Johannes Kepler’in annesi Katharina Kepler’in cadılık davası, 17. yüzyıl Avrupa’sında bilim tarihi ile hukuk ve toplumsal korkuların nasıl kesiştiğini gösteren çarpıcı olaylardan biridir. Ünlü astronom, gezegenlerin hareket yasalarını ortaya koyduğu dönemde annesini ölüm cezasından kurtarmak için yıllarca hukuk mücadelesi verdi.
Katharina Kepler’in hikâyesi, basit bir “cadı avı” anlatısından daha karmaşıktır. Komşular arasındaki anlaşmazlıklar, söylentiler, halkın hastalıkları doğaüstü nedenlerle açıklama eğilimi ve dönemin hukuk sistemi davanın büyümesine yol açtı. Üstelik Katharina’nın sert ve tartışmacı kişiliği de çevresindeki düşmanlıkları artırdı. (Cambridge Üniversitesi)
Bununla birlikte Johannes Kepler, annesinin suçlu olduğuna dair iddiaları kabul etmedi. Aksine, astronomi çalışmalarını ikinci plana atarak kapsamlı bir savunma hazırladı. Mahkeme kayıtlarını inceledi, tanıkların ifadelerindeki çelişkileri ortaya çıkardı ve annesinin hukuki haklarını savundu. Sonunda Katharina Kepler 1621 yılında özgürlüğüne kavuştu. (Cambridge Üniversitesi)
Katharina Kepler kimdi?
Katharina Kepler, Johannes Kepler’in annesiydi ve 16. yüzyılın ortalarında Württemberg bölgesinde doğdu. Ailesi 1575 civarında Leonberg çevresine yerleşti. Katharina burada komşuları ve çevresindeki insanlarla zaman zaman ciddi anlaşmazlıklar yaşadı.
Dönemin toplumunda yaşlı kadınlar, özellikle sıra dışı davranışları veya toplumun beklentilerine uymayan kişilikleri nedeniyle kolayca şüphe altında kalabiliyordu. Cambridge Üniversitesi’nin araştırmasına göre Katharina hakkında daha sonra anlatılan bazı dramatik iddialar tarihsel belgelerle doğrulanmıyor. Örneğin onun bir “şifacı” olarak geçimini sağladığı ya da bir akrabasının cadılık nedeniyle yakıldığı yönündeki bazı anlatılar güvenilir kanıtlara dayanmıyor. (Cambridge Üniversitesi)
Cadılık suçlaması nasıl başladı?
Davanın başlangıcında Ursula Reinbold adlı bir komşusuyla yaşanan anlaşmazlık önemli rol oynadı. Reinbold, Katharina’nın kendisine verdiği bir içeceğin hastalanmasına yol açtığını ileri sürdü.
Sonraki süreçte söylentiler genişledi. Çevredeki bazı kişiler kendi hastalıklarını, hayvanların rahatsızlanmasını veya başka talihsizlikleri Katharina’nın sözde büyücülüğüyle ilişkilendirdi. Böylece başlangıçta komşular arasındaki bir anlaşmazlık, giderek daha geniş bir cadılık suçlamasına dönüştü. (Proje Stuttgart)
Burada dönemin toplumsal koşullarını da dikkate almak gerekir. 17. yüzyılın başlarında Avrupa’nın çeşitli bölgelerinde insanlar hastalık, ölüm ve doğal felaketleri büyü veya şeytanî güçlerle açıklayabiliyordu. Württemberg de bu süreçten tamamen uzak kalmadı. (Cambridge Üniversitesi)
Johannes Kepler annesinin suçlandığını ne zaman öğrendi?
Kepler, 1615 yılının sonunda annesinin cadılıkla suçlandığını öğrendi. O sırada astronomi alanında oldukça önemli çalışmalar yürütüyordu. Buna rağmen davayı görmezden gelmedi.
Kepler, annesini savunmayı kişisel bir görev olarak gördü. Cambridge Üniversitesi’nin araştırmasına göre astronom, çalışmalarını ve bilimsel araçlarını bir süreliğine toparlayarak ailesiyle birlikte Güney Almanya’ya yöneldi ve annesinin hukuki savunmasına yoğunlaştı. (Cambridge Üniversitesi)
Bu karar onun yaşamında ciddi bir mali ve entelektüel yük oluşturdu. Ancak Kepler yalnızca duygusal bir tepki vermedi. Davayı hukuki ve mantıksal açıdan incelemeye başladı.
Kepler annesini nasıl savundu?
Kepler’in savunma yöntemi son derece sistematikti. Öncelikle suçlamaları ve tanık ifadelerini ayrıntılı biçimde inceledi. Daha sonra iddialardaki mantık hatalarını ve kanıt eksikliklerini ortaya koymaya çalıştı.
Kepler ayrıca dönemin hukuk kurallarından yararlandı. Hazırladığı kapsamlı savunma metninde suçlamaların güvenilir kanıtlara dayanmadığını savundu. Özellikle söylentilerin hukuki delil sayılamayacağını vurguladı. (Kepler’s Trial)
Astronomun savunması yalnızca “annem masumdur” biçiminde bir aile itirazı değildi. Kepler, tanıkların güvenilirliğini, suçlamaların ortaya çıkış biçimini ve olaylar arasındaki nedensellik iddialarını tek tek sorguladı.
Bu açıdan bakıldığında Kepler’in savunması, onun bilimsel düşünme biçimiyle de benzerlik taşır. Bir iddianın doğru olduğunu kabul etmek yerine kanıtı sorgulaması, tanıklıkları karşılaştırması ve nedensellik ilişkilerini incelemesi dikkat çekicidir.
Katharina Kepler hapse atıldı
Kepler’in çabalarına rağmen dava sona ermedi. 1620 yılında Katharina Kepler tutuklandı ve yaklaşık 14 ay boyunca hapiste kaldı. Yetkililer daha sonra davayı Tübingen’deki hukuk uzmanlarının değerlendirmesine taşıdı. (roemermuseum-stettfeld.de)
Mahkeme, doğrudan işkence uygulamak yerine territio verbalis adı verilen bir yönteme başvurdu. Bu yöntemde yetkililer sanığa işkence araçlarını gösteriyor ve bunların nasıl kullanılacağını anlatıyordu. Amaç, sanığın korkuyla itirafta bulunmasını sağlamaktı. (American Physical Society)
Katharina ise suçlamaları kabul etmedi.
Bu nokta davanın en dramatik aşamalarından birini oluşturdu. Çünkü dönemin cadılık davalarında itiraf, soruşturmanın yönünü belirleyebiliyordu. Katharina’nın direnmesi ise savunmanın önemli unsurlarından biri haline geldi.
Kepler’in savunması neden başarılı oldu?
Kepler, suçlamaların ciddi kanıtlardan yoksun olduğunu ortaya koymaya çalıştı. Özellikle bazı tanıkların ifadelerinin söylentiye dayandığını ve suçlamaların zaman içinde büyüdüğünü gösterdi.
Ayrıca Kepler, yaşlı bir kadının toplum tarafından “tuhaf” veya “rahatsız edici” bulunmasının cadılık için kanıt oluşturamayacağını savundu. Kendi savunma metninde, yaşlı kadınlara yönelik toplumsal önyargıların suçlamaları nasıl besleyebileceğine dikkat çekti. (Kepler’s Trial)
Kepler’in savunması sonunda etkisini gösterdi. Yetkililer Katharina Kepler’i suçlu bulmadı ve 1621 yılının Ekim ayında serbest bıraktı. Böylece Johannes Kepler, annesinin idam edilmesini önledi. (American Physical Society)
Katharina Kepler’e ne oldu?
Katharina Kepler özgürlüğüne kavuştu ancak davanın ağır sonuçları hayatının son dönemini etkiledi. Yaklaşık altı yıl süren soruşturma, hapis ve tehditler hem fiziksel hem de psikolojik açıdan büyük bir yük oluşturdu.
Katharina, serbest bırakılmasından birkaç ay sonra, 1622 yılında hayatını kaybetti. Böylece Kepler’in annesini kurtarma mücadelesi başarıyla sonuçlansa da dava aile üzerinde kalıcı bir iz bıraktı. (Stuttgarter Zeitung)
Kepler’in annesinin davası bilim tarihi açısından neden önemli?
Katharina Kepler davası, bilim tarihinin yalnızca teleskoplar, matematiksel denklemler ve astronomik keşiflerden oluşmadığını gösterir. Kepler, gezegenlerin hareketlerini açıklamaya çalışırken aynı zamanda dönemin hukuk ve toplum dünyasıyla da mücadele etti.
Daha önemlisi, dava kanıt, söylenti ve otorite arasındaki farkı açık biçimde gösterir. Komşuların iddiaları zaman içinde büyürken Kepler bunları hukuki kanıt açısından değerlendirmeye çalıştı.
Bu nedenle Katharina Kepler davası, modern bilimsel düşüncenin temel unsurlarından biri olan eleştirel kanıt değerlendirmesi açısından da dikkat çekicidir. Kepler’in astronomide yaptığı gibi burada da görünüşte ikna edici iddiaların arkasındaki kanıtları sorgulaması önem taşır.
Astronom Kepler, bu kez gökyüzünü değil adaleti savundu
Johannes Kepler’i çoğunlukla gezegenlerin eliptik yörüngelerini keşfeden astronom olarak tanıyoruz. Ancak annesi Katharina Kepler’in cadılık davası, onun başka bir yönünü de ortaya çıkarıyor.
Kepler, 1615’ten 1621’e kadar süren bu süreçte annesini savunmak için ciddi zaman ve para harcadı. Üstelik kendi bilimsel çalışmalarını da bu mücadele nedeniyle aksattı. (Cambridge Üniversitesi)
Sonuçta Katharina Kepler idam edilmedi. Kepler’in ayrıntılı savunması, hukuki girişimleri ve kişisel müdahalesi davanın sonucunda önemli rol oynadı.
Bu hikâyenin en dikkat çekici tarafı ise şudur: Gezegenlerin hareketlerindeki matematiksel düzeni arayan Kepler, annesinin davasında da söylentilerin ardındaki gerçekliği aradı. Böylece bilim tarihinin en büyük astronomlarından biri, hayatının önemli bir döneminde teleskobunu bir kenara bırakıp mahkeme belgelerine yöneldi.
Kaynakça
- Cambridge University. Kepler’s Trial: An Opera. University of Cambridge. (Cambridge Üniversitesi)
- Cambridge University. The Astronomer and the Witch – How Kepler Saved His Mother from the Stake. University of Cambridge. (Cambridge Üniversitesi)
- Kepler’s Trial Project. Extracts from Johannes Kepler’s Legal Defence of His Mother. University of Cambridge. (Kepler’s Trial)
- Rosen, E. “Kepler and Witchcraft Trials.” The Historian, 28(3), 447–450. (Taylor & Francis Online)
- American Physical Society. “August 1620: Kepler’s Mother Imprisoned for Witchcraft.” APS News. (American Physical Society)
- Landesarchiv Baden-Württemberg. Hexenprozess gegen Katharina Kepler. Hauptstaatsarchiv Stuttgart. (Landesarchiv Baden-Württemberg)
