Grev Kırıcılar – Aykut Günel
“Grev kırıcılar; işçiler ve sendikalar tarafından istisnasız her ülkede ‘hain’, ‘dönek’ gibi sıfatlarla aşağılanırken, 20. yüzyılın ilk çeyreğine kadar çoğunlukla göçmen karşıtı ırkçı ifadelerle tanımlanmışlardır. İşçiler ve sendikalar açısından dayanışmayı bozan ve örgütlü emeğin kolektif hareket etme kabiliyetini sekteye uğratan grev kırıcılar, işverenler ve devlet için ise ‘çalışma haklarını’ kullanan kahramanlar olmuşlardır.”
Grev, isçilerin sınıf mücadelesindeki en etkili araçlarından biri. Grev kırıcılık, sermayenin bu aracı etkisizleştirmek için başvurduğu “haince” bir yol… Aykut Günel Grev Kırıcılar’da, dünyada ve Türkiye’de grev kırıcılığının tarihini ve toplumsal gerçekliğini irdeliyor.
İşçi casusluğundan, grev kırıcı özel örgütlerden, kara listelerle yaratılan tehditlere, tabii ki şiddet kullanmaktan, sarı sendikalara ve kâğıt üzerindeki “hayalet sendikalara”, çeşit çeşit yöntemlerin, taktiklerin kullanılageldiğini görüyoruz. İşçilerin grev kırıcılara karşı geliştirdiği taktikleri de görüyoruz. Kitap, 2000’lerin iki önemli deneyimi olan Türk Telekom ve Türk Hava Yolları grevleri örneğinde, grev kırıcılığı pratiğini bütün yönleriyle masaya yatırıyor.
İÇİNDEKİLER
KISALTMALAR……………………………………………………………………………………………………………..9
ÖNSÖZ…………………………………………………………………………………………………………………………11
Giriş……………………………………………………………………………………………………………………………… 15
BİRİNCİ BÖLÜM
Grev Kavramı, Grev Kırıcılığı ve
Grev Kırıcılığı Yöntemleri………………………………………………………………………25
Grev Kavramı ……………………………………………………………………………………………………………..25
Grev Kırıcılığı ……………………………………………………………………………………………………………..32
Grev kırıcılığı kavramı………………………………………………………………………………………34
Grev kırıcı……………………………………………………………………………………………………………….37
1880-1930 Arası Grev Kırıcılığı …………………………………………………………………………..45
Grev kırıcılığının şekillendiği koşullar………………………………………………………46
Grev kırıcı kullanımını etkileyen faktörler…………………………………………….49
Grev kırıcı kullanımının grevlere etkisi…………………………………………………… 51
Grev kırıcı örgütler ve şiddet………………………………………………………………………..52
Grev kırıcı işveren örgütleri ………………………………………………………………………….53
Grev kırıcı özel örgütler………………………………………………………………………………….55
Grev kırıcılığı ve şiddet…………………………………………………………………………………….57
1930’lar Sonrası Grev Kırıcılığı ………………………………………………………………………….. 61
Büyük Buhran döneminde grev kırıcılığı (1929-1939)……………………..63
Grevlerin niteliğindeki değişim
ve sendikaların rolü (1944-1980)………………………………………………………………..64
Taft-Hartley Yasası ve grev kırıcılığı………………………………………………………….66
Grev kırıcı örgütlerin değişimi …………………………………………………………………….68
Danışmanlık şirketleri ve yönetim danışmanları………………………………..69
Grev etkisizleştirme firmaları……………………………………………………………………….72
1980’lerde grev kırıcı kullanımı…………………………………………………………………..73
Grev Kırıcılığı Yöntemleri……………………………………………………………………………………..75
İşçi casusluğu………………………………………………………………………………………………………..75
Sarı sendikacılık, sarı köpek sözleşmeleri,
bilet sistemi ve non-union union……………………………………………………………….77
Mohawk Vadisi yöntemi…………………………………………………………………………………80
Kara liste…………………………………………………………………………………………………………………83
Lokavt………………………………………………………………………………………………………………………84
İşçilere karşı dava açma, grev tazminatı
ve grev kırma primi …………………………………………………………………………………………..85
“Bedavacılar”……………………………………………………………………………………………………….87
İşçilerin Karşı Taktikleri …………………………………………………………………………………………88
Makine kırıcılığı ve kara liste yok etme ………………………………………………….88
Oturma eylemi…………………………………………………………………………………………………….90
“Tuzlama”……………………………………………………………………………………………………………… 91
Grev kırıcı fare……………………………………………………………………………………………………..92
İKİNCİ BÖLÜM
Türkiye’de Grev Kırıcılığı…………………………………………………………………………95
Türkiye’de Grev Hakkının Kısa Tarihçesi:
“Grevsiz Grev Hukuku”………………………………………………………………………………………….95
Türkiye’de Grev Kırıcılığının Tarihsel Seyri…………………………………………………..98
Geç Osmanlı Dönemi Grev Kırıcılığı (1872-1922)……………………………………….99
Grevlerin durumu………………………………………………………………………………………………99
Grev kırıcılığının genel özellikleri……………………………………………………………100
Grev kırıcılığı uygulamaları………………………………………………………………………….101
Grev kırıcılığı ve şiddet…………………………………………………………………………………. 102
Cumhuriyet Dönemi Grev Kırıcılığı (1923-1960)……………………………………… 105
Grevlerin durumu……………………………………………………………………………………………106
Grev kırıcılığının genel özellikleri…………………………………………………………… 107
Grev kırıcılığı uygulamaları…………………………………………………………………………108
Cumhuriyet Dönemi Grev Kırıcılığı (1963-1980)……………………………………….112
Grevlerin durumu…………………………………………………………………………………………….112
Grev kırıcılığının genel özellikleri…………………………………………………………….113
“Yasal” grev kırıcılığı uygulamaları ………………………………………………………..116
Yasa dışı ve fiili grev kırıcılığı uygulamaları………………………………………..122
Grev kırıcılığı ve şiddet…………………………………………………………………………………..133
Sınıf dayanışması ve grev savunusu………………………………………………………. 138
Cumhuriyet dönemi grev kırıcılığı (1984-2024)………………………………………..141
Grev kırıcılığının arka planı:
24 Ocak Kararları ve 1980 askerî darbesi……………………………………………..141
Grevlerin durumu (1984-2002)………………………………………………………………… 142
Grev kırıcılığının genel özellikleri……………………………………………………………144
Grev kırıcılığı uygulamaları………………………………………………………………………… 145
Grev erteleme uygulamaları……………………………………………………………………… 146
Toplu pazarlık süreci ve grev hazırlığı……………………………………………………152
Kapsam dışı personel uygulaması ve dayanışma aidatı………………. 154
Fiili grev kırıcılığı uygulamaları ……………………………………………………………….. 158
AKP döneminde grev kırıcılığı sistemi ………………………………………………….164
Grevin niceliksel durumu: “Acta est fabula” ……………………………………. 165
Grevin niteliksel durumu: “Corruptio essentiae”…………………………… 168
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Türkiye’de 2000’li Yıllarda
Grev Kırıcılığı Uygulamaları:
Türk Telekom Grevi ve Türk Hava Yolları Grevi……………… 185
Türk Telekom Grevi (2007): Kapsam Dışı Personel
ve Taşeron Uygulaması Yolu ile Grev Kırıcılığı ……………………………………….. 185
Telekomünikasyon Hizmetleri ve
Türk Telekomünikasyon A.Ş. kısa tarihçesi………………………………………… 185
Türk Telekomünikasyon A.Ş……………………………………………………………………… 187
Türkiye Haber İş Sendikası
ve Türk Telekom’da sendikal mücadele………………………………………………. 190
2007 grevine giden süreç:
Türk Telekom’un özelleştirilmesi………………………………………………………………192
Özelleştirmenin çalışanlara etkisi…………………………………………………………… 194
2007 Türk Telekom grevi…………………………………………………………………………….. 199
- dönem TİS müzakere süreci………………………………………………………………….. 199
TİS süreci……………………………………………………………………………………………………………… 201
Grev uygulaması ………………………………………………………………………………………………205
Grev kırıcılığı uygulamaları…………………………………………………………………………209
Grevin sonlandırılması……………………………………………………………………………………215
Türk Hava Yolları Grevi (2013):
Siyasi Müdahale Yolu ile Grev Kırıcılığı ………………………………………………………222
Dünyada sivil havacılıkta çalışma ilişkilerinin
kısa tarihçesi ………………………………………………………………………………………………………222
Türk Hava Yolları’nın kısa tarihçesi ………………………………………………………..225
Türkiye Sivil Havacılık Sendikası
ve Türk Hava Yolları’nda sendikal mücadele…………………………………….226
Greve giden süreç: 29 Mayıs eylemi ve 305 işçi………………………………..229
Havacılık sektöründe grev yasağı……………………………………………………………230
Hava-İş eylemleri ve 305 işçinin işten atılması………………………………….235
Atılan 305 işçinin yargı süreci……………………………………………………………………242
Grev öncesi dönemin değerlendirmesi:
AKP’nin Hava-İş yönetimini tasfiye girişimleri …………………………………244
2013 THY grevi………………………………………………………………………………………………….248 - dönem TİS müzakere süreci………………………………………………………………..248
Grev uygulaması ………………………………………………………………………………………………250
Grev kırıcılığı uygulamaları…………………………………………………………………………256
Grevin sonlandırılması……………………………………………………………………………………261
AKP, THY ve Hava-İş ilişkileri ve grev kırıcılığı…………………………………. 265
Türk Telekom ve Türk Hava Yolları grevleri sonrası
grev kırıcılığı………………………………………………………………………………………………………268
Sonuç ………………………………………………………………………………………………………………………. 275
KAYNAKÇA………………………………………………………………………………………………………………290
AYKUT GÜNEL 1990 yılında Tokat-Almus’un Çambulak köyünde doğdu. İlk ve ortaöğrenimini İstanbul’da, yükseköğrenimini Kocaeli Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri bölümünde yaptı. 2017’de “Özel İstihdam Büroları Aracılığıyla Geçici İş İlişkisi ve Türkiye İşgücü Piyasalarına Olası Etkileri” başlıklı teziyle yüksek lisansını, 2024’te “Tarihsel ve Güncel Boyutlarıyla Dünyada ve Türkiye’de Grev Kırıcılık Uygulamaları” başlıklı teziyle doktorasını tamamladı.
Bu tez 2025 yılında Prof. Dr. Cahit Talas Sosyal Politika Ödülü kapsamında “Övgüye Değer” tez ödülüne layık görüldü. Lise yıllarında sendikal faaliyetlere başladı. Dev Sağlık-İş ve Tek Gıda-İş sendikalarındaki çalışmalarının ardından 2016’da Selüloz-İş Sendikası’nda uzman olarak çalışmaya başladı.
Grev Kırıcılar
Aykut Günel
iletişim Yayınları
1.baskı – Şubat 2026
304 sayfa