Kıskançlık kavramını birkaç şekilde tanımlayabilmek mümkündür. Bunlardan ilki, bir kişi ya da bir ilişkinin sona ermesinden duyulan korku ve endişe kaynaklı bir ruh halidir. Diğer bir tanım ise, başka bir kimsenin sahip olduğu maddi ya da manevi değerlerin kendisin de bulunmadığından kaynaklı hissedilen gereklilik duygusudur. Sözlükte kıskanmak; sevilen, sahip olunan, bağlantı halinde bulunduğu şeyin başkaları ile aynı tür ilişkiler içinde olmasına tahammül edememek, esirgemek gibi anlamlara gelmektedir. Kıskançlık, sevilen kişiye sahip olma isteğinden ve onun bir başkasını seveceği korkusundan kaynaklanan duygudur. Zaman zaman kıskançlık anlamında kullanılan ve İngilizce kıskançlık anlamındaki “Jealous” kelimesi Yunancada kullanılan “zelos” sözcüğünden gelmektedir. Rekabet ve gayret anlamını ifade etmektedir. TDK da kıskançlık sözcüğü şu şekilde ifade edilmiştir: “Bir kimse bir üstünlük gösterdiğinde veya sevilen birisinin, başkası ile ilgilendiği kanısına varıldığında takınılan olumsuz tutum”.
Kıskanmalarda nörolojik, fiziksel ve organik yetersizlikler kıskançlığın meydana gelmesinde etkilidir. Kıskançlığın patlaması suçlamayı ortaya çıkarır. Bu tür etkiler sonucunda çiftler arasında birtakım tepkiler oluşur. Bu tepkileri; fiziksel, duygusal ve bilişsel tepkiler şeklinde tanımlamak mümkündür.
1. Fiziksel Tepkiler :Fiziksel tepkiler; yüksek ateş, mide kazınması, baş ağrısı, nefes darlığı, üşüme, yüz kızarması, bayılma, kramplar, mide bulantısı, sinir krizi, kâbus, tükenme, iştahsızlık, baş dönmesi, hızlı kalp atışları, el ve ayak titremesi, uyku düzeninde bozukluk gibi belirtilerdir. İlişkiye yönelik tarzda kıskançlık şeklinde erkek kıskandığı kadına sözel şiddet ve fiziksel şiddet uygulamakta iken, kadın kendini daha çok somurtarak, surat asarak ve küserek pasif bir şekilde ifade etmektedir
2. Duygusal Tepkiler :Duygusal Tepkiler; Genel olarak ağlama, bağırma ve kenara çekilme gibi çeşitli şekillerde ortaya çıkabilir. Bazı kimseler kıskançlığa sebep olan üçüncü şahıslardan üstün bir yerde olduklarını ispatlamak için farklı girişimlerde bulunabilirler. Bazıları ilgiyi abartılı hediyeler, bazıları ise sevgi sözcükleri, bazıları da yaşadıkları çaresizlik sonucu hayatını sonlandırma şeklinde ortaya koyabilmektedirler.
3. Bilişsel Tepkiler: Bilişsel tepkiler; kişinin zihinsel boyutlarda göstermiş olduğu tepkilerdir. Bu yaklaşımlarla kişinin ilişkisini irdelemesi bilişsel olarak tepkisini göstermesidir. Geçmiş yaşantılarında birtakım cinsel tecrübeleri olan ve eşine sadakatsizlik yapan bireyin kendi sadakatsizliğini eşine yansıttığı da olmaktadır. Kıskanan kişi bu durumda “ben yapıyorsam eşim de yapabilir”, diye bir saplantı içinde olabiliyor. Bu durumu, psikologlar “yansıtılmış kıskançlık” diye tanımlamaktadır.
Hastalık derecesindeki kıskanmalarda aldatılma korkusu yaşanmaktadır. Böyle durumlardaki kişiler ilişkilerini genellikle geçmiş yaşantılarıyla kıyaslar ve ilişkilerinde farklılık hissettiklerinde kıskançlık seviyeleri artmaktadır. Kıskanan kişiler devamlı kendisini kıskandıran kişilerden ne şekilde intikam alacağının, eşini bir şekilde suçüstü yakalamanın hesabını yapmaktadır.
Kaynak: İmamoğlu A, Çelik Y. Evlilik Hayatında Kıskançlık-Dindarlık İlişkisine Psikolojik Yaklaşım. Dini Araştırmalar, 2009, 12: 7-30.


