel İlişkiler
Ø Sosyal Destekler
Ø Seksüel Aktiviteler
Çevresel Kalite
Ø Özgürlük, Fiziksel Güven ve Güvenlik
Ø Ev Çevresi
Ø Finansal Kaynaklar
Ø Sağlık ve Sosyal Bakım Olanaklarına Ulaşabilme
Ø Yeni Bilgi ve Becerilere Ulaşma Fırsatı
Ø Rekreasyon/Boş Zaman Aktivitelerine Katılım
Ø Fırsatları Fiziksel Çevre (Gürültü, Hava Kirliliği, Trafik, İklim)
Ø Ulaşım
Kaynak: Tuba Sevil (2015). Terapik Rekreasyonel Aktivitelere Katılımın Yaşlıların Algıladıkları Boş Zaman Tatmini, Yaşam Tatmini ve Yaşam Kalitesine Etkisi, s.59-60
Yaşam kalitesini etkileyen birçok sebep bulunmakla birlikte bu sebepler şu şekilde gruplara ayrılabilir :(Akyüz ve diğerleri, 2017; Akt.Tuna,2019)
1. Bireysel Özellikler: Cinsiyet, yaş ve kalıtsal özellikler.
2. Sosyal Değişkenler: Toplumun sosyal desteğini gösteren çok geniş değişkenleri (Bireyin güvende hissetmesi ve saygınlığının sağlanması gibi) içermektedir.
3. Ekonomik Değişkenler: Bireylerin geçimini insani yaşam standartlarına uygun şekilde idame ettirebilmelerini sağlayacak sabit bir gelirinin olmasıdır.
4. Psikolojik Değişkenler: Bireylerin mutluluk, doyum ve haz gibi duygularını kapsayan değişkenlerdir.
5. Sağlık Durumu Değişkenleri: Kişinin sağlığına etki eden değişkenlerdi (Ağrı, halsizlik, uykusuzluk vb.).
6. Çevresel Değişkenler: Günlük yaşam aktiviteleri, çalışma kapasitesi gibi kişinin fiziksel çevresinin hareket kabiliyetini ve sağlık durumunu iyileştirici şekilde düzenlenmesi yaşam kalitesini pozitif yönde etkilemektedir (Akyüz ve diğerleri, 2017).
Yaşam Kalitesini Azaltan ve Arttıran Faktörler
Yapılan literatür taramasında çeşitli çalışmalarda (Savcı, 2006; Tekkanat, 2008; Özüdoğru, 2013; Özkara, 2017) genellikle kişilerin yaşam kalitesini azaltan ve çoğaltan faktörler şu şekilde ifade edilmiştir. (Tuna,2019)
Yaşam Kalitesini Azaltan Faktörler:
Ø Temel ihtiyaçların karşılanmaması,
Ø Beden algısının değişmesi,
Ø Kişisel bakım ve günlük yaşam aktivitelerinin yetersizliği,
Ø Yorgunluk, bitkinlik ve halsizlik
Ø Seksüel fonksiyonlarda bozulma,
Ø Gelecek ile ilgili kaygılar,
Ø Destek sistemlerindeki yetersizlikler
,Ø Kronik sağlık sorunları.Ø
Yaşam Kalitesini Arttıran Durumlar:
Ø Ekonomik ve sosyal güvence içinde olmak,
Ø Güven içinde yaşamak
,Ø Rahatlık ve gereken konfora sahip olmak
,Ø Anlamlı ve aktif bir yaşantı içinde olmak
,Ø Yakın çevresi ile olumlu ilişkiler içinde olmak
,Ø Eğlence ve zevk aldığı aktivitelerin olmak,
Ø İtibar görmek,
Ø Otonomisi olmak,
Ø Mahremiyetine değer verilmek
,Ø Kendini ifade edebilmek,
Ø Fonksiyonel olarak yeterli olmak
,Ø Özgün bir birey olarak algılanmak
,Ø Huzur içinde olmak.
Kaynakça
Akyüz, H., Yaşartürk, F., Aydın, İ., Zorba, E., ve Türkmen, M. (2017, December). Üniversite Öğrencilerinin Yaşam Kalitesi ve Mutluluk Düzeyleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. International Journal of Cultural and Social Studies (IntJCSS) 3 (SI), 253-262 s.255.
Bilir, N., Özcebe, H., Vaizoğlu, S. A., Aslan, D., Subaşı, N., ve Telatar, T. G. (2005). Van İlinde 15 Yaş Üzeri Erkeklerde SF-36 ile Yasam Kalitesinin Degerlendirilmesi. (25), 663-668.
Boylu, A. A. (2007). Ailelerin Yaşam Kalitelerini Etkileyen Bazı Objektif ve Subjektif Göstergelerin İncelenmesi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aile ve Tüketici Bilimleri Anabilim Dalı, Ankara.
Özüdoğru, E. (2013). Üniversite Personelinin Fiziksel Aktivite Düzeyi İle Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitimi ve Spor Öğretimi Programı, Burdur.
Paçacıoğlu, B., ve Boylu, A. A. (2016). Qualıty Of Life and Indicators. Journal of Academic Researches and Studies Vol: 8, No: 15, 137-150.
Savcı, B. A. (2006). Kanserli Hastalarda Yaşam Kalitesini ve Sosyal Destek Düzeyini Etkileyen Faktörler. Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı. Erzurum.
Sevil, T. (2015). Terapik Rekreasyonel Aktivitelere Katılımın Yaşlıların Algıladıkları Boş Zaman Tatmini, Yaşam Tatmini ve Yaşam Kalitesine Etkisi. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beden Eğitim ve Spor Anabilim Dalı, Eskişehir
Tekkanat, Ç. (2008). Öğretmenlik Bölümünde Okuyan Öğrencilerde Yaşam Kalitesi ve Fiziksel Aktivite Düzeyleri. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Pamukkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Sporda Psiko-Sosyal Alanlar Anabilim Dalı,Denizli.
Tuna,İ.(2019) Yerli Turistlerin Tatil Tercihleri ile Yaşam Kalitesi Arasındaki İlişki .Yüksek lisans tezi. T.C. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü , Balıkesir