Ebeveynlerin ‘’Okul Öncesi Öğretmeni” Kavramına İlişkin Kullandıkları Metaforlar

Çocuk, ihtiyacı olan tüm bilgi ve becerilerle donanımlı olarak dünyaya gelmez. Çocuğa yeni öğrenme fırsat ve olanakları hazırlayan çevre, onun gelecekteki başarısı açısından önem taşır. Bu nedenle erken gelişim yılları, zeka, kişilik ve sosyal davranış şekillenmesi açısından son derece önemli bulunmuştur. (Yavuzer, 2004: 61)

Bu yaş çocuğu için öğretmen, her şeyi bilen, hiç yanılmayan insandır. (Yörükoğlu, 2002: 90). Çocuk için öğretmen, hem öğreten hem seven, kısacası günün büyük bir bölümünde kendisinin ve arkadaşlarının ihtiyaçlarını gidermeye rehberlik yapan bir kişidir. (Zembat, 2005: 31).

Okul öncesi eğitim; kişiliğin şekillendiği bu dönemi, çocukların fiziksel, sosyal, duygusal ve bilişsel gelişimleri açısından en sağlıklı şekilde geçirmesini, onları hayata hazırlamayı ve ebeveynleri okul öncesi eğitimi konusunda bilgilendirmeyi amaçlamaktadır. (Kandır, 2001).

Metaforlar, karşılaştırmalara izin vermesi ve sonrasında problemi doğrudan ifade etmeden bir anlayışa ulaşması nedeniyle psikoloji alanında zemin kazanan edebi araçlardır.

Köklerini Yunanca bir kelime olan metapherein’den (meta: öte, üst; pherein: taşımak) alan metafor, en genel tanımıy­la dolaylı anlatım olarak düşünülebilir. Özünde “Bir yer­ den bir yere taşımak” anlamına gelen metafor, dinleyici­de görsel ve belirgin bir tanımlama yaratarak; görsel ve yaşantısal bir tepki oluşturmaktadır. Metaforların içinde her zaman örtük bir düşünce gizlidir ve örtük düşünce psi­koterapilerde çok değerlidir. Metaforlar aracılığıyla örtük düşüncelerin terapi sürecinde ele alınması daha mümkün hale gelir. (Karaırmak ve Güloğlu, 2012).Metafor, güzel ve anlamlı konuşma yaklaşımından etkilenilerek düşünceleri daha işlevsel ve estetik biçimde anlatabilmek için sosyal bilimler literatürüne girmiştir.

Metafor kullanmanın olumlu yönleri şu şekildedir: (Aktaran: Semerci, 2007: 127)

1.İki nesne ya da kavramı birbirine bağlar. (Palmqist, 2001).

2. Karşılaştırma özelliği vardır .(Çelikten, 2009).

 3. Öğrenme için faydalı araçlar olup motivasyonu artırır. (Fretzin, 2001).

 4.Bilginin akılda kalmasını sağlar. (Arslan ve Bayrakçı, 2006).

 5. Sezgileri geliştirebilir ve duygusal gelişimi iyileştirebilir. (Fraser, 2001).

 6. Yaratıcı ve keşfedici öğrenme sağlar. (Sanchez, vd., 2000). 23

7. Hayal gücünü geliştirir. (Hanson, 1993)

Soydemir’in araştırmasında  “Okulöncesi öğretmeni……..ya  benzer. Çünkü………….” ifadesi aracılığı ile katılımcılardan, kavram için sadece tek bir metafor üretmeleri (benzetme yapmaları) ve neden bu metaforu kullandıklarını açıklamaları istenmiştir. Araştırmaya katılan ebeveynlerin yaş grupları dağılımı incelendiğinde, annelerde 30-34 yaş grubu % 44,2 oranla, babalarda 35-39 yaş grubu % 42,1 oranla çoğunluğu oluşturmaktadır.(Soydemir;2011)

Ebeveynlerin ‘’Okul Öncesi Öğretmeni” Kavramına İlişkin Kullandıkları Metaforlardan Oluşan Kavramsal Kategoriler Aşağıda Yer Almaktadır.

1. Bilgi Kaynağı ve Aktarıcısı Olarak Öğretmen

● Kitap “Kitap her bir sayfasında yeni kavramlar, bilgiler öğretir. Bazen de hayal dünyasına sürükler. Öğretmenler de kitap gibi çocuklara bilgi verir, hayatı öğretir, yeni şeyler keşfetmenin mutluluğunu çocuklara yaşatır” (A/60). 61

● Su “Su bütün canlıların hayat kaynağıdır. Öğretmenler de yavrularımızın bilgi kaynaklarıdır. Öğretmenler, çocuklarımızı hayata hazırlar, vatanına milletine faydalı nesiller yetişmesini sağlar” (A/68).

2. Şekillendirici ve Biçimlendirici Olarak Öğretmen

● Heykeltıraş “Anne-babalar çocuklarını doğumdan itibaren yontmaya, bir heykeltıraş gibi şekillendirmeye başlar, öğretmenler de son rötuşları yaparak çocukların şekillenmesini, nadide bir esere dönüşmesini sağlarlar’’ (B/22).

● Çömlek Ustası “Çömlek ustası şekil vereceği toprağı yeteri kıvama getirir. Eğer suyu olması gerektiğinden az ya da çok kullanırsa kil şekil almaz. Çocuklara da güzel bir şekli, istendik davranışları ilk olarak okul öncesi öğretmeni verir” (B/31

● Tavuk “… Yumurtadan çıktıklarında nefes almaktan başka bir şey bilmeyen civcivleri anne tavuk şekillendirir. Civcivlere yem bulmayı, yürümeyi, toplu halde hareket etmeyi grup olmayı tavuk öğretir. Tıpkı anaç bir tavuk gibi öğretmenler de hayatın ilk paylaşımlarını çocuklara öğretir, her birini şekillendirir” (A/46).

3. Karakter Geliştirici Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Psikolog “Okul öncesi öğretmenleri iyi bir psikologa benzer. Çünkü anne baba olarak bizim fark edemediğimiz birçok davranışı ve duyguyu sezinleyebiliyorlar. Çocukları bizden daha iyi anlıyor ve onların seviyelerine inebiliyorlar. Doğruyu yanlışı bizden daha iyi kavratabiliyorlar” (B/13).

● Peri “Okul öncesi öğretmenlerini elinde nurdan sihirli bir değneği olan bir periye benzetiyorum. Nuru ile çocuklarımızın geleceğine ışık tutar ve ruhlarındaki güzellikleri ortaya çıkarırlar. Çocuklarımızın beyinlerine sevgiyi, saygıyı, dürüstlüğü, merhameti, adaleti, vatanı, bayrağı, Atatürk’ü işlerler. Çocuklarımızı geleceğe en güzel bir insan olarak hazırlarlar…” (A/40).

4. Yol Gösterici ve Yönlendirici Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Hayata Açılan Pencere “Çocukların hayata ilk başlamaları, doğduklarında hayata gözlerini açtıkları an anneyle başlıyor… İkinci başlangıcı anaokulu ile oluyor. Burada öğretmenlerin yönlendirme, bilgilendirme, kendilerini keşfetmelerine yardım etmeleriyle,  arkadaşlık gibi birçok yeni kavramla topluma bağlanıyorlar. Öğretmenler çocuklar için hayata açılan birer pencere oluyorlar” (A/38).

5. Bireysel Gelişimi Destekleyici Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Çiftçi “Nasıl ki bir çiftçi topraktan ürün alabilmek için tarlasında gerekli tedbirleri alırsa, öğretmen de çocuğun içinde olan yeteneklerinin filizlenmesi, ortaya çıkması için uygun ortamlar hazırlar.” (A/9).

● Kaşif “Aslında her çocuk keşfedilecek bir dünyadır. Öğrencilerinin özel yeteneklerini erken dönemde keşfeden kişi öğretmenidir.”

(A/67).

6. Koruyucu ve Güven Verici Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Ev “Evler sıcak ortamlardır ve insana güven verirler. Öğretmenler de bir ev gibi kalplerindeki sıcaklığı çocuklarla paylaşırlar” (B/51).

● Liman  “Öğretmenler güvenli bir limana benzer. En değerli varlığımızı çocuklarımızı o limana bırakarak oraya emanet ediyor, dalgalara hayatın zorluklarına karşı çocuklarımıza yardımcı olmalarını bekliyoruz” (A/59).

7. Hoş ve Değerli Bir Varlık Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Gökkuşağı “Nasıl ki yağmur sonrası güzel ve tatlı bir havayla beraber rengarenk bir gökkuşağı gökyüzünü süslüyor ise öğretmenler de varlıkları ile çocukların yaşamını süslüyor ve renklendiriyor” (A/53).

8. Çalışkanlık Simgesi Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

●Arı “Öğretmenler hiç bıkmadan yorulmadan çocuklarla hep aynı sevgi ve heyecanla çalışırlar” (A/15).

● Karınca “Öğretmenlerimizin hepsi çocuklarımızın geleceği için hiç durmadan hazırlık yapan karıncalar gibidirler” (A/27)

9. Tedavi Edici-İyileştirici Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Doktor “Doktorların hastalarını tedavi etmesi gibi öğretmenler de öğrencilerinin sorunlarını çözmeye çalışır.. Öğrencisini dinleyerek, ona moral vererek yardımcı olmaya çalışır” (A/16).

 ● Şurup “Öğretmenler vitamin şurubuna benzer. Nasıl ki vitamin şurubu çocuğun bağışıklık sistemini güçlendiriyorsa öğretmenler de çocuklarımızın korkularını, zayıf yönlerini giderip onları güçlü biri haline getiriyorlar” (A/52).

10. Eğlendirici Bir Varlık Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Abaküs “Abaküsler hem renkli hem de eğlencelidir. Çocuklara da saymayı öğretir. Öğretmenler de benzer şekilde eğlencelidir ve çocuklara yararlı iyi şeyler öğretir” (A/2).

11. Mekanik Bir Varlık Olarak Okul Öncesi Öğretmeni

● Çelik “Öğretmenler çeliğe benzer. Çünkü bu kadar çocuğun bir o kadar da ailesinin kahrını ancak onlar çekebilir” (A/70).

 Okul öncesi öğretmenliği çocuklara karşı daha fazla duyarlılık ve enerji gerektirmektedir. Etkili bir eğitim vermek isteyen öğretmenler, kendi rol ve sorumluluklarını metaforlar ile anlamlandırmak suretiyle eğitimsel faaliyetlerini geliştirip zenginleştirebilirler.

Kaynakça

Arslan, M. M. ve Bayrakcı, M. (2006). Metaforik Düşünme ve Öğrenme Yaklaşımının Eğitim-Öğretim Açısından İncelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, Sayı 171, 100-108.

Çelikten, M. (2006). Kültür ve Öğretmen Metaforları. Erciyes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Sayı 21, 269-283.

Semerci, Ç. (2007). Program Geliştirme Kavramına İlişkin Metaforlarla Yeni İlköğretim Programlarına Farklı Bir Bakış C.Ü. Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 31, No 2, 125-140.

Soydemir   ,Ş.S. (2011)     Okul Öncesi Öğretmen ve Ebeveynlerinin Birbirlerini ve Okul Öncesi Çocuklarını Nasıl Algıladıklarının Metaforlar Yoluyla İncelenmesi. T.C. Selçuk  Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü İlköğretim Anabilim dalı Okul Öncesi Eğitimi Bilim Dalı, Konya

Yörükoğlu, A. (2002). Çocuk Ruh Sağlığı. İstanbul: Özgür Yayınları. Zembat, R. ve Unutkan, Ö. P. (2001). Okulöncesi Dönemde Çocuğun Sosyalleşmesinde Ailenin Yeri. İstanbul: Ya-Pa Yayınları. Zembat, R. (2005). “Okulöncesi Eğitimde Nitelik”. (Editörler: Ayla Oktay ve Özgül P. Unutkan). Okulöncesi Eğitimde Güncel Konular. İstanbul: Morpa Yayınları. 25-44.