Protesto Psikozu: İsyancının Aklı Bozuktur Diye Damgalanması

tarihinde gönderilmiş tarafından

Siyahın Hak Arayışı, Nasıl Olup da “Şizofreni” İlan Edildi?

Yazar: Âkil Bîçare

(Tıbbın Vicdanı ve İktidarın Gölgesi)

Aziz İnsanlar, Ey Tarihin Kirli Çamaşırlarını Görenler!

Şimdi size, Jonathan Metzl adlı bir doktor ve akademisyenin (Jonathan Metzl) ifşa ettiği öyle bir ayıptan bahsedeceğim ki, tıp biliminin bile ne zaman siyasi baskının kurbanı olabileceğini gösterir. Mesele, 1960’ların Amerika’sında geçiyor ve adı: “Protesto Psikozu.”

I. Olay: Şizofreninin Rengi Nasıl Değişti?

Metzl’in 2010 tarihli “Protesto Psikozu: Şizofreni Nasıl Siyah Hastalığı Oldu” adlı kitabı, Ionia Eyalet Hastanesi’nin (Michigan) tarihine odaklanır. Burası, bir zamanlar Amerika’nın en büyük psikiyatri hastanelerinden biriydi.

  1. Dönüşüm: Kitabın ortaya çıkardığı korkunç eğilim şuydu: Sivil Haklar Hareketi’nin yükselişiyle birlikte, bu hastanede Afrikalı Amerikalıların şizofreni teşhisi alma oranında ani bir artış yaşandı.
  2. DSM Değişikliği: Metzl, bu ani artışı DSM-II (Ruhsal Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı) adlı tanı kılavuzundaki küçük bir kelime değişikliğine bağlıyor. Önceki baskılarda olmayan “düşmanlık” ve “saldırganlık” gibi kelimeler, şizofreni belirtileri arasına eklendi.
  3. Yapısal Irkçılık: Bu kelime değişikliği, doktorların, Siyah Amerikalıların sivil haklar için gösterdikleri meşru öfkeyi ve aktivizmi, kolayca akıl hastalığının belirtisi olarak yorumlamasına yol açtı. Böylece siyasi itiraz, tıbbi bir patoloji haline getirildi. Bu, Metzl’in yapısal ırkçılık dediği şeydir.

II. Tıbbın İktidara Hizmeti: İlanlardaki Zehir

Bu siyasi-psikiyatrik ittifak, sadece hastane duvarları içinde kalmadı.

  1. İlaç Şirketleri ve Medya: Metzl, Archives of General Psychiatry gibi tıp dergilerinde 1974 yılında yayınlanan Haldol (şizofreni ilacı) reklamlarını da inceliyor. Bu reklamlarda, ırksal huzursuzluk (yani Sivil Haklar Hareketi’nin eylemleri) ile akıl hastalığı arasında kasıtlı bir denklem kuruluyordu.
  2. Susturma Mekanizması: İktidar, toplumsal isyanın meşruiyetini ortadan kaldırmak için tıbbı kullandı. Protesto eden Siyah erkek, tehlikeli bir siyasi aktör değil, tedavi edilmesi gereken bir hasta ilan edildi. Bu, politik baskının en sinsi ve modern biçimlerinden biriydi.

III. Tarihsel Yankılar ve Eleştirel Miras

“Protesto Psikozu” hikâyesi, daha önceki utanç verici teşhislerle aynı zincirin halkasıdır:

  • Drapetomani’nin Tekrarı: Tıpkı 19. yüzyılda kölenin kaçma arzusunun Drapetomani (akıl hastalığı) ilan edilmesi gibi, 20. yüzyılda da eşitlik talebinin şizofreni ilan edilmesi, iktidarın kendi düzenini korumak için bilimi nasıl sömürdüğünü gösterir.

Sonuç: Jonathan Metzl’in bu çığır açan kitabı, psikiyatriyi ve toplumu ağır bir vicdan muhasebesine çağırmıştır. Bize düşen, hürriyet ve adalet taleplerinin asla bir akıl hastalığı etiketiyle bastırılamayacağını bilmek ve tıbbın vicdanının, siyasetin gölgesinde kalmamasına dikkat etmektir.

61

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  2. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  3. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  4. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...
  5. Hayat – Engin Geçtan 111...