Müzik tercihini konu edinen araştırmalarda müzik tercihi, müzikal beğeni ya da müzik beğenisi gibi terimler karşımıza çıkar. Tercih, en genel haliyle, belirli bir şeyi seçmek ya da bir şeyin diğer şeylere göre avantajlı olması durumu, iki ya da daha çok alternatiften seçim yapmak olarak tanımlanmaktadır. Müzik tercihi ek olarak, içinde ilgi, değer, tutum, estetik ve duygusal tepkileri de barındıran bir etkileşimdir.
Müzikal beğeni ise, çoğunlukla, kişinin belirli bir müzikal uyarana, müzik türlerine, bestecilerine ya da yorumcularına gösterdiği kapsayıcı, kararlı, uzun süreli ’’ Wagner’in müziği duyulduğundan daha iyidir. Ne zaman Wagner dinlesem Polonya’yı işgal etmek için dayanılmaz bir istek duyarım.’’ eğilimlerdir.
Müzik tercihini daha kısa süreli, müzikal beğeniyi ise daha uzun vadeli değerlendirebiliriz. Bir bakıma, kısa süreli tercihler, uzun vadeli beğenileri oluşturmaktadır. Müzikal beğeninin diğer toplumsal yapılardan farklı olarak, mutlak ya da mistik özellik göstermediğini belirten (Mueller 1956), onun bu çok yönlü ve esnek yapısı nedeniyle sosyal bir görüngü olarak görülmesi gerektiğine vurgu yapar.
Dinleyici ve Tür / Stil Odaklı Yaklaşımlar
Bu yaklaşımlar temelde müzik tercihlerini dinleyicinin kendisinden kaynaklanan bir takım farklılıklara ya da müzik türü farklılıklarına dayandırmışlardır. Örneğin bireyin rock müzik tercihi onun nasıl bir dinleyici tipi olduğuyla ilgili olabilir ya da müzik türlerini bireysel özelliklerle bağlantılı olarak sınıflandırarak yoğun ve isyankâr müzikleri belirli kişilik tipleri tercih eder gibi sonuçlara ulaşılmıştır.
Dinleyici tiplerinden başlarsak, Mursell, üç tip dinleyici tanımlamıştır: müziğin yapısal unsurlarından zevk alan entellektüel dinleyici, hissi tepkiler veren duygusal dinleyici ve özellikle ritmik unsurlara şarkı söyleyerek ya da devinimlerle eşlik eden devinimsel dinleyici (Mursell, 1937: 201).
Adorno, müziğin entelektüel bir olgu olduğunu belirterek, farklı bir dinleyici sınıflandırması yapmıştır. Bu sınıflamanın en tepesinde bütün müzikal yapılara ve nüanslara hâkim olan uzman dinleyici (expert listener) yer alır. Ardından sırasıyla, müzikal detayların ötesinde duyabilen ancak yapısal algılamada eksikleri olan iyi dinleyici (good listener), temel müzikal bilgilerle ilgili olan kültürel tüketici (culture concumer), entelektüel olmayan hissi dinleyici (emotional listener), muhalif dinleyici (protest listener), eğlence dinleyicisi (entartainment listener) ve müzikal olmayan dinleyici (unmusical/anti-musical listener) gelir (Adorno, 1976: 2.3,4). 13
Behne (1997) de farklı bireysel dinleme stilleri olabileceğini öne sürerek bunları şöyle ifade etmiştir: müzikle hangi duyguların belirtildiğine odaklanan duygusal dinleme, belirli bir çalgının partisyonunu takip etmeye çalışan ayırarak dinleme, geçmişe dair şeyleri hatırlamaya odaklanan sentimental dinleme ve duygusal dengeye, iyi hissetmeye odaklanan dengeleyici dinleme.
Tercihler ve kişilik arasındaki bağlantılar üzerine çalışan, Rentfrow ve Gosling ise (2003), müzik tercihlerinin dört bağımsız boyut şeklinde organize olabileceğini öne sürmüşlerdir. Hazırladıkları, Kısa Müzik Tercihi Testi’nde:
1. Yansıtıcı ve karmaşık (reflective ve complex), jazz, klasik
2. Yoğun ve isyankâr /asi (intense ve rebellious) rock, metal
3. İyimser ve alışılagelmiş (upbeat ve conventional), soundtrack, pop
4. Enerjik ve ritmik (energetic ve rhytmic) rap/hip-hop, elektronik/dance
Ardından bu boyutlar ve kişilik arasındaki bağlantıları araştırmışlardır. Araştırma sonuçlarında, 1. boyutu tercih edenlerin aynı zamanda aktif hayal gücüne, çeşitli estetik deneyimlere sahip oldukları ve kendilerini entelektüel ve hoşgörülü olarak tanımladıkları görülmüştür. 3. boyutu tercih edenlerin daha dışadönük, uyumlu, muhafazakâr ve yeni deneyimlere çok açık olmadıkları ortaya konmuştur. Bu yaklaşım, kişilik özellikleri, bilişssel yetiler ve benlik oluşumunu müzik tercihlerinde 3 önemli faktör olarak görmektedir.
Kaynak :Derya Kaçmaz (2016) Öğrencilerin Kişilik ve Benlik Boyutlarının Müzik Tercihlerine Etkisinin İncelenmesi ..Doktora Tezi T.C. İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Güzel Sanatlar Eğitimi Ana bilim Dalı Müzik Eğitimi Bilim Dalı .Malatya
