İntikam Tutumları Olgusu – Psk. Banu Beyaz

İnsanlar yaşadıkları sosyal çevrelerinde zaman zaman anlaşmazlık, haksızlık, adaletsizlik, küçük görme, suç mağduru olma gibi durumlarla karşı karşıya kalabilmektedirler. Bu durumlara verilen tepkilerin başında da intikam hissi gelmektedir. Temel anlamıyla intikam, zarar veren kişinin zarar görmesi ve bedel ödeyip cezalandırılmasıdır. (Satıcı, Can, & Akın, 2015, s. 37; Akt. Erdoğan;2023)

 Toplumda yaşayan bireyler suç işleyen birinin ceza almasını ister ya da bazen maruz kalınan kötü tutum ve davranışlar hayat kalitesini ve ruh sağlığını olumsuz yönde etkiler. Bu noktada da bireyler kendi adaletlerini sağlamak için intikam almak isteyebilmektedirler. (Elshout, Nelissen, & Beest, 2015, s. 502). Dolayısıyla suç işleyen birisinin ceza almasını istemek veya kendi adaletini sağlamak konusunda intikam tanımı ikiye ayrılabilir.

Suç işleyen birinin cezalandırılması istemek, suç olasılığını azaltma ve toplumsal düzenin bozulmaması için gereklidir. Hukuk kuralları çerçevesinde verilen bu ceza, suç ile orantılı ve caydırıcıdır. Bu durumda kişisel hırslardan ziyade hukuk üstünlüğü vardır. Devletler kendi adaletlerini sağlamak için hukuk kurallarıyla bu cezayı belirlerler. Bu cezaların faydası olmadığını düşünenler için güç eşitsizliğini değiştirebilmek adına intikam bir araçtır. İntikamın adaletten farklı olduğuna dikkat etmek önemlidir. Çünkü intikam, çözüme yönelik nesnel arayıştan ziyade kişisel duygular ve güdüler tarafından yönlendirilir. (Crombag, Rassin, & Horselenberg, 2010, s. 335; Gerber & Jackson, 2013, s. 62-63 Akt. Erdoğan;2023).

İntikamın arkasındaki itici güç, genellikle güçlü bir adaletsizlik duygusu ya da kişinin kendini kurban edilmiş veya haksızlığa uğramış hissettikten sonra onurunu ve gururunu geri kazanma ihtiyacıdır. İntikam; sabotaj, cinayet, tecavüz ve kasten yaralama eylemlerine kadar çeşitli biçimler alabilir. Bununla birlikte intikam, onu arayan kişiye geçici bir tatmin veya rahatlama duygusu sunsa da genellikle bir şiddet ve olumsuzluk döngüsünü sürdürür. Uzun vadede faydadan çok zarara yol açabilecek sonu gelmeyen bir misilleme eylemleri zincirine yol açabilir. (Elshout, Nelissen, & Beest, 2015, Akt. Erdoğan;2023).

İntikam eylemleri öfke duygusu ile iç içedir ancak bazı noktalarda bu iki duyguyu birbirinden ayırmak gerekmektedir. Öfke, algılanan tehditlere, hayal kırıklıklarına veya adaletsizliklere tepki olarak ortaya çıkan doğal ve yaygın bir insani duygudur. Öfke, bir şeylerin yanlış veya adaletsiz olduğuna dair bir sinyal görevi görür ve bireyleri sorunu çözmek için harekete geçmeye sevk edebilir. Kişi duygularını işledikçe ve altta yatan sorunla başa çıkmanın veya çözmenin yollarını buldukça tipik olarak azalan geçici bir duygusal durumdur. Sağlıklı bireylerde öfke, yapıcı bir güç olabilir; onları sınırlarını zorlamaya,  haklarını savunmaya veya olumlu değişimi motive etmeye itebilir. İntikam ise, uzun süreli ve yoğun öfke veya dargınlıktan kaynaklanan bir eylem veya davranıştır. İlk duygusal tepkinin ötesine geçer ve suçlu olarak algılanan kişiye karşı bilinçli bir misilleme kararı içerir. Geçici bir duygu olan öfkeden farklı olarak intikam, algılanan suçtan sorumlu kişiye zarar verme veya acı çekme arzusuyla yönlendirilen kasıtlı bir eylemdir. Diğer bir deyişle öfke, algılanan bir adaletsizliğe veya tehdide duygusal bir tepki iken, intikam, öfkenin kaynağına misilleme yapma arzusuyla yönlendirilen kasıtlı bir eylemdir. (Orth & Montada, 2006, Akt. Erdoğan;2023). Öfke, normal ve geçici bir duygu olabilirken intikam, öç almak için bilinçli ve genellikle zararlı bir seçimdir.

 Nihayetinde intikam, geçmiş şikâyetleri ele almanın ve güç eşitsizliğini dengelemenin bir yolu gibi görünse de bunun olumsuz etkisini kabul etmek, çatışmaları çözmek ve sonuca varmak için daha yapıcı yaklaşımlar üzerinde düşünmek önemlidir. Bağışlayıcılık, empati ve anlayış, intikam döngüsünü kırabilecek, iyileşmeyi ve çözümü destekleyebilecek alternatif yollardır. Bireyler ve toplumlar, empatiyi geliştirerek verilen cezaların caydırılıcılığını artırarak ve rahatsızlık veren durumu ele almak için şiddet içermeyen yollar arayarak daha barışçıl ve uyumlu bir varoluş için çabalayabilirler.

Konu ile ilgili ölçek çalışması

İntikam Tutumları Ölçeği

Bireylerin intikam alma isteklerini ölçmek için Stuckless ve Goranson (1992) tarafından geliştirilen ve Türkçe uyarlamasını Satıcı, Can ve Akın’ın (2015) yaptığı İntikam Tutumları Ölçeği kullanılmıştır. Türkçe uyarlamasında ölçeğin Cronbach Alfa katsayısı 0,91 bulunmuştur. Ölçek 20 maddeden oluşmaktadır. İntikam olgusu 7’li liket tipi ifade ile ölçülmekte ve “(1)= Kesinlikle Katılmıyorum, (7)=Kesinlikle Katılıyorum” şeklinde derecelendirilmektedir. Ölçekte 1-4-5-8-9-11-15-17-18-20 numaralı maddeler ters puanlanan maddeler olup ölçekten alınacak en yüksek puan 140’tır. Yüksek puanlar, yüksek seviyede intikam duygusunu göstermektedir. Bu tez çalışmasında yapılan veri analizde bu ölçeğin Cronbach Alfa değeri 0,935 bulunmuştur.

İNTİKAM TUTUMLARI ÖLÇEĞİ

Kesinlikle katılmıyorum :1

Katılmıyorum:2

Biraz Katılmıyorum:3

 Biraz Kararsızım:4

 Katılıyorum:5

 Biraz Katılıyorum:6

Kesinlikle Katılıyorum:7

 1 Bana yanlış yapan birinden öç almak için zamanımı harcamaya veya çaba sarf etmeye değmez. 1 2 3 4 5 6 7

2 Beni inciten insanlardan bunun acısını çıkartmak benim için önemlidir. 1 2 3 4 5 6 7

3 Beni inciten herhangi birinin hesabını görmeye çalışırım. 1 2 3 4 5 6 7

4 İntikam peşinde koşmamak her zaman daha iyidir. 1 2 3 4 5 6 7

5 ’’Bırak geçmiş geçmişte kalsın’’ sözü yaşam felsefemdir. 1 2 3 4 5 6 7

6 Biri seni incitirse bunun karşılığını ona ödetmek yanlış değildir. 1 2 3 4 5 6 7

7 Biri beni çok sinirlendirdiğinde sadece kızmakla yetinmem bunun acısını ondan çıkarırım. 1 2 3 4 5 6 7

 8 Beni incitenleri affetmeyi daha kolay buluyorum. 1 2 3 4 5 6 7

9 Kinci biri değilim. 1 2 3 4 5 6 7

10 “Göze göz dişe diş” deyişine inanırım. 1 2 3 4 5 6 7

11 İntikam ahlaki olarak yanlıştır. 1 2 3 4 5 6 7

12 Eğer biri beni belaya bulaştırırsa, onları bir şekilde buna pişman ederim. 1 2 3 4 5 6 7

13 Eğer haksızlığa uğramışsam intikamımı almadan duramam. 1 2 3 4 5 6 7

14 Onurlu biri olmak, seni inciten birinden bunun intikamını almayı gerektirir. 1 2 3 4 5 6 7

15 Genellikle merhamet göstermek intikam almaktan daha iyidir. 1 2 3 4 5 6 7

16 Beni kızdıran kim olursa olsun, bunun cezasını çekmeyi hak etmiştir. 1 2 3 4 5 6 7

 17 “Sana taş atana gül atmak” her zaman daha iyidir. 1 2 3 4 5 6 7

18 İntikam alma isteği beni utandırır. 1 2 3 4 5 6 7

19 Öç almak zevklidir. 1 2 3 4 5 6 7

20 İntikam almak için ısrar eden insanlar tiksinti vericidir. 1 2 3 4 5 6 7

HAZIRLAYAN:

NAZLICAN ERDOĞAN(2023) SUÇ KORKUSU YAŞAYAN BİREYLERİN İNTİKAM VE YAŞANTISAL KAÇINMA TUTUMLARININ İNCELENMESİ: KONYA İLİ ÖRNEĞİ.T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI JANDARMA VE SAHİL GÜVENLİK AKADEMİSİ GÜVENLİK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ SUÇ ARAŞTIRMALARI ANA BİLİM DALI