Modern Felsefenin Şaklabanı: Slavoj Žižek’in Temel Fikirleri

tarihinde gönderilmiş tarafından

İdeoloji, Fantezi ve Gerçeklik: Üç Büyük Perde Arkası

Yazar: Jungish

(Olan Bitene Dair Hem Gülüp Hem Düşündüren Filozof)

Aziz Okuyucularım, Ey Gerçeği Değil, Onun Gölgesini Sevenler!

Şimdi size, günümüzün en tartışmalı, en çok sevilen ve en çok nefret edilen filozofu Slavoj Žižek‘ten bahsedeceğim. Slovenyalı bu zât, sadece felsefe yapmaz; o, Lacan’ın psikanalizini, Marx’ın eleştirisini ve Hegel’in diyalektiğini alıp, hepsini Hollywood filmleri, kirli şakalar ve siyasi fiyaskolar üzerinden anlatır. Onun felsefesi, modern hayatın bütün ikiyüzlülüğünü ve saçmalığını ifşa etmeye adanmıştır.

İşte Žižek’in felsefesinin üç temel direği:

I. İdeoloji: Gözümüzdeki Görünmez Gözlük

Žižek için İdeoloji, sadece hükümetlerin yaydığı yalanlar değildir. İdeoloji, dünyayı görme biçimimizi belirleyen, takılıp çıkardığımızı fark etmediğimiz bir gözlüktür.

  1. Görünmez Kanun: İdeoloji, bize “dünya böyle işler” diyen görünmez bir kanundur. Biz, eylemlerimizin özgür olduğunu sanırız, ama aslında bu ideolojinin içselleştirdiğimiz emirlerini yerine getiririz.
  2. Örnek: Kahve Sevgisi: Bir sabah kahvenizi içerken, bunun sadece bir kişisel tercih olduğunu düşünürsünüz. Žižek ise der ki: Hayır! Bu, küresel kapitalizmin, üçüncü dünya sömürüsünün ve tüketim fantezisinin bir sonucudur. Sizin kahve keyfiniz, ideolojik bir eylemdir. Siz kahveyi seviyor sanırsınız, ama aslında ideoloji size kahveyi sevmeyi emreder.

II. Fantezi (Fantasy) ve Gerçeklik (The Real)

Žižek, Lacan’ın psikanalizinden yola çıkarak, bizim “gerçeklik” sandığımız şeyin, aslında fantezilerle örülmüş olduğunu söyler.

  1. Fantezinin İşlevi: Fantezi, bizim korkunç “Gerçeklik” (The Real) ile yüzleşmemizi engelleyen bir perdedir. Gerçeklik, Travma, Kaos, Anlamsızlık ve Bilinçdışıdır. Bu Gerçeklik, dilin ve bilincin kavrayamadığı şeydir.
  2. Perdeyi Korumak: Fantezi, bize düzen, anlam ve kendi yerimizi gösteren hoş bir hikâye sunar. Örneğin, mutlu bir aile, mükemmel bir kariyer gibi. Biz bu fanteziyi korumak için yaşarız.
  3. Žižek’in Amacı: Filozofun amacı, o Fantezi perdesini yırtmaktır. O, size filmlerdeki (Hollywood’daki aksiyon sahneleri gibi) ya da siyasi skandallardaki o anlamsızlığı, travmayı göstererek, “Gördüğün bu düzen, bir illüzyondu!” demeye çalışır. Bu yüzleşme, acı vericidir ama uyanışın tek yoludur.

III. Siyasi Eylem: Neyi Yapmalı?

Žižek, politik eylem konusunda karamsar ve radikaldir.

  1. Yanlış Eylemler: Ona göre, modern liberal eylemlerin çoğu (hayırseverlik, ekolojik kaygı, vs.) aslında sistemin kendisini destekleyen eylemlerdir. Örneğin, bir kahve zincirinden “adil ticaret” etiketiyle kahve almak, vicdanımızı rahatlatır ama kapitalist sömürüyü kökten değiştirmez.
  2. “Hiçbir Şey Yapmamak” Eylemi: Žižek, bazen “hiçbir şey yapmamayı” bir eylem olarak görür. Sistemin size dayattığı seçeneklerden (A Partisi ya da B Partisi) birini seçmek yerine dışarıda kalmak, sistemi çözülmeye zorlayacak bir negatif eylem olabilir.
  3. Gerçek Devrim: Gerçek değişim, yeni bir model bulmaktan önce, mevcut sistemin bütün mantığını ve ideolojisini yıkmaktan geçer.

Sonuç: Slavoj Žižek, bizi neşeli bir yola davet etmez. O, hakikatin daima kaba, müstehcen ve rahatsız edici olduğunu söyler. Onun felsefesi, bize kendi gündelik yalanlarımızı, ikiyüzlülüğümüzü ve sisteme olan bilinçdışı bağlılığımızı göstermeyi amaçlar.

30

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...