İnsanlar Neden Hukuksuzluğa Göz Yumar ; Psikodinamik Bir Bakış 

Hukuksuzluğa göz yumulmasını psikodinamik açıdan ele alırken bireysel ve toplumsal bilinçdışı süreçlere bakmak gerekir. Bu durumu birkaç temel kavram üzerinden inceleyebiliriz:

1. Savunma Mekanizmaları ve Rasyonelleştirme

İnsanlar, adaletsizliği ve hukuksuzluğu gördüklerinde bilişsel uyumsuzluk yaşarlar. Bu uyumsuzluğu azaltmak için savunma mekanizmalarını devreye sokarlar:

• Rasyonalizasyon: “Bize dokunmayan yılan bin yıl yaşasın” gibi düşüncelerle hukuksuzluk normalleştirilir.
• İnkar: Kişi gerçeği görmezden gelerek kendi iç huzurunu korur.
• Yansıtma: “Zaten herkes böyle yapıyor” diyerek suçu başkalarına yükleme eğilimi gösterilir.

2. Otoriteye Bağlılık ve Toplumsal Hipnoz

Freud’un süperego kavramı burada önemli bir rol oynar. Hukuksuzluğa göz yuman bireyler, otorite figürleri tarafından yönlendirilen süperego’ya sahiptir. Eğer otorite hukuksuzluğu normalleştiriyorsa, bireyler de bunu ahlaki bir problem olarak görmekten vazgeçebilir. Stanley Milgram’ın itaat deneyleri, insanların otorite karşısında ne kadar kolay etik değerlerinden ödün verebildiğini göstermiştir.

3. Kolektif Bilinçdışı ve Gölge Arketipi

Jung’un kolektif bilinçdışı ve gölge arketipi kavramları da bu durumu açıklamak için kullanılabilir. Gölge, bastırılan dürtüler, korkular ve karanlık tarafları içerir. Hukuksuzluk karşısında sessiz kalan toplumlar, kendi içlerindeki gölgeyi projekte ederek “biz iyi insanlarız, ama kötü olan onlar” diyerek sorumluluk almaktan kaçınırlar. Aynı zamanda, hukuksuzluğa maruz kalanların “hak ettiğine” inanarak vicdanlarını rahatlatırlar.

4. Öğrenilmiş Çaresizlik ve Pasiflik

Martin Seligman’ın öğrenilmiş çaresizlik teorisine göre, bireyler tekrar tekrar haksızlığa uğradıklarında veya hukuksuzluk karşısında çaresiz hissettiklerinde, tepki vermekten vazgeçerler. Bir noktada, “Ne yapsak da değişmeyecek” düşüncesi yaygınlaşır ve insanlar edilgen hale gelir. Bu da toplumun büyük bir kesiminin hukuksuzluğu içselleştirmesine neden olur.

5. Kitle Psikolojisi ve Kimlik Dağılması

Freud’un kitle psikolojisi teorisine göre, bireyler kalabalık içinde kimliklerini yitirerek sürü psikolojisiyle hareket ederler. Hukuksuzluğa göz yummak, bir gruba aidiyetin korunması için bilinçdışı bir strateji olabilir. Özellikle bir lider veya güçlü bir figür hukuksuzluğu meşrulaştırıyorsa, insanlar eleştirel düşünmeyi bırakıp çoğunluğun davranışını takip edebilirler.

Sonuç

Hukuksuzluğa göz yumulmasının psikodinamik arka planı, bireysel savunma mekanizmaları, otoriteye itaat, kolektif bilinçdışı, öğrenilmiş çaresizlik ve kitle psikolojisi gibi unsurların birleşiminden oluşur. Bu mekanizmalar, bireylerin etik değerlerinden uzaklaşmasına ve adaletsizliği sorgulamamasına neden olabilir. Ancak, bu döngüyü kırmak mümkün mü? Belki de en kritik soru budur.