Nikolay Vasilyeviç Gogol / Posta Pulları

Nikolay Vasilyeviç Gogol (Rusça: Николай Васильевич Гоголь; 31 Mart / 1 Nisan 1809 – 4 Mart 1852), Ukrayna doğumlu Rus yazar, öykücü, romancı ve oyun yazarıdır. Rus edebiyatının “Altın Çağı”nın en önemli isimlerinden biri kabul edilir; hiciv, grotesk, absürt ve gerçekçilik unsurlarını birleştiren üslubuyla Dostoyevski, Kafka gibi birçok yazarı etkilemiştir.

Kısa Hayatı

• Doğum: 31 Mart 1809 (eski takvime göre 20 Mart), Poltava yakınlarındaki Velikiye Soroçintsi (bugün Ukrayna) köyünde, küçük toprak sahibi bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Vasily Afanasyeviç amatör oyun yazarıydı; annesi dindar ve mistik eğilimliydi. Aile Kazak kökenliydi; soyadı zamanla Gogol olarak yerleşti.
• Çocukluğu Ukrayna kırsalında, Kazak kültürü ve halk masalları içinde geçti. Bu atmosfer erken eserlerine yansıdı.
• 1828’de Petersburg’a gitti; memuriyet, oyunculuk ve yazarlık denedi. İlk şiiri Hans Küchelgarten (1829) başarısız olunca nüshalarını yaktı.
• 1831’de Aleksandr Puşkin’le tanıştı; Puşkin hem dostu hem de önemli bir destekçisi oldu. Aynı dönemde Dikanka Yakınlarında Bir Çiftlikte Akşamlar (Вечера на хуторе близ Диканьки, 1831-1832) ile büyük ün kazandı. Ukrayna folkloru, mizah ve doğaüstü unsurlarla dolu bu öyküler onu Petersburg edebiyat çevrelerinde ünlü yaptı.
• 1830’ların ortasında Petersburg öyküleri (Burun, Bir Delinin Hatıra Defteri, Palto vb.) ve Müfettiş (Ревизор, 1836) oyunuyla hiciv gücünü gösterdi. Müfettiş sahnelendikten sonra eleştiriler ve yanlış yorumlar nedeniyle Rusya’dan ayrıldı; uzun yıllar Avrupa’da (özellikle Roma’da) yaşadı.
• 1842’de başyapıtı Ölü Canlar’ın (Мёртвые души) birinci cildi yayımlandı. Aynı yıl Palto da çıktı.
• Son yıllarında dinsel kriz, ruhsal bunalım ve sağlık sorunları yaşadı. 1852’de Ölü Canlar’ın ikinci cildinin müsveddelerini yaktı; oruç tutarak yemek yemeyi kesti ve 4 Mart 1852’de Moskova’da 42 yaşında öldü.

Başlıca Eserleri

• Öykü koleksiyonları: Dikanka Yakınlarında Bir Çiftlikte Akşamlar, Mirgorod (içinde Taras Bulba), Arabeskler.
• Petersburg öyküleri: Burun (Burun’un kaçıp kendi başına yaşadığı absürt hikâye), Bir Delinin Hatıra Defteri, Palto (Şinel – küçük memurun paltosu üzerinden bürokrasi ve insanlık eleştirisi; Dostoyevski’nin “Hepimiz Gogol’ün Palto’sundan çıktık” sözüyle ünlüdür).
• Oyun: Müfettiş (Revizor) – taşra bürokrasisinin yozlaşmasını hicveden klasik komedi.
• Roman: Ölü Canlar – serf sistemini, toprak sahiplerini ve Rus toplumunu yeren destansı hiciv.

Gogol’ün üslubu gerçekçilikle fantastik/grotesk unsurları harmanlar; sıradan insanları, bürokrasiyi ve toplumsal ahlaksızlığı acımasız ama komik bir dille eleştirir. Hem Ukrayna hem Rus edebiyatı ve kültüründe önemli bir yer tutar.