İletişim:
İnsanlar etrafında neler olduğunu anlamak ve kendini anlatabilmek için daima iletiler alır ve daima iletiler yollarlar. insanların her hareketi, konuşması, susması, vücut hareketleri, mimikleri, oturma şekli kendini anlatmaya çalışmasından ileri gelmektedir. Sessiz duran insan, beden diliyle etrafındakilere bir şeyler iletme çabasındadır ya da kendi ile kurduğu iç iletişimde kendisiyle hesaplaşır. Bu hesaplaşmada, olan olaylar ve durumlar üzerinde düşünür, o andaki duygu ve düşüncelerini değerlendirir ve aldığı kararlarla davranışlarına ve hayatına yön verir. (Küçük ve ark, 2012).
İletişim tarzlarında, bireylerin kabullendikleri roller ve kişilik şekilleriyle ilgili literatürde birçok sınıflama vardır. Bu araştırmada kullanılan ölçek için kaynak alınan çalışmada Norton‟ nun yaptığı sınıflama ile kişiler arasında olan iletişim sürecinin ve iletilen mesajların algılanmasının önemli belirleyicisi olarak bir grup iletişimci özellikleri belirlemiştir. Norton, yüz yüze iletişime geçen bireylerin temelde; “arkadaş canlısı”, “ “rahat”, “ “kesin”, “sözsüz iletişim kuran”, “dramatik”, “ilgili”, etki bırakan”, “açık”, “baskın” tartışmacı”, ve “iletişimci imajı” olmak üzere 11 temel özelliği bulunduğunu belirtmiştir. Norton bu özellikleri Şu şekilde tanımlamaktadır.(Norton,1978, Norton 1983)
Arkadaş Canlısı:
Arkadaş canlısı özelliğine sahip bireyler, art niyetli düşünmemekten, ileri samimiyete kadar olan aralıkta değerlendirilirler. Arkadaş canlısı olan iletişimci başka insanların ilettiklerini doğrular ve iletişime daha sonrasında katılan insanlara da içten bir şekilde ilgi göstererek onları da iletişim ortamına dahil ederler. Arkadaş canlısı bireyler duygusal davranışlar sergilerler ve çok kolay iletişime geçebilecek sosyal bir yapıları vardır.
Etki Bırakan:
Etki bırakan iletişim biçimi olan bireyler iletişimci davranışları ile hafızalarda yer ederler. Bu iletişimci tarzında hangi hareketlerde bulunduğu net olarak bilinmese de iletişim sırasında, karşısındaki kişiyi etkileme, iletişimde haz alma ile yakın ilişkilidir. Bu nedenle girdiği iletişimde bireyin hatırlanabilmesi, karşı tarafı ne derece etkilediğine, karşıdaki kişinin iletişim içeriği hakkında ne kadar tatmin olduğuna bağlıdır. Etki bırakma, öteki iletişimci tarzlarıyla karşılaştırıldığında üzerinde daha az araştırma yapılmış bir iletişimci biçimidir.
Rahat:
Rahatlık kavramı sosyal endişe ile yakından ilişkidedir. Rahat kişiler iletişim sürecinde gergin, endişeli bir kişilik şekli göstermezler. Genel olarak iletişim sırasında kendine güvenen ve sakin bir yapıları vardır. İletişim sürecinde genel olarak daha az gergin ve huzursuz oldukları için daha az heyecan duyarlar. Bu şekilde karşı tarafta rahat oldukları izlenimini verirler.
Tartışmacı:
Tartışmacı iletişim biçimi olan kişiler genel olarak iletişim sürecinde tartışmaya girmeye yatkındırlar. Tartışmacı iletişim tarzıyla baskın iletişimci tarzı yakın ilişkidedir. Buna ek olarak olumsuz bazı özellikleri de kapsayan bir çerçevede değerlendirilmelidir. Tartışmacı bireyler, iletişim süresince karşı taraftan daima iddalarını kanıtlamasını isteme eğiliminde, olumsuz gördükleri durumun üzerine gitme, kendileri bir görüş ve ya düşünceyi idda etme gibi özellikleri vardır.
İlgili:
İlgili iletişimci biçimi olan bireylerin etkili şekilde dinleme, empati kurma becerileriyle yakın ilişkisi vardır. İlgili iletişimciler, iletişim süresince sürekli olarak karşıdaki bireyi etkili olarak dinlediği ve ya dinleniyormuş hissi oluşturdukları için iletişimde kesintiye uğramasına ve iletişim çatışması yaşanmasına engel olurlar. İlgili iletişimci tarzında olan bireyler, baskın ve dramatik kişilik özellikleriyle pozitif ilişki içerisinde değildir. Yani bir kişi hem baskın hem de karşısındakini dikkatli, özenli bir şekilde dinleyen yapıda olması beklenemez. Bu konuyla ilgili yeteri kadar deneysel çalışma olmadığı halde ilgili iletişimci biçimi literatürde empati ve dinleme başlıkları altında dinlendiği görülmektedir.
Kesin:
Kesin iletişimci biçimi, iletişim süresince kavramları belirsizlik olmayacak kadar net olarak açıklayan kişileri özelliğidir. Kesin iletişimciler konuya/içeriğe hakim bir görüntü oluştururlar. Genellikle iletişim kurarken tartışmacı ve baskın olma eğilimi göstermelerine karşın idda edilen konuların belgelendirilmesi hususunda çok duyarlıdırlar.
Sözsüz İletişim Kuran:
Sözsüz iletişim biçiminde olan kişiler iletişimin içeriğini abartmak, önemsiz ve ya anlamını güçlendirmek için vücut dilini ve sözsüz iletişim kodlarını çok fazla kullandıkları görülmektedir. İletişim sırasında göz göze gelip jest ve mimiklerini çok etkili olarak kullanıp karşısındaki bireyi etkilerler. Bu özellikleri genellikle duygusallıkla ilişkilendirilmelerine neden olur. Sözsüz iletişim kullanma yeteneği, bir duygunun asıl anlamını vurgulayarak iletişimcinin içinde olduğu asıl ruh halini ortaya çıkarır. Sözsüz iletişimciler tiyatral vurgular yaparak iletişimin yoğunluğunu duruma göre değiştirirler. Genellikle sözsüz iletişimciler çekici, güvenilir ve çekici iletişimciler olarak bilinirler.
Dramatize Eden:
Dramatize eden iletişimciler, iletişim süresince genel olarak abartılı cümleler, mecazlar, hikayeler kullanan, konuşmasında ritim olan, ses tonuna konuşmanın içeriğine göre yön veren, hayal gücü yüksek, vermek istediği mesajların içeriğini daha saydamlaştırmak için çalışan ve özellikle öğrenmede çok fazla etkisi olan kişilerdir. Dramatize eden iletişim biçimine sahip kişi, tüm ilgiyi vermek istediği mesaja çeken iletişimcidir. Bu bireylerin çoğunlukla duygusal olarak tanımlanmalarının nedeni iletişim süresince genel olarak gerçek duyguları yansıtmalarıdır. Dışarıdan açıkça göze çarpan iletişimcidirler. Öz değer, anksiyete ile mücadele etme, statü, belirsizlik ve popülarite ye karşı tolarans gösterme gibi durumlarla ilişki içinde olduğunu söylemek mümkündür.
Açık:
Açık iletişim biçimine sahip bireyler duygularını ve düşüncelerini söylemekten çekinmeyen, ruh halini kolaylıkla sergileyebilen bir yapıdadırlar. Bu bireyler diğerlerine oranla duygularının, hislerinin daha fazlasını dışarıya yansıtırlar. Bu sebeple, açık iletişimcilerin duygusallıkla ilgili özelliği de vardır. Açık iletişim biçimine sahip bireyler iletişime geçtikleri kişilerde sosyal anlamda çekici ve güvenilir biçimde etki bırakırlar. Karşıdan bakıldığında dışa dönük, samimi, konuşkan ve yaklaşılabilir şekilde görünümleri vardır. İletişimde kendileriyle ilgili bilgi verme eğilimindedirler.
Baskın:
Baskın iletişim biçimi, sosyal iletişim boyutlarından otoriterliğe benzemektedir. Bu iletişim biçimindeki insanlar girişken, coşkulu, yarışmacı, otoriter kendine güvenen, mücadeleci olma eğilimindedirler. Sosyal olarak etkileşimde oldukları durumlarda kontrolü ellerinde bulundurmak isterler. Literatürde baskın yapı ile ilgili çoğunlukla sözsüz ve psikolojik değişkenler incelenmekle birlikte, baskınlığı davranışların ya da algıların yordayıcısı olarak ele alan çalışmalar da yer almaktadır.
İletişimci İmajı:
İletişimci imajı kişinin kendini konumlandırdığı iletişim yeteneğini vurgular. İyi iletişimci imajı olan bireyler; arkadaşı, yakını, tanıdığı ve ya yabancı olmalarını önemsemeyerek bireylerle iletişime geçmeyi ve etkileşimde olmayı zorlanmadan gerçekleştirirler. Kötü iletişim imajı olan kişiler ise iletişim süresince sürekli çekingen davranışları dikkati çeker. Bu sebeple özellikle tanımadığı-yabancı bireylerle iletişime geçmekte zorlanırlar ve kendilerine güvenme konusunda sıkıntı yaşarlar. İletişime geçilen kişilerin benzer referans çerçevelerinin olmaları iletişimin sağlıklı bir temelde oluşmasına yardım etmektedir. Referans çerçevesi kişilerin benzer yapılarının çokluğu ile ilişkilidir. İletişimci biçimlerinde ise bireylerin her zaman benzer yapıya sahip olmaları iletişime pozitif yönde katkısı olmayabilir. Örneğin baskın iletişimci olan kişilerin yine baskın iletişimci kişilerle iletişime geçmekte muhtemelen zorlanırlar. Çünkü kişilerin birbirlerine sahneleyecekleri egemenlik savaşı iletişimi engelleyebilir. Dolayısıyla kişiler arası iletişimde referans çerçevesi kavramıyla; aynı bireysel özelliklerden çok, ortak yaşantı geçmişine ve ortak kültürel yapılara sahip olmak algılanmalıdır. (Dursun ve Aydın, 2011).
Kaynakça
Dursun, Ö. Ö., ve Aydın, C. H. (2011). İletişimci Biçimleri Ölçeğinin Türkçeye Çevirisi, Uyarlanması, Geçerlik ve Güvenirliğinin Sağlanması. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 6(2).
Norton, R. W. (1978). Foundation Of A Communicator Style Construct. Human Communication Research, 4(2), 99-112. Norton, R. (1983). Communicator style: Theory, applications, and measures (Vol. 1). SAGE Publications, Incorporated.
