Zamanı Yontmak: Andrei Tarkovsky’nin Sinema Estetiği Ve Zaman Felsefesi

Sovyet yönetmen Andrei Tarkovsky, sinema tarihinin en özgün kurgu ve zaman anlayışlarından birini geliştirdi. Nitekim o, sinematografik üretimi bir heykeltıraşın mermeri işlemesine benzetti. Bu doğrultuda meşhur “zamanı yontmak” (Sculpting in Time) kavrayışını sinema teorisinin merkezine yerleştirdi.

Mermer Bloktan Zamansal Parçacıklara: Yontma Eylemi

Bir heykeltıraş mermer bloğun fazlalıklarını yontarak içindeki formu ortaya çıkarır. Benzer şekilde Tarkovsky de yönetmenin devasa bir zaman kütlesinden gereksiz anları çıkardığını savunur. Dolayısıyla film çekmek, yaşanmış zaman parçalarını ayıklama ve biçimlendirme eylemidir.

Üstelik usta yönetmen, sinemayı diğer tüm sanat dallarından ayıran temel unsurun zamanı kaydetme yeteneği olduğunu vurgular. Çünkü edebiyat sözcükleri, resim ise renk ve mekânı kullanır. Buna karşılık sinema, zamanın akışını doğrudan yakalar ve sabitler.

Perdedeki Zaman Ritmi Ve Mühürlenmiş Anlar

Tarkovsky’ye göre filmdeki zaman, basit bir kurgu tekniğiyle değil, çekimlerin kendi içindeki “zaman basıncı” ile oluşur. Yönetmen, kamerayı ritmik bir şekilde hareket ettirerek zamanı adeta mühürler. Böylece izleyici, perdede gerçek zamanın aktığını hisseder.

Nitekim onun filmlerindeki uzun ve yavaş çekimler izleyiciyi pasif bir seyirci olmaktan çıkarır. Aksine bu sahneler, izleyiciyi karakterlerin iç dünyasına ve zamanın bizzat kendisine odaklandırır.

Dramatik Kurguya Karşı Şiirsel Gerçeklik

Klasik Hollywood sineması olayları hızlandırmak için kurguyu bir araç olarak kullanır. Fakat Tarkovsky bu yaklaşımı reddeder. O, hikâyeyi hızlıca anlatmak yerine zamanın ruhunu ve hissini beyaz perdeye aktarmayı hedefler.

Sonuç olarak Tarkovsky, sinemayı bir eğlence aracı olmanın ötesine taşır. Yönetmen, zamanı yontarak insan varoluşunu, hafızayı ve hakikati sorgulayan derin bir estetik dil inşa eder.

Kaynakça

• Tarkovsky, A. (1986). Sculpting in Time: Reflections on the Cinema. London: Bodley Head.
• Bird, R. (2008). Andrei Tarkovsky: Elements of Cinema. London: Reaktion Books.
• Johnson, V. T., & Petrie, G. (1994). The Films of Andrei Tarkovsky: A Visual Fugue. Bloomington: Indiana University Press.
• Kovács, A. B. (2007). Screening Modernism: European Art Cinema, 1950-1980. Chicago: University of Chicago Press.