Davranışçılık (behaviorism) akımının öncüsü John B. Watson’dır. Psikoloji tarihinde büyük bir kırılma yaratan bu akım, bilinç, duyum ve içebakış gibi öznel süreçleri reddederek sadece gözlemlenebilir davranışları incelemeyi savunur.
🧠 John B. Watson (1878–1958): Davranışçılığın Kurucusu
📌 Kimdir?
- Amerikalı bir psikologdur.
- 1913 yılında yazdığı “Psychology as the Behaviorist Views It” (Davranışçının Gözünden Psikoloji) başlıklı makalesiyle psikolojide devrim yapmıştır.
- Psikolojinin sadece gözlemlenebilen davranışlarla ilgilenmesi gerektiğini savunmuştur.
📢 Davranışçılık Nedir?
Davranışçılık, zihinsel süreçlerin gözlenemez olduğunu ileri sürerek psikolojiyi deneysel doğa bilimleri gibi ele almayı amaçlayan bir yaklaşımdır.
🧪 Temel İlkeleri:
- İçebakış (introspection) yöntemine karşıdır.
- Sadece gözlemlenebilir, ölçülebilir davranışlar bilimsel inceleme konusudur.
- Davranış, uyaran-tepki (stimulus-response) ilişkisiyle açıklanır.
- İnsan davranışı doğuştan çok, çevresel koşullarla biçimlenir (öğrenme temelli yaklaşımlar).
🧸 Ünlü Deney: Küçük Albert Deneyi (1920)
- Watson ve asistanı Rosalie Rayner, 11 aylık bir bebek olan Albert üzerinde klasik koşullanma yoluyla korku tepkisini incelemiştir.
- Başta hayvanlara karşı nötr olan Albert, beyaz fare gösterildiğinde arka planda yüksek ses çıkarılarak korkutulmuş, bu tekrarlandığında artık fareyi tek başına görünce bile korkar hâle gelmiştir.
- Bu deney, insan duygularının bile öğrenilmiş olabileceğini göstermesi açısından çığır açıcıdır.
🧱 Watson’un Psikolojiye Katkıları
- Psikolojiyi bilimsel ve deneysel zemine oturtmakta kararlıdır.
- Kişiliği, duyguları ve davranışları çevresel etmenlerin ürünü olarak açıklamıştır.
- “Bana rastgele on iki sağlıklı bebek verin, istediğim gibi eğiteyim” sözüyle çevresel öğrenmenin etkisini vurgulamıştır.
🔄 Watson’dan Sonra: Davranışçılığın Genişlemesi
Watson’un başlattığı bu yaklaşım daha sonra şu isimlerle gelişmiştir:
- B.F. Skinner → Edimsel Koşullanma (davranışın sonuçlarına göre şekillenmesi)
- Ivan Pavlov → Klasik Koşullanma (köpeklerle yaptığı deneylerle tanınır)
- Edward Thorndike → Etki yasası (davranışın pekiştirilmesi)
⚖️ Davranışçılığa Eleştiriler
- Zihinsel süreçleri tamamen dışlaması eleştirilmiştir.
- Duygular, düşünceler, hayal gücü gibi karmaşık psikolojik süreçleri açıklamakta yetersiz bulunur.
- Bu eleştirilerle birlikte 1950’lerden sonra bilişsel psikoloji doğmuş ve davranışçılığın sınırlarını genişletmiştir.
🎯 Özet:
| Özellik | Davranışçılık |
|---|---|
| Kurucusu | John B. Watson |
| Temel ilke | Gözlenebilir davranışların incelenmesi |
| Meşhur deney | Küçük Albert |
| Ana katkısı | Psikolojiyi deneysel bir bilim haline getirmek |
| En büyük etkisi | Öğrenme kuramlarının gelişmesi |
Bizi takip edinBu yazıyı beğendiniz mi?Yeni yazılardan ilk siz haberdar olun: @insanokurx · @insann_okurr

