Eczacı ve Eczanenin Fiziksel Özellikleri

14 Mayıs Eczacılar Günü Kutlu Olsun!

Eczacılığın en genel tanımı ilaç konusunda uzmanlık biçiminde yapılmaktadır ve bu tanım yüzyıllardır değişmeden aynı kalmaktadır. (1)

Eczacılık: Hastaların teşhis ve tedavisinde ve hastalıklardan korunmada kullanılan tabii ve sentetik kaynaklı ilaç hammaddelerinden hareketle değişik farmasötik tipte ilaçların hazırlanmasını; ilacın analizi yöntemlerini, farmakolojik etkisinin devamlılığını, ilacın hastaya sunulmasını, emniyet, etkililik, maliyet bakımından en iyi biçimde kullanılması amacıyla gözetimini, ilaçla ilgili standardizasyon ve kalite güvenliğinin sağlanmasına yönelik eğitimi veren, ilaç kullanım sonucu gerek birey gerekse toplum ölçeğinde ortaya çıkan çok yönlü sorunlara çözüm getirilmesinin esaslarını belirleyen meslektir.

Dünyada ve ülkemizde eczacılar sadece ilaç sunan bir sağlık çalışanı değil, sağlığın geliştirilmesinden rehabilite edilmesine kadar her düzeyde farklı görev, yetki ve sorumluluklara sahip olan kişidir. Bu görevler, bireylerin daha iyi sağlık-ilaç eczacılık hizmeti almasına katkıda bulunur. (2)

 Eczacının rolü, ilaç hazırlayan ve veren kişi olmaktan, diğer sağlık uzmanları ve toplum ile birlikte iletişim halinde olma ve ilaç danışmanlığı yapmaya doğru kaymıştır. Eczacı artık ilaçtan kaynaklanan olumsuz durumları saptama, bu durumları önleme ve çözüm bulma yönünde çabalamakta, ilaçların akılcı kullanımı için çalışmakta, sağlık danışmanlığı yapmakta ve hastanın eğitimine/ bilinçlendirilmesine katkıda bulunmaktadır. (3,10).

Bunun yanısıra toplumun öncelikli sağlık sorunlarına yönelik belli başlı risk faktörlerinin belirlenmesinde yönlendirici olmak ve kişileri bir sağlık kurum ve kuruluşuna ve uzmana göndermek, hastaların tedaviye uyumunu, ilaç tedavisini izlemek ve sağlık çalışanları ile ekip hizmeti sunmak eczacıların yeni rol ve sorumluluklar Uluslararası Eczacılık Federasyonu (FIP) ve İngiliz Uluslar Topluluğu Eczacılık Birliği’nin dünyanın 47 ülkesinde yaptığı araştırmanın sonuçlarına göre serbest eczacıların sunduğu hizmetlerden bazıları şöyledir:

• Hamilelik testi yapmak,

• Diğer diagnostik testleri yapmak,

 • Medikal ve ameliyat aletlerini temin etmek,

• Veteriner ilaçları sağlamak,

• Sağlık eğitimi- bilgisi,

• Hekimlere ilaç istatistik bilgisi sağlamak,

• Hasta ilaç kayıtlarını tutmak ve izlemek,

• İlaçların seçimi veya kullanımında hekim ve hemşireye danışmanlık yapmak,

 • İlaçlar ve uygun kullanımlarında diğer sağlık çalışanları ve hasta gruplarını eğitmek (4). dır

Gagnon 1990 yılındaki bir çalışmasında kişilerin belli bir eczaneden alışveriş yapmalarında rol oynayan satın alma güdülerini ve faktörlerini araştırmış ve en önemlilerinin şunlar olduğunu saptamıştır:

– Eczanenin mesafesi,

– Eczane personeli,

– Otopark imkanı,

– Hızlı hizmet sunumu,

 – Ürünlerin kalitesi,

– Ürün çeşidi,

– Eczacının ilacı mesleki bilgisini kullanarak vermesi,

– Eczanenin ortamı,

– Eczanenin popülaritesi (10,11)

İşletmelerde ve dolayısıyla eczanelerde dikkat edilmesi gereken fiziksel unsurları şu şekilde sıralayabiliriz

– Badanası

– Mobilyaları (renk/konumlandırması)

– Işıklandırması

– Temizliği

– Havalandırması

– Isısı – Kokusu

 – Ses (müzik) düzeni

– Zemin döşemesi

 – Elektronik aletlerin yerleştirilmesi

 – Laboratuar kısmının düzenli olması

 – Raf düzenlemesi

– İlaçların yerleştirilmesi

– İlaç dışı ürünlerin konumlandırılması

– Hastaların beklemesi için koltuk veya kanepe/sandalye bulunması 

– Ergonomik oluşu(5,10)

Eczanelerin Laboratuvar Bölümü:

 1. Eczanelerin laboratuvar bölümü, hastalarla irtibatı olmayacak şekilde ayrılmış olmalıdır.

 2. İlaç yapmaya ayrılmış bankonun üzeri, cam fayans veya mermer olmalıdır. Miligram /santigram veya kilogram teraziler, ayarları bozulmayacak şekilde banko üzerinde veya ayrı özel masada bulundurulmalıdır.

3. İlaç yapmaya ayrılan laboratuvar kısmında majistral ilaç hazırlanmasında kullanılan kimyasal maddeler ve tıbbi droglar cam şişelerde, ışıktan bozulabilecek maddeler ise, renkli şişede ayrı bir dolapta bulundurulmalıdır.(6,10)  

4. Eczanelerde majistral ilaç yapımında kullanılan malzemeler bulunmalıdır.

İşyerinin fiziksel koşulları ne kadar iyi olursa çalışan kişiler de işlerinden o ölçüde memnun olup, iş performansları o ölçüde yüksek olacaktır. (7). Müşteriler ya da hastalar açısından irdelendiğinde ise, ilaçlarını ya da sağlıkla ilgili ürünleri almak için tercih ettikleri eczane yine fiziksel koşulları daha iyi olanlardan yana olacaktır. Dolayısıyla serbest eczanelerin fiziksel koşullarının tüketici kararları üzerinde etkili olacağı öngörüsü yerinde bir öngörüdür. “Tüketici” deyimi ile, son kullanım amacı ile ürün ve hizmetleri satın alan, kullanan kişi anlatılmak istenmektedir (8). Tüketicilerin algıları birçok faktörün etkisi altındadır. Bu etkilerden bir tanesi de “fiziksel görünümdür”. Etkili fiziksel görünümün tüketicilerin tutumlarına daha olumlu etkide bulunduğu araştırmalarla saptanmıştır. (8,9).

Konu ile ilgili değerlendirme aracı

ECZANE İŞLETMELERİNİN FİZİKSEL ORTAM KARARLARI ÜZERİNE AMPİRİK BİR ARAŞTIRMA: ANKARA İLİ ÖRNEĞİ ANKET FORMU

Sayın Meslektaşım, Bu anket “Ankara’daki Eczane İşletmelerinin Fiziksel Ortam Kararları” konusunda yapılan bir tez çalışmasının veri toplama aracıdır. Sorulara vereceğiniz yanıtlar eczane işletmelerinde fiziksel ortam özelliklerinin değerlendirilmesine yardımcı olacaktır. Çalışmadan elde edilen veriler başka bir amaçla kullanılmayacaktır. İsimleriniz ve eczanelerinizin isimleri hiçbir şekilde çalışmada yer almayacaktır. İlginize ve samimiyetinize teşekkür ederim. Araş. Gör. Ecz. Simge Çağırcı ,Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Eczacılık İşletmeciliği ABD Anket No:…..

 BÖLÜM I:  ECZANENİN ÖZELLİKLERİNE İLİŞKİN BİLGİLER

 Eczanenin bulunduğu yer: Mahalle:………… Semt:……………. Eczanenin konumu:

1. Semt eczanesi (ara sokak)

2. Semt eczanesi (cadde üzeri)

 3. İşyeri yoğunluklu (cadde üzeri)

 4. İşyeri yoğunluklu (ara sokak) Eczanenin yüzölçümü (m2 cinsinden):………

2 BÖLÜM II: ECZACIYA İLİŞKİN BİLGİLER

1. Doğum yılınız:…….. 2. Eczacının cinsiyeti: 1- Kadın 2- Erkek 3. Kaç yıldır serbest eczacılık yapıyorsunuz?:…………

4. Eczanenin mülkü kendinize mi ait/ kiracı mısınız?: 1- Kendime ait 2- Kiracıyım

5. Eczanenizin fiziksel görünümüne ne derece önem verirsiniz?

 □ Çok önem veririm □ Önem veririm □ Ne önemli/ ne önemsiz □ Önem vermem □ Hiç önem vermem

6. Eczanenizin temizliğine ne derece önem verirsiniz?

 □ Çok önem veririm □ Önem veririm □ Ne önemli/ ne önemsiz □ Önem vermem □ Hiç önem vermem

7. Eczanenizi hangi sıklıkla temizletirsiniz? 1- Her gün 2- Her hafta 3- Her ay 4- Diğer

8. Eczanenizde kullandığınız dekorasyon malzemelerinin/unsurlarının seçimine ne derece önem verirsiniz?

□ Çok önemli □ Önemli □ Ne önemli/ ne önemsiz □ Önemsiz □ Hiç önemli değil

9. Eczanenizdeki duvar ve dekorasyon malzemelerinin renk seçimine ne derece önem verirsiniz? □ Çok önemli □ Önemli □ Ne önemli/ne önemsiz □ Önemsiz □ Hiç önemli değil

10. Eczanenizde değişik ışıklandırma sistemleri kullanıyor musunuz? 1- Evet 2- Hayır  

11. Eczanenizin genelinde müzik yayını yapıyor musunuz?

 □ Her zaman □ Sık sık □ Bazen □ Nadiren □ Hiçbir zaman

12. Ne tarz müzik yayını var? 1- Klasik müzik 2- Popüler müzik 3- Diğer……………

13. Eczanenizde koku unsurları kullanır mısınız?

 □ Her zaman □ Sık sık □ Bazen □ Nadiren □ Hiçbir zaman

14. Eczanenizde çeşitli ürünler için farklı standlar/raf sistemleri veya 3 boyutlu reklam objeleri kullanır mısınız?

1-Evet a) standlar/ raf sistemleri 2- Hayır b) 3 boyutlu reklam objeleri

15. Aşağıdakilerden hangileri için profesyonel destek/yardım/fikir aldınız?

1- Mobilya ve rafların renk seçimi 2- Mobilya ve rafların stili 3- Duvar badanası (renk seçimi) 4- Aydınlatma/ ışıklandırma 5- İç/ dış dekorasyon 6- Hiçbiri 7- Diğer……………

16. Eczanenizde yaz/kış aylarında ısı problemi yaşıyor musunuz?

 □ Her zaman □ Sık sık □ Bazen □ Nadiren □ Hiçbir zaman

17. Havalandırma/klima kullanıyor musunuz? 1- Evet 2- Hayır

18. Vitrin düzenlemesinin hastaları/tüketicileri eczaneye çekmede ne düzeyde etkili olduğunu düşünüyorsunuz? □ Çok etkili □ Etkili □ Ne etkili/ne etkisiz □ Etkisiz □ Hiç etkili değil

19. Eczane fiziksel özelliklerinin hastaları/tüketicileri eczaneye çekmekte hangi düzeyde etkili olduğunu düşünüyorsunuz?

□ Çok etkili □ Etkili □ Ne etkili/ne etkisiz □ Etkisiz □ Hiç etkili değil

20. Eczanelerde hasta/ tüketici tatminini artırmak için hangi fiziksel özelliklerin ilk 3 sırada daha önemli olduğunu düşünüyorsunuz? (önem sırasına göre numara veriniz)

 □ Rahat hareket etmeyi sağlayan yerleşim düzeni

□ İç- dış dekorasyon, tasarım

□ Vitrin düzenlemesi

□ Işıklandırma

□ Müzik yayını olması

□ Eczane atmosferinin gürültüden uzak, sakin bir etkisinin olması

□ Eczanede değişik koku unsurlarının kullanılması

□ Eczane içindeki duvar ve dekorasyon malzemelerinin renk seçimleri

21. Eczanenize hasta/tüketici çekmek için kullandığınız en önemli 3 yöntem nelerdir? (önem sırasına göre numara veriniz)

□ Özel ışıklandırma

 □ Sıcak ve çekici renkler kullanma

□ Bol ürün çeşidi

□ Danışmanlık hizmeti

□ Hastalar/ tüketiciler için rahat bir bekleme yeri

□ Hiçbiri

22. Eczanenizde belirli bir ürünün satışını artırmak için uygulanan en önemli taktik/ yöntem nedir (fiziksel ortam kararları açısından)?

1- Vitrinde sergilemek 2- Standlarda sergilemek 3- Kasa yakınlarında sergilemek 4- Özel ışıklandırma 5- Ürüne özel danışmanlık/ danışman bulundurmak 6- Hiçbiri 7- Diğer

 23. Eczanenizin satışlarını değerlendirdiğinizde fiziksel ortama verdiğiniz önemin satışlara hangi düzeyde etkisi olduğunu düşünüyorsunuz?

□ Çok etkili □ Etkili □ Ne etkili/ne etkisiz □ Etkisiz □ Hiç etkili değil

24. Hastalarınızdan/ tüketicilerden eczanenizin fiziksel ortamına ilişkin geribildirimler alır mısınız? 1- Evet 2- Hayır (26.soruyu cevaplayınız)

25. Aldığınız geribildirimleri değerlendiriyor musunuz? 1- Evet 2- Hayır

26. Eczanenizin fiziksel özelliklerine/ görünümüne önem vermenin kendinizin ve mesleğinizin imajına hangi düzeyde etkileri olduğunu düşünüyorsunuz? □ Çok etkili □ Etkili □ Ne etkili/ne etkisiz □ Etkisiz □ Hiç etkili değil Bu araştırma kapsamında eklemek istedikleriniz var mıdır? Neler?:

 Hastalar ,müşteriler için değerlendirme aracı (12)

Aşağıdaki ifadelerde uygun olan şıkkı işaretleyiniz!

. Eczanede sizinle kim ilgileniyor?

1. ( ) Eczacı 2. ( ) Eczane Teknikeri (Kalfa- çırak) 3. ( ) Bilmiyorum

Eczane sizin için nasıl bir yerdir?

1. ( ) Sağlık Kuruluşu 2. ( ) Ticarethane 3. ( ) İlaç Aldığım Yer 4. ( ) Diğer ………………….

Eczacı ne iş yapar?

 (Birden fazla seçenek işaretleyebilirsiniz!)

1. ( ) Sağlık hizmeti sunucusudur 2.

2. ( ) Sağlık danışmanıdır

3. ( ) İlaç satıcısıdır

4. ( ) Diğer: ………………………………..

Sürekli olarak müşterisi olduğunuz bir eczaneniz var mı? 1. ( ) Evet 2. ( ) Hayır

Eczaneye gitmenizdeki temel amaçlar nedir? (Birden fazla seçenek işaretleyebilirsiniz!)

1. ( ) Reçeteli ilaç almak

2. ( ) Gıda takviyesi gibi ilaç benzeri ürünler almak

3. ( ) İlaç dışı ürünler (kozmetik, bebek, kişisel bakım vb.) almak

4. ( ) Sağlık danışmanlığı almak

5. ( ) Eczacılık hizmetleri (kan, tansiyon ölçümü, iğne) almak

6. ( ) Diğer: ……………………………………………………

Eczane seçiminizi etkileyen faktörler nelerdir? (Birden fazla seçenek işaretleyebilirsiniz!)

1. ( ) Eczaneye ulaşım

2. ( ) Eczacı ile olan geçmiş deneyimler

 3. ( ) Nitelikli ve güler yüzlü personel

4. ( ) Eczacılık hizmeti sunması (tansiyon-şeker ölçümü, iğne)

5. ( ) Diğer: ……………………………………………………………………

 Eczanelerin aile hekimliği gibi birinci basamak sağlık hizmet sunucusu olduğunu biliyor muydunuz? 1. ( ) Evet 2. ( ) Hayır

Eczacılarla ilgili eklemek istediğiniz görüş ve önerilerinizi lütfen belirtiniz. …………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………

 Kaynakça

1.. TEB. (2007). Eczacı Profili. Ankara: TEB.

2. TEB. (2003). Serbest Eczacıların Sürekli Meslek İçi Eğitimine İlişkin Görüşleri. Ankara: Türk Eczacıları Birliği Yayınları.

3. Beney, J., Bero, L.,Bond, C. (2000). Expanding the Roles of Outpatient Pharmacists: Effects on Health Services Utilisation, Costs, and Patient Outcomes. Cochrane Database Syst Reviews, 3 (3).

4.Celayir, Ö.N. (1997). Ankara İlindeki Serbest Eczacılık Kalitesinin İyi Eczacılık Uygulamaları Işığında Değerlendirilmesi Konusunda Bir Araştırma. Yüksek lisans tezi, Hacettepe Ünivesitesi, Ankara

5. Eraslan, Z.B. (2004). Sürekli Mesleki Eğitimin Serbest Eczacılıkta Önemi Üzerinde Bir Çalışma. Yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.

6. Sancak, A. (2005). Antihipertansif İlaçların Kullanımında Eczacının Rolü Üzerinde Pilot Bir Çalışma. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.

7.Al, U. (2009). Hizmet Pazarlaması. Erişim: 30.12.2009, Ağ Sitesi: http://yunus.hacettepe.edu.tr/~umutal/lesson/2009-servicesmarketing.pdf

8. Odabaşı, Y., Barış, G. (2002). Tüketici Davranışı. İstanbul: MediaCat.

9. Lovelock, C.,Wright, L. (1999). Principles of Service Marketing and Management. New Jersey: Prentice-Hall,Inc.

10.Çağırcı,S( 2010) Eczane İşletmelerinin Fiziksel Ortam Kararları Üzerine Ampirik Bir Araştırma: ecz. Eczacılık işletmeciliği ve Mevzuatı Programı Yüksek lisans tezi . Hacettepe Üniversitesi Ankara

11. Onaran, S. (1994). Toplumun Eczacılık Hizmetlerine İlişkin Bilgi ve Beklentileri Konusunda Bir Araştırma Yüksek lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

12.Demir, M.(2018) Değişen Eczacı Rolleri Bağlamında Hastaların Eczacılık Hizmetleri İle İlgili Memnuniyetlerinin Değerlendirilmesi. Yüksek lisans tezi.Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sağlık Yönetimi Anabilim Dalı. Isparta