Kategori: Tarih

Romalılar tarafından şehirleri yakılıp yıkılan Numantialıların destansı direnişi

tarihinde gönderilmiş tarafından

ROMALILAR YENİLMEYE ALIŞIKTI. Tarihteki çoğu büyük imparatorluğun yöneticileri gibi üst üste pek çok muharebe kaybedip yine de savaşı kazanabiliyorlardı. Aldığı darbeyi hazmedip ayakta kalamayan bir imparatorluk zaten imparatorluk sayılamaz. Fakat Romalılar bile MÖ 2. yüzyılda kuzey Iberya’dan gelen haberleri kolayca hazmedemezdi. Adanın yerlisi Keltlerin yoğun olarak bulunduğu Numantia adındaki küçük ve önemsiz bir dağ kasabası,

okumak için tıklayınız

Tarihsel Zorunluluğun Gölgesinde Kaybolan Özne: Hegel’in “Aklın Kurnazlığı”na Yönelik Eleştiri

tarihinde gönderilmiş tarafından

1. Giriş: Teleolojik İyimserliğin Bedeli Hegelci tarih felsefesi, tarihi “özgürlük bilincindeki ilerleme” olarak tanımlar ve “Aklın Kurnazlığı”nı bu sürecin motoru olarak görür. Bu teoriye göre, tikel (birey) tümel (Geist/Ruh) uğruna harcanabilir bir araçtır. Ancak bu “panlojist” (her şeyin mantıksal olduğu) yaklaşım, tarihteki kötülük, acı ve yıkımı, “daha yüksek bir iyinin” zorunlu basamakları olarak meşrulaştırma tehlikesi

okumak için tıklayınız

Hegel’in “Aklın Kurnazlığı” (List der Vernunft) Kavramı

tarihinde gönderilmiş tarafından

1. Giriş: Tarihin Rasyonel Zemini ve Teleoloji Hegel’in tarih felsefesi, tarihin rastlantısal olayların kaotik bir yığını olmadığı, aksine rasyonel bir plana ve nihai bir amaca (telos) sahip olduğu varsayımına dayanır. Hegel’e göre dünya tarihi, “Tinin (Geist) özgürlük bilincindeki ilerleyişidir” (Hegel, 1837). Ancak bu ilerleyiş, soyut bir mantıkla değil, insan eylemleri aracılığıyla gerçekleşir. Hegel burada temel

okumak için tıklayınız

Takiyye Pratiğinin Modern Gizli Topluluklara Bıraktığı Etkiler: Kimlik Stratejilerinin Evrimi

tarihinde gönderilmiş tarafından

Batınilik ve Takiyye Kavramının Kökenleri Batınilik, İslam tarihindeki çeşitli mezheplerin, özellikle Şiilik ve İsmaililik gibi akımların, inançlarını koruma ve yayma amacıyla geliştirdiği bir düşünce sistemidir. Takiyye, bu bağlamda, bireyin veya topluluğun inancını gizleyerek hayatta kalmasını veya tehditlerden korunmasını sağlayan bir strateji olarak tanımlanabilir. Bu yöntem, özellikle erken İslam döneminde, siyasi ve dini baskılar altında kalan

okumak için tıklayınız

Oylum Höyük’te Keşfedilen Hitit Tabletleri Anadolu Tarihini Yeniden Şekillendiriyor

tarihinde gönderilmiş tarafından

Oylum Höyük, Güneydoğu Anadolu’nun en büyük arkeolojik alanlarından biri olarak, Suriye sınırında yer alan stratejik konumuyla dikkat çeker. Bu höyükte yürütülen kazı çalışmaları, 1989 yılından beri sistematik biçimde sürdürülmekte olup, özellikle Geç Tunç Çağı’na dair bulgularla zenginleşmiştir. Son dönemde, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Gaziantep Üniversitesi ve Kilis Valiliği’nin ortaklığıyla yürütülen “Geleceğe Miras Projesi” kapsamında, M.Ö.

okumak için tıklayınız

İspanyol Conquistadorların Biyolojik Felaketleri

tarihinde gönderilmiş tarafından

Avrupa ile Yeni Dünya Arasındaki Temasın Başlangıcı Çiçek Hastalığının Yıkıcı Etkileri Çiçek hastalığı, İspanyol Conquistadorların Amerika’ya getirdiği en ölümcül hastalıklardan biriydi. Variola virüsünün neden olduğu bu hastalık, Avrupa’da yüzyıllardır endemik olmasına rağmen, Amerika’nın yerli halkları için tamamen yeniydi. Hastalığın belirtileri arasında yüksek ateş, deri döküntüleri ve ciddi iç organ hasarı yer alıyordu. 1519’da Hernán Cortés’in

okumak için tıklayınız

Neolitik Dönemde Sınıflı Toplumların Ortaya Çıkışında Ekonomik Yeniliklerin Rolü

tarihinde gönderilmiş tarafından

Tarım Devriminin Temelleri Neolitik dönemin en belirleyici özelliği, tarımın keşfi ve yaygınlaşmasıdır. Yaklaşık MÖ 10.000 civarında başlayan bu süreç, bitki ve hayvanların evcilleştirilmesiyle mümkün olmuştur. Buğday, arpa, mercimek gibi bitkilerin tarımı ve koyun, keçi, sığır gibi hayvanların evcilleştirilmesi, insan topluluklarının gıda üretimini kontrol altına almasını sağlamıştır. Tarım, avcı-toplayıcı yaşam tarzına kıyasla daha güvenilir bir gıda

okumak için tıklayınız

Hasan Sabbah’ın Oğullarını İdam Kararı ve Bu Tahir Arrani’nin Rolü: Derinlemesine Bir Tarihsel Değerlendirme

tarihinde gönderilmiş tarafından

Alamut’un Kuruluşu ve Sabbah’ın Erken Dönemi Hasan Sabbah, 1050 civarında Kum’da doğmuş, Yemen kökenli bir aileden gelmektedir. İmamiye Şia’sına bağlı bir çevrede büyümüş, Rey’de eğitim alarak İsmaili inancına yönelmiştir. 1081’de Mısır’a giderek Fatımi halifesi Müstensir’in sarayında bulunmuş, ancak Nizar’ı desteklediği için sürgün edilmiştir. 1090’da Alamut Kalesi’ni ele geçirerek Nizari İsmaili devletinin temelini atmıştır. Rudbar’daki kale,

okumak için tıklayınız

Haçlı Seferlerinin Dini ve Ekonomik Çatışmalara Etkileri

tarihinde gönderilmiş tarafından

Dini Çatışmaların Kökleri Haçlı Seferleri, 11. yüzyılın sonlarında başlayarak yaklaşık iki yüzyıl boyunca Hıristiyan Avrupa ile Müslüman Ortadoğu arasında yoğun dini gerilimlere yol açtı. Hıristiyanlar, Kudüs ve çevresindeki kutsal yerleri Müslüman kontrolünden geri almak için bu seferleri düzenlerken, bu süreçte dini kimlikler keskinleşti. Katolik Kilisesi, seferleri bir kutsal savaş olarak meşrulaştırarak Avrupa’daki dini birliği güçlendirmeye

okumak için tıklayınız

Karmatîler’in Komünal Düzeni ve İslam Toplumlarında Eşitlikçi Dönüşümün İzleri

tarihinde gönderilmiş tarafından

Batınilik, İslam düşüncesinde Kur’an’ın içsel anlamlarını vurgulayan bir yaklaşım olarak, 8. yüzyıldan itibaren Şiilik’in İsmailiye kolunda belirginleşmiştir. Bu akım, özellikle Karmatîler aracılığıyla 9.-10. yüzyıllarda pratik bir toplumsal yapıya dönüşmüş ve Bahreyn merkezli bir komünal düzen kurmuştur. Karmatîler, Abbasî yönetiminin baskıcı vergi sistemine ve köle emeğine dayalı ekonomisine karşı, kolektif mülkiyet ve kaynak paylaşımını esas alan

okumak için tıklayınız

Ani Harabeleri: Orta Çağ Anadolu’sunun Mimari Kesişim Noktası

tarihinde gönderilmiş tarafından

Ani Harabeleri, Kars’ın doğu sınırında Arpaçay Vadisi’nde yer alan bu antik kent, Orta Çağ’ın en dinamik yerleşimlerinden biri olarak, çeşitli egemenliklerin izlerini taşır. 10. yüzyılda Ermeni Bagratuni Krallığı’nın başkenti olarak yükselen Ani, 11. yüzyılda Selçuklu fethiyle yeni bir evreye girmiş, ardından Gürcü, İlhanlı ve Karakoyunlu yönetimleri altında kalmıştır. Kentin kilise ve cami yapıları, bu süreçte

okumak için tıklayınız

Hasan Sabbah’ın Fedaileri: Can Feda Etmenin Derin Gerçeği

tarihinde gönderilmiş tarafından

Hasan Sabbah’ın Alamut Kalesi’nde kurduğu yapı, 11. yüzyılın karmaşık siyasi ortamında Nizari İsmaili topluluğunun varlığını koruma çabasının somut bir yansımasıdır. Fedai sistemi, bu topluluğun sınırlı kaynaklarla karşılaştığı baskılara karşı geliştirilmiş bir savunma mekanizması olarak işlev görür. Sabbah, Fatımi halifeliğindeki taht kavgasının ardından Nizar’ı imam olarak kabul ederek, Selçuklu sultanlarının ve Sünni otoritelerin yayılmacı politikalarına yanıt

okumak için tıklayınız

UYGARLIĞIN “GLOBAL” NİTELİK ALMAYA BAŞLAMASI (MÖ 500-MS 1500)

tarihinde gönderilmiş tarafından

Globalleşme, kısaca, “çeşitli insan topluluklarının global bir sistem içine alınması süreci” olarak tanımlanabilir. “Sistem”, parçaları arasında düzenli ilişkiler olan bir bütünse, çeşitli uygarlıklar arasında düzenli ve sürekli bir alışverişin, etkileşimin bulunması, bir dereceye kadar bugünkü dünyanın temel özelliğidir ve yarın büyük ölçüde böyle olacaktır. Bilinen tarih boyunca, insan topluluklarının coğrafi kapsamlarının genişlemesine doğru bir eğilim

okumak için tıklayınız

TARIMA DAYALI UYGARLIKLAR / ORTADOĞU’NUN ÜSTÜNLÜĞÜ DÖNEMİ (MÖ 5000-MÖ 500)

tarihinde gönderilmiş tarafından

1. Yerleşik Topluluklar Ortadoğu’nun bazı insan gruplarının MÖ 7000 dolaylarında tarıma başladıkları ve kimi hayvanları ehlileştirdikleri bilinmektedir. Gerçekten, “tarım devrimi”, çok kısa olarak, “insanoğlunun bazı bitki ve hayvan türlerini denetleyip, geliştirme ve genişletmeleri süreci” olarak tanımlanabilir. Tümüyle tarıma dayalı uygarlıkların hiçbiri global ya da dünya çapında bir kapsam göstermemektedir. Bunlar, bir bakıma kendi kendilerine yeterlidir

okumak için tıklayınız

XIX. Yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Anahatları

tarihinde gönderilmiş tarafından

Türkiye’de siyasi tarih kitaplarının hemen hemen hepsi, dünyadaysa çoğunluğu, incelemelerine başlangıç tarihi olarak ya 1789 Büyük Fransız Devrimi’ni almakta ya da daha geniş olarak, araştırmalarına 19. yüzyıldan başlamaktadırlar. Bunun temel mantığı şudur: Tarihin ne durduğu ne de başladığı sihirli bir nokta vardır. Tarihçi, bu durumda, tarihin kesintisiz akışı ya da süreci içine bir noktadan girmek

okumak için tıklayınız

TARİHTE EĞİLİM

tarihinde gönderilmiş tarafından

Tarihte, doğa bilimlerindekine benzer yasalar yoksa da, tarihçi yalnız olayları, neden ve sonuçlarını ortaya çıkarmakla yetinmez. Tarihin “hareket” demek olduğunun, dünden bugüne ve yarına aktığının bilincinde olan tarihçi, her harekette olduğu gibi tarihte de “eğilim” arar. Hareket eden bir araç demek, (x) noktasından (y) noktasına doğru belirli bir hızla giden bir nesne demektir. Bu noktalar

okumak için tıklayınız

TARİHTE NEDEN

tarihinde gönderilmiş tarafından

Olaylar ve bu olayları açıklığa kavuşturan belgeler tarih ile uğraşanlar için temel konular olmakla birlikte, tarihçi olaylardan bir “fetiş” yaratmamalıdır. Olay, tarihin tek kurucusu değildir. Tek tek olayların nedenlerinin ortaya konması da tarihçinin çabası içinde olmalıdır. Tarihi bir inceleme, bir ölçüde, nedenlerin incelenmesidir; yoksa yapılan kronoloji olur. Ama, tarihçinin araştırdığı nedenler hem çok, hem de

okumak için tıklayınız

TARİHTE OLAY

tarihinde gönderilmiş tarafından

Tarihin ne olduğu ya da nasıl tanımlanacağı konusunda tam bir anlaşma yoktur. Her bilim dalında tanım vermek güç ve bir dereceye kadar yanıltıcı bir uğraştır. Tanım genellikle kolay anlaşılır ve açık seçik de olmaz; okuyucunun belleğinde kolayca yerleşemez. Çağdaş İngiliz tarihçisi A. J. Taylor, “Tarihçinin ana görevi, şu çocuksu soruyu yanıtlamaktır: Sonra ne oldu ve sonra

okumak için tıklayınız

Türk Halk Müziğinde Sözlü Geleneğin Koruyucu Rolü

tarihinde gönderilmiş tarafından

Sözlü Aktarımın Temel Mekanizması Türk halk müziğinde sözlü gelenek, nesiller arası bilgi transferinin temel aracı olarak işlev görür. Bu sistem, yazılı kayıtların sınırlı olduğu dönemlerde kültürel devamlılığı sağlar. Sözlü aktarım, melodik yapılar ve ritmik tekrarlar aracılığıyla bilgileri kodlar ve hatırlar. Araştırmalar, bu yöntemin hafıza kapasitesini artırdığını gösterir; örneğin, tekrar eden nakaratlar ve ezgiler, anlatıların bozulmadan

okumak için tıklayınız

İlk Şehir Devletlerinin Çevresel Krizleri ve Uyum Stratejileri

tarihinde gönderilmiş tarafından

1. Şehir Devletlerinin Ortaya Çıkışı ve Çevresel Bağlam Şehir devletlerinin ortaya çıkışı, yaklaşık MÖ 4. binyılda Mezopotamya, İndus Vadisi ve Nil Nehri bölgelerinde yoğunlaşmıştır. Bu bölgeler, verimli alüvyonlu topraklar ve su kaynaklarının bolluğu sayesinde tarımsal üretimi desteklemiş, yerleşik yaşamı ve toplumsal örgütlenmeyi mümkün kılmıştır. Ancak, bu coğrafyalar aynı zamanda çevresel belirsizliklerle doluydu. Nehir taşkınları, kuraklık

okumak için tıklayınız