
Pieter Bruegel’in Körlerin Körlere Yol Göstermesi (The Blind Leading the Blind) adlı eseri, 16. yüzyıl Avrupa sanatının en çarpıcı alegorik tablolarından biridir. Nitekim Bruegel, 1568 tarihli bu eserinde İncil’deki bir kıssayı yalnızca resmetmez; aynı zamanda insanın yanılabilirliğini, yanlış yönlendirmeyi ve sorgulamadan başkasını takip etmenin tehlikelerini görsel bir anlatıma dönüştürür.
Eser bugün Napoli’deki Museo e Real Bosco di Capodimonte / Google Arts & Culture kaydında yer almaktadır. Bruegel, 1568 tarihli bu çalışmayı tuval üzerine tempera tekniğiyle yapmıştır. (Google Sanat ve Kültür)
İncil’deki Kaynak: Körlerin Körlere Yol Göstermesi
Bruegel’in kompozisyonunun temelinde Matta 15:14‘te yer alan İsa’nın sözleri bulunur. Kısacası metindeki temel düşünce, kör bir kişinin başka bir kör kişiye rehberlik etmesi durumunda ikisinin de sonunda çukura düşeceğidir.
Bu düşünce yalnızca fiziksel körlüğe gönderme yapmaz. Aynı zamanda bilgi eksikliği, yanlış yönlendirme ve eleştirel düşünceden uzak liderlik için güçlü bir metafor oluşturur.
Nitekim Rijksmuseum’un eser kaydı da bu temayı Matta 15:14 ile ilişkilendirir ve atasözünün anlamını, yetkin olmayan kişilerin başka yetkin olmayan kişilere yol göstermesinin kötü sonuçlara yol açması şeklinde açıklar. (Rijksmuseum.nl)
Altı Kör Adam ve Kaçınılmaz Düşüş
Bruegel’in tablosunda altı kör adam birbirlerinin arkasından ilerler. Üstelik her biri diğerinin elindeki sopaya tutunur. Ancak grubun önündeki adam dengesini kaybederek çukura düşmeye başlamıştır.
Burada Bruegel sonucun ne olacağını açıkça gösterir: Öndeki adam düştüğünde arkasındaki kişi de düşecektir. Ardından diğerleri aynı kaderi paylaşacaktır.
Bu nedenle Körlerin Körlere Yol Göstermesi yalnızca altı insanın yürüyüşünü anlatmaz. Ressam, bir kişinin hatasının zincirleme biçimde diğerlerini de etkileyebileceğini gösterir.
Google Arts & Culture’daki Capodimonte kaydı da figürlerin ortak sopalarla birbirine tutunduğunu ve liderin çukura düşmesiyle diğerlerinin de düşmek üzere olduğunu belirtir. (Google Sanat ve Kültür)
Körlerin Körlere Yol Göstermesi Tablosunda Hareket ve Kompozisyon
Özellikle Bruegel’in başarısının önemli bir bölümü, hareket duygusunu oluşturma biçiminde ortaya çıkar.
İlk olarak altı figür, resmin bir köşesinden diğerine doğru ilerleyen eğimli bir çizgi oluşturur. İlk figür çoktan düşmektedir. Hemen arkasındaki figür ise düşüşün eşiğindedir. Buna karşılık diğerleri henüz ayakta durmaktadır.
Böylece ressam tek bir anda geçmişi, şimdiyi ve geleceği aynı kompozisyon içinde hissettirir.
Özellikle figürlerin oluşturduğu diyagonal çizgi, izleyicinin gözünü doğrudan düşüş noktasına taşır. Bu nedenle izleyici, grubun sonunun nereye varacağını daha ilk bakışta anlayabilir.
Capodimonte’nin açıklaması ayrıca bu aşağı doğru eğimli kompozisyonun matematiksel parabol kavramına gönderme yapan görsel bir kelime oyunu oluşturabileceğini belirtir. (Google Sanat ve Kültür)
Bruegel’in Olağanüstü Gözlem Yeteneği
Bruegel, körlük temasını soyut bir sembol olarak bırakmaz. Bunun yerine her figürün fiziksel durumunu farklı ayrıntılarla gösterir.
Örneğin Wellcome Collection’ın eser açıklaması, figürlerde farklı göz hastalıklarını ve göz yapısındaki bozuklukları ayırt eder. Kaynak, bazı figürlerde kornea opasitesi, göz küresi atrofisi ve gözün tamamen yokluğu gibi durumları tanımlar. (Wellcome Collection)
Kısacası bu ayrıntılar, Bruegel’in insan bedenini gözlemleme konusundaki dikkatini gösterir.
Dolayısıyla ressam yalnızca dini bir mesaj vermek istemez. Aynı zamanda fiziksel gerçekliği dikkatle gözlemleyen bir sanatçı olarak hareket eder.
Körlük: Fiziksel ve Ruhsal Bir Metafor
Tablodaki körlüğü iki farklı düzeyde okuyabiliriz.
İlk düzeyde Bruegel, gerçekten göremeyen insanların hareketlerini betimler. Ancak ikinci düzeyde körlük, insanın gerçeği görememesi anlamına gelir.
Bu nedenle eser, yalnızca fiziksel engellilik hakkında değildir.
Aksine, insanın yanlış bilgiye inanması, yanlış bir otoriteyi izlemesi ve kendi yargısını kullanmadan başkalarının peşinden gitmesi gibi durumları da temsil eder.
Bu açıdan Körlerin Körlere Yol Göstermesi, 16. yüzyıldan günümüze uzanan güçlü bir düşünsel anlam taşır.
Yüzlerin Gökyüzüne Doğru Yönelmesi
Tablodaki figürlerin önemli bir özelliği, yüzlerinin yukarıya doğru dönük olmasıdır.
Çünkü görme duyusunu kullanamayan kişiler çevrelerini anlamak için başka duyularına güvenir. Capodimonte açıklamasına göre ayakta duran beş figürün yüzlerini yukarı doğru çevirmesi, onların işitme duyusuna güvenmeleriyle ilişkilidir. (Google Sanat ve Kültür)
Böylece bu ayrıntı Bruegel’in anlatımını daha gerçekçi hâle getirir.
Aynı zamanda ressam, kör insanların çevrelerini nasıl algıladıklarını görsel olarak düşündürür.
Körlerin Körlere Yol Göstermesi Tablosunda Çukurun Sembolizmi
Resmin en önemli unsurlarından biri çukurdur.
Çukur yalnızca fiziksel bir engel değildir. Aynı zamanda yanlış yönlendirmenin kaçınılmaz sonucunu temsil eder.
Öndeki kişi düştüğünde zincirleme süreç başlar. Sonuç olarak arkasındaki kişi, onu takip ettiği için aynı tehlikeyle karşılaşır.
Dolayısıyla çukuru, cehaletin, yanlış kararın ve sorgulanmamış liderliğin sonucu olarak yorumlayabiliriz.
Rijksmuseum’un aynı temaya ilişkin baskı kaydı da körlerin birbirlerine rehberlik ederek sonunda çukura düşmesini bu ahlaki anlamla ilişkilendirir. (Rijksmuseum.nl)
Kilise ve Arka Plan
Bruegel, figürleri boş bir alana yerleştirmez. Aksine arka planda bir köy manzarası ve kilise yer alır.
Böylece bu ayrıntı, dini anlatıyla resmin görsel dünyası arasında bağlantı kurar.
Ancak Bruegel’in yaklaşımı doğrudan dinsel bir illüstrasyon üretmekten daha karmaşıktır. Çünkü ressam, İncil’deki kıssayı kendi döneminin Flaman kırsal dünyasına yerleştirir.
Capodimonte kaydı, manzaranın gerçekçi bir karakter taşıdığını ve Brüksel yakınlarındaki Sint-Anna-Pede köyünü yansıttığını belirtir. (Google Sanat ve Kültür)
Renkler ve Gerçekçilik
Ayrıca Bruegel’in renk kullanımı da eserin anlamını destekler.
Figürlerde gri, kahverengi ve mavimsi tonlar öne çıkar. Buna karşılık arka plandaki doğa daha canlı bir görünüm sunar.
Sonuç olarak bu karşıtlık, insanın kırılganlığı ile doğanın sürekliliği arasında görsel bir fark yaratır.
Üstelik Bruegel figürlerini idealleştirmez. Aksine onları sıradan insanlar olarak resmeder. Bu nedenle sanatçı, Rönesans’ın insan gözlemine dayalı gerçekçilik anlayışını güçlü biçimde kullanır.
Bruegel ve İnsan Doğasının Gözlemlenmesi
Pieter Bruegel the Elder, insanların gündelik yaşamlarını ayrıntılı biçimde gözlemlemesiyle öne çıkar. Nitekim sanatçının Öfke eseri de insan doğasına benzer bir dikkatle bakar.
Körlerin Körlere Yol Göstermesi bu yaklaşımın önemli örneklerinden biridir. Ressam, dini bir kıssayı doğrudan semboller üzerinden anlatmak yerine beden hareketleri, yüz ifadeleri, kırsal manzara ve fiziksel ayrıntılararacılığıyla aktarır.
Bu nedenle eser hem dini hem de toplumsal bir anlatı niteliği taşır.
Körlerin Körlere Yol Göstermesi ve Kör Liderlik Eleştirisi
Bruegel’in eserinin en güçlü yorumlarından biri liderlik eleştirisi üzerinden ortaya çıkar.
Bir insan çevresini yönlendirme iddiasında bulunabilir. Ancak kendisi de gerçeği göremiyorsa, onun rehberliği başkalarını güvenli bir yere değil, tehlikeye götürebilir.
Üstelik bu düşünce yalnızca dini bağlamda geçerli değildir.
Nitekim siyaset, eğitim, medya ve toplumsal yaşam açısından da benzer bir soru ortaya çıkar:
İnsanlar gerçekten bilen bir kişiyi mi takip ediyor, yoksa yalnızca kendisinden önce yürüyen kişiyi mi izliyor?
Bu nedenle Bruegel’in 1568’de yaptığı Körlerin Körlere Yol Göstermesi tablosunu bugün de yanlış bilgi, propaganda, kitle davranışı ve sorgulanmamış otorite bağlamında okuyabiliriz.
Körlerin Körlere Yol Göstermesi Tablosunun Kopyaları ve Etkisi
Sonraki dönemlerde pek çok sanatçı Bruegel’in kompozisyonunu yeniden üretti.
Wellcome Collection’a göre sanatçılar eseri 17. yüzyıl içinde en az dört kez sadık biçimde kopyaladı. Koleksiyon, elindeki örneklerden birini Bruegel’in orijinaline oldukça yakın bir kopya olarak değerlendirir. Ayrıca Louvre ve Liechtenstein koleksiyonlarında da başka kopyalar bulunur. (Wellcome Collection)
Aynı tema Bruegel’den önce de Avrupa sanatında yer alıyordu.
Örneğin Rijksmuseum koleksiyonundaki Cornelis Massijs gravürü 1544–1556 yıllarına aittir ve Matta 15:14’teki körlerin körlere yol göstermesi temasını işler. (Rijksmuseum.nl)
Ayrıca Rijksmuseum’da, Pieter van der Heyden’ın Hieronymus Bosch’un tasarımına dayanarak hazırladığı başka bir Körlerin Körlere Yol Göstermesi gravürü de bulunur. (Rijksmuseum.nl)
Sonuç olarak bu örnekler, Bruegel’in Körlerin Körlere Yol Göstermesi tablosunun Avrupa sanatındaki daha geniş bir görsel ve ikonografik geleneğin parçası olduğunu gösterir.
Kaynakça
- Museo e Real Bosco di Capodimonte / Google Arts & Culture. The Blind Leading the Blind, Pieter Bruegel the Elder, 1568. Google Arts & Culture – The Blind Leading the Blind (Google Sanat ve Kültür)
- Wellcome Collection. The Blind Leading the Blind. Oil Painting after Pieter Bruegel. Wellcome Collection, London. Wellcome Collection – The Blind Leading the Blind (Wellcome Collection)
- Rijksmuseum. Blinden leiden de blinden. Rijksmuseum Collection, Amsterdam. Rijksmuseum – Blinden leiden de blinden (Rijksmuseum.nl)
- Rijksmuseum. Blinden leiden de blinden, Cornelis Massijs, 1544–1556. Rijksmuseum – Cornelis Massijs(Rijksmuseum.nl)
- Rijksmuseum. Parabel van de twee blinden, Pieter van der Heyden, c. 1540–1570. Rijksmuseum – Parabel van de twee blinden (Rijksmuseum.nl)
- Campbell, Lorne. “The Blind Leading the Blind.” The Burlington Magazine, vol. 161, June 2019, p. 501. Wellcome Collection bibliographic recordunda eserin hareket ve kompozisyonuna ilişkin çalışma olarak listelenmektedir. (Wellcome Collection)
- Grossmann, Fritz. Bruegel: The Paintings. London, 1955. Wellcome Collection, Bruegel’in Napoli’deki tablosu ve kompozisyon analiziyle bağlantılı kaynak olarak esere ilişkin bibliyografyada yer vermektedir. (Wellcome Collection)
- Orrock, Amy. Bruegel: Defining a Dynasty. London: Philip Wilson Publishers, 2017, pp. 35–38. Eserin erken dönem kopyaları ve kompozisyonu hakkında kaynak. (Wellcome Collection)
- Sudhoff, Heinke. Ikonographische Untersuchungen zur „Blindenheilung“ und zum „Blindensturz“: ein Beitrag zu Pieter Bruegels Neapler Gemälde von 1568. Bonn, 1981. (Wellcome Collection)
- Wellcome Collection. The Blind Leading the Blind için tıbbi ve ikonografik açıklamalar. Wellcome Collection kayıt sayfası (Wellcome Collection)
Ayrıca okuyun:
Telipinu’da İngilizce okuyun
- Pieter Bruegel The Elder’s The Triumph of Death: Meaning, Symbolism, and Renaissance Art
- Pieter Bruegel the Elder’s The Blind Leading the Blind: Meaning, Symbolism, and Renaissance Art
- Pieter Bruegel The Elder’s Anger: The Seven Deadly Sins and the Visual Language of Wrath
- Pieter Bruegel the Elder’s The Tower of Babel: Ambition, Architecture, and Human Hubris


