Menopoza Özgü Yaşam Kalitesi

Menopoz, patolojik bir süreçle ilişkili olmayan östrojen eksikliğinden kaynaklanan, adet kanamasının doğal ve kalıcı olarak sona ermesidir. Menopoz adı, Yunanca ” pausis” (duraklama) ve ” men” (ay) kelimelerinden gelir. On iki ay süren amenore, bir kadının üreme ve çocuk doğurma döneminin sonunu işaret eder.  Bu durum çoğu kadında 45 ile 56 yaşları arasında meydana gelir. Menopoz, kelime anlamı olarak aylık adet kanamalarının doğal yolla bitmesi demektir. Bu süre içinde yumurtalıklar, iki kadınlık hormonu olan östrojen ve progesteron salınmasını yavaşlatır ve bir süre sonra da üretimini durdurur. Bir sene boyunca adet görülmemesi durumu menopoz olarak tanımlanmaktadır. Menopoz bir hastalık değil, doğal bir geçiş sürecidir.

Menopoza özgü yaşam kalitesi, kadınların menopozal dönemde, menopoz ile ilgili somatik, psikososyal, fiziksel, seksüel yakınmalarının yaşam koşulları, yaşam doyumu, kişilerarası ilişkiler, kendini algılama ve iyi olma ile ilişkili yaşam standardını nasıl ve ne kadar etkilediği ile ilişkili bir geniş kapsamlı bir kavramdır. Menopoza özgü yaşam kalitesi çalışmalarda, somatik, psikolojik ve ürogenital semptomların hafif düzeyde görülmesi veya hiç şikayetinin olmaması, menopoza özgü yaşam kalitesi ölçeği ile yapılan değerlendirmede de menopoz ile ilgili somatik, psikososyal, fiziksel, seksüel yakınmalarının hafif ya da hiç olamaması şeklinde yorumlanmaktadır.(Gürkan, 2005; Kharbouch ve Şahin, 2007).

Menopozdan sonra kadınların yaşam kalitesini etkileyen semptomların, eklem ve kas ağrısı, çabuk yorulma, unutkanlık, alt sırt ağrısı, karında şişkinlik hissi ve uyku sorunları olduğu bildirilmiştir.

Menopozla ilişkili uzun dönem sağlık riskleri nelerdir? Postmenopozal (menopoz sonrası) kadınlarda östrojenin koruyucu etkisinin azalmasına bağlı olarak kemik kaybı ve osteoporoz riski artar, kan kolesterol düzeylerinde değişiklikler meydana gelir, kalp ve damar hastalıkları riski artar. Ayrıca menopoz dönemi, meme ve jinekolojik kanserlerin daha sık görüldüğü bir dönemdir.

Hemşireler ve eczacılar da dahil olmak üzere sağlık profesyonelleri, hastaları menopozun ve perimenopozal yılların aşamaları ve beklentileri konusunda bilgilendirmelidir. Menopoz semptomlarına tahammül etmekte zorlanan kadınlara, semptomlarına, isteklerine ve risk faktörlerine göre bireyselleştirilmiş tedavi sunulmalıdır.

 Menopoza Özgü Yaşam Kalitesi Ölçeği (MÖYKÖ) Ölçek John R. Hilditch, Jacqueline Lewis ve arkadaşları tarafından 1996 yılında, kadınların deneyimlerine dayalı psikometrik özelliklerle, menopozda sağlık durumuna özgü bir yaşam kalitesi ölçeği oluşturmak amacıyla geliştirilmiş olup, 2005 yılında Kharbouch ve Şahin tarafından Türk toplumuna uyarlanıp geçerlilik ve güvenilirliği saptanmıştır. MÖYKÖ’de her bir alt alan puanı 1 den 8 e doğru sıralanmıştır. 1 puan o konuyla ilgili herhangi bir sorun yaşanmadığını gösterir. 2 puan o konunun var olduğunu, yaşandığını ancak hiç rahatsız edici olmadığını işaret eder 3-8 arasındaki puanlar ise var olan sorunun şiddetini ve artan derecelerini gösterirler. Puan arttıkça yakınmanın şiddeti de artmaktadır. Ölçek toplam 29 sorudan oluşur. Ölçek vazomotor, psikososyal, fiziksel ve cinsel olmak üzere dört alandan oluşur. 1-3. Sorular vazomotor alanı, 4-10. Sorular psikososyal alanı, 11-26. Sorular fiziksel alanı, 27-29. Sorular cinsel alanı değerlendirir. (EK-2).

MENOPOZA ÖZGÜ YAŞAM KALİTESİ ÖLÇEĞİ

 Aşağıda verilen her bir sorun için geçen ay bir sorun yaşayıp yaşamadığınızı belirtiniz. Eğer yaşadıysanız bunun sizi ne derece rahatsız ettiğini işaretleyiniz.

 1- Bu konuda hiç sıkıntı yaşamıyorum.

2- Evet sorun var ama bu beni rahatsız etmiyor.

 3 ve 8 arası sorun rahatsızlık derecesini ifade ediyor. 1 2 3 4 5 6 7 8

1.Sıcak basması yada yüzde kızarıklık.

 2. Gece terlemesi

 3.Terleme

 4.Hayatından memnun olmama

 5.Endeşeli ve gergin hissetme

 6.Hafızada zayıflama hissetme

7.Kendini eskisinden daha az basarılı hissetme

8.Depresif hüzünlü yada bezgin hissetme

9.Diğer insalara tahammülsüzlük (hosgörüsüz olma)

10.Yanlız kalma isteği

11.Gaz çıkarma ya da gaz ağrıları

12.Kas ve eklemlerde ağrı

13.Yorgun ve yıpranmış

14.Uyuma güçlüğü

15.Baş ve boyun arkasında ağrılar

16.Fiziksel güçte azalma

17.Dayanma gücünde azalma

18.Enerjide azalma hissi

19.Ciltte kuruluk

 20.Kilo alma  

21.Yüz tüylerinde artma

22.Cildin görünümünde,esnekliğinde renginde değisiklik

23.Şişkinlik hissi

24.Bel ağrısı

25.Sık idrara çıkma

26.Öksürürken ya da gülerken idrar kacırma

27.Cinsel istekte değişiklik

28.Cinsel ilişki sırasında vajinada(haznede)kuruluk

 29.Cinsellikte kaçınma

 Kaynakça

Kharbouch, S.B., Şahin, N.H. (2007). Menopozal Dönemlerdeki Yaşam Kalitesinin Belirlenmesi. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 15(59): 82-90

McNeil MA, Merriam SB. Menopoz. Ann Intern Med. 2021 Temmuz; 174 (7):ITC97-ITC112.