
Kısa Cevap Moskova’da Puşkin, Gogol, Dostoyevski ve Tolstoy’un bir dönem yaşadığı evler, günümüzde müze statüsünde ziyaretçilerini ağırlıyor. Gogol’un ömrünün son yıllarına tanıklık eden Nikitski Bulvarı’ndaki konağı ile Puşkin’in evlilik sonrası yerleştiği Arbat’taki dairesi birbirine oldukça yakın olup; aynı gün içinde yürüyerek keşfedilebiliyor. Dostoyevski’nin çocukluk yıllarını geçirdiği hastane lojmanı ile Tolstoy’un Hamovniki semtindeki malikânesi ise konumları gereği ikinci günün rotasında yer alacaktır.
Moskova evleri yazarların hangi dönemini gösterir?
Söz konusu evlerin hiçbiri yazarların tüm yaşam öyküsünü yansıtmıyor. Puşkin 1837’de Sankt-Peterburg’da katıldığı bir düelloda hayatını kaybetti, Dostoyevski de yetişkinlik çağının önemli bir bölümünü yine bu şehirde sürdürdü. Bu nedenle Moskova’daki daireler Dostoyevski’nin çocukluk günlerine ve Puşkin’in evliliğinin ilk dönemlerine ışık tutar. Gogol ve Tolstoy’un müzeye dönüştürülen evleri ise bu iki büyük edebiyatçının daha geç dönem eserlerini ve olgunluk yıllarını yansıtıyor.
Yönetimsel olarak Puşkin dairesi Devlet Puşkin Müzesi çatısı altında. Tolstoy malikânesi Devlet Tolstoy Müzesi’ne, Dostoyevski dairesi de Devlet Edebiyat Müzesi’ne bağlı olarak hizmet veriyor. Gogol Evi ise sahip olduğu bilimsel kütüphane ile bağımsız bir kurum olarak faaliyet gösteriyor.
Moskova’ya nasıl gidilir?
Artık İstanbul’dan Moskova’da bulunan Şeremetyevo ve Vnukovo havalimanlarına aktarmasız uçuşlar bulmak mümkün. Kalkışların büyük bir kısmı Arnavutköy’de yer alan İstanbul Havalimanı üzerinden gerçekleşiyor. Pegasus havayollarının seferleri ise Sabiha Gökçen Havalimanı’ndan düzenleniyor. Konum olarak Şeremetyevo Moskova’nın kuzeybatısında, Vnukovo ise güneybatısında yer alıyor.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının bordo pasaport ile Rusya’ya giriş yapabilmesi için vize alması şart. Bu kural gereği seyahati planlarken İstanbul Moskova uçak biletini temin etmek tek başına seyahat için yeterli olmayacaktır. Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı tarafından yürütülen elektronik vize portalı (electronic-visa.kdmid.ru) Türk vatandaşlarının kullanımına açık olup; güncel seyahat şartlarının başvuru öncesinde bu portaldan incelenmesi gerekiyor.
1. Gün: Arbat’ta Puşkin ve Gogol
Müzelerin güncel ziyaret saatleri ve bilet ücretleri kendi resmî web siteleri üzerinden ilan ediliyor.
Puşkin Anı Dairesi (Arbat 53)
1799’da Moskova’da dünyaya gelen Puşkin, 1831 yılında Natalya Gonçarova ile hayatını birleştirdikten sonra Arbat’taki bu daireye yerleşti ve birkaç ayını burada geçirdi. Çiftin nikâh töreni, günümüzde Gogol Evi’ne oldukça yakın bir konumda bulunan Nikitski Kapısı’ndaki Büyük Yükseliş Kilisesi’nde yapıldı. Daire, çiftin evliliklerinin 155. yıl dönümüne denk gelen 1986 senesinde müzeye dönüştürüldü. Ulaşım için en pratik yol Smolenskaya metro istasyonunu kullanmaktır. Ayrıca Puşkin’in doğum günü olan 6 Haziran, ülke genelinde Rus Dili Günü adıyla kutlanır.
Gogol Evi (Nikitski Bulvarı 7A)
Gogol, 1848’in aralık ayında yakın dostu Kont Aleksandr Petroviç Tolstoy’un konağına misafir olarak yerleşti. Evin sahibi olan Kont, edebiyatçı Lev Tolstoy’dan tamamen farklı bir tarihsel kişilik. Gogol hayatının son dört yılını bu tarihi konakta tamamladı. Ünlü eseri Ölü Canlar’ın ikinci cildini 1852’nin şubat ayında bu evdeki şöminede yaktı ve bu olaydan yaklaşık dokuz gün sonra, güncel takvime göre 4 Mart 1852 tarihinde aynı odada hayata gözlerini yumdu.
Eserin 1842’de basılan ilk cildi, ölen köylülerin kâğıt üzerindeki ruhlarını toplayan Çiçikov karakteri üzerinden dönemin taşra bürokrasisini sert biçimde eleştirmişti. İkinci ciltten günümüze sadece bazı küçük taslaklar kaldı. Evin müzeye dönüşme süreci ilk olarak bir kütüphane şeklinde başladı ve 1974 yılında kütüphane içine iki anı odası eklendi. Ulaşım için Arbatskaya metro istasyonundan kısa bir yürüyüş yeterli. Puşkin’in eviyle arasındaki mesafe oldukça kısa olduğundan ilk günkü rota Arbat Caddesi üzerinden yürünerek kolayca bitirilebilir.
2. Gün: Hamovniki’de Tolstoy, Meşçanski’de Dostoyevski
Lev Tolstoy Malikâne Müzesi (Lev Tolstoy Caddesi 21)
Tolstoy bu geniş malikâneyi 1882 yılında mülk edindi. 1901 yılına kadar kış aylarını ağırlıklı olarak burada geçirdi. Yazın ise Yasnaya Polyana’da bulunan çiftliğine giderdi. Yazarın başyapıtları Savaş ve Barış (1869) ile Anna Karenina (1877) Moskova’ya yerleşmeden çok önce yazılmıştı. Ancak Hamovniki döneminde İvan İlyiç’in Ölümü, Kreutzer Sonat ve son büyük romanı Diriliş’in çok önemli bir kısmı kâğıda döküldü. Bu tarihi ahşap binada yazarın yüz civarında eser ürettiği biliniyor.
Ev 1920’lerin başlarında müzeye dönüştürüldü ve içerisindeki eşyalar ailenin yaşadığı o dönemin atmosferine uygun biçimde korundu. Malikâneye gitmek için Park Kultury metro istasyonunda inmek gerekiyor.
Fyodor Dostoyevski Daire-Müzesi (Dostoyevski Caddesi 2)
Büyük yazar Dostoyevski 11 Kasım 1821’de Moskova’da yer alan Mariinski Yoksullar Hastanesi’nde dünyaya geldi. Babası bu hastanede doktor olarak görev yapıyordu ve aile 1823-1837 yılları arasında hastane binasının kuzey kanadına düşen bir dairede ikamet etti. Daire 1928’de edebiyat müzesi hâline getirildi ve 1979-1982 yılları arasında kapsamlı bir restorasyondan geçti.
Edebiyat tarihçileri, yazarın çocukluk yıllarında hastane avlusunda şahit olduğu derin yoksulluk manzaralarının, sonraki yıllarda kaleme aldığı romanlarındaki yoksul karakterlerin temelini oluşturduğunu belirtiyor. Müzeye ulaşım, yazarın adını taşıyan Dostoyevskaya metro istasyonu üzerinden sağlanıyor.
Dört ev hangi dönemi kapsar?
Özetlemek gerekirse bu dört tarihi ev, Puşkin’in 1831 yılında kiraladığı dairesinden Tolstoy’un 1901’de temelli ayrıldığı malikâneye kadar uzanan yaklaşık 70 yıllık bir edebiyat dönemini kapsıyor. Bu evleri ziyaret etmeden önce Ölü Canlar’ı, İvan İlyiç’in Ölümü’nü, Puşkin’in Arbat’tan taşınmasından beş yıl sonra 1836’da yayımlanan Yüzbaşının Kızı’nı veya Tolstoy’un Hamovniki’de geçirdiği son kış günlerinde 1899’da tamamladığı Diriliş romanını tekrar okumak gerekiyor. Bu sayede odalardaki tarihi eşyalarla edebi metinler arasında bağ kurmak kolaylaşacaktır.
Anahtar Noktalar
- Gogol Evi Nikitski Bulvarı 7A’da, Puşkin Anı Dairesi Arbat 53’te, Tolstoy malikânesi Lev Tolstoy Caddesi 21’de, Dostoyevski Daire-Müzesi ise Dostoyevski Caddesi 2’de bulunur.
- Arbat bölgesinde yer alan iki yazar evi aynı gün içinde kısa bir yürüyüşle gezilebilir, diğer iki müzeye ulaşmak için metro ağına ihtiyaç var.
- Gogol’un ölüm yıl dönümü günümüz takvimiyle 4 Mart, Dostoyevski’nin doğum tarihi 11 Kasım, Puşkin’in doğum günü ise 6 Haziran.
- Rusya’ya bordo pasaportla vizesiz seyahat edilemez; elektronik vize portalı Türk vatandaşlarının başvurularına açıktır.
Kaynakça
- Gogol Evi resmî web sitesi (domgogolya.ru)
- Devlet Edebiyat Müzesi, Fyodor Dostoyevski Daire-Müzesi Arşivi
- Devlet Lev Tolstoy Müzesi, Hamovniki Malikânesi Arşivi
- Encyclopaedia Britannica, “Nikolay Gogol”, “Fyodor Dostoyevsky”, “Aleksandr Pushkin”, “Leo Tolstoy” maddeleri
- Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı elektronik vize portalı (electronic-visa.kdmid.ru)


