Kelime anlamı olarak zindelik ‘‘dinçlilik, canlılık ve sağlamlık’’ anlamına gelir .(TDK, 2022)
Yaşamın iyi ve olumlu özelliklerine odaklanan pozitif psikoloji kavramlarından biri olan öznel zindelik bireyin canlı ve enerjik oluşuyla karakterize bir kavramdır (Altunel, 2016). Kavram öznel mutluluk ve iyi olmanın temel yordayıcılarından ve bireylerin sahip olması gereken önemli özelliklerden biri olarak görülmektedir. (Ryan ve Frederick, 1997).
Zindelik (wellness) kavramı bireyin genel refahını ve yaşam kalitesini ifade eden bir terimdir (Corbin ve Pangrazi, 2001). Zindelik fiziksel, zihinsel, sosyal ve ruhsal boyutları içerebilen geniş bir kavramdır. (Swarbrick, 2006). Bireylerin zindelik düzeyleri sağlık durumları ile doğrudan ilişkili olabileceği gibi yaşam tarzı faktörleri, stres yönetimi, sağlıklı beslenme, düzenli egzersiz ve kişisel gelişim gibi davranışlar üzerinden de tanımlanabilmektedir. (Miller, 2005)
“Öznel zindelik” (İngilizce: Subjective Vitality), bireyin kendini canlı, enerjik ve psikolojik olarak güçlü hissettiği durumu ifade eden pozitif psikoloji kavramıdır. Bedenin ve zihnin uyum içinde, yaşama karşı istekli olma halini tanımlar.
Bireylerin olumlu özelliklerine ve güçlü yönlerine odaklanan pozitif psikolojiye göre bireylerin ruh sağlığı açısından sağlıklı olabilmesi için rahatsızlıkların neden olduğu semptomların azaltılması veya giderilmesi yeterli olmamakta, bireylerin iyilik halinin sürdürülmesi ve hayat kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmaların da yapılması gerekmektedir. (Demir ve Türk, 2020: 110)
Öznel zindelik Uzak Doğu kültürlerinde farklı isimlerle geçmektedir. Uzak doğu kültüründe psişik içsel enerji ya da ruhsal güç olarak bahsedilmektedir. Eski Çinli Taocu kültür, chi ve jing’i iç enerji dolu olma ve canlılık hissi olarak nitelendirirken (Bostic, Rubio ve Hood, 2000),canlı, zinde ve enerjik hissetme olan öznel zindelik terimi öz düzenleme teorisine dayanır. (Deci ve Ryan, 2000). Öznel zindelik zihinsel iyi olmanın yanı sıra fiziksel iyi olmayı da içerir ve aynı zamanda kavram zihinsel ve fiziksel sağlığın önemli göstergeleri arasındadır. Ryne ve Frederic (1997) tarafından ilk olarak enerji ve canlılığın bilinçli deneyimi olarak tanımlanan kavram, içsel olup dürtü, zorunluluklar ya da dışsal tehditler tarafından yönlendirilmeyen bir kavramdır. Öznel zindelikte zihinsel pozitif bir enerjinin varlığından söz edilebilir ve öznel zindeliğin canlı, enerjik, neşeli, uyarılmış, enerji dolu ve diri bireyleri ifade ettiği söylenebilir. Belirgin ve dinamik bir özellik olan öznel zindeliğe sahip bireylerin enerjilerinde meydana gelen değişimler sadece fiziksel bir belirti olarak değil aynı zamanda onların psikolojilerini de etkileyen bir faktördür .(Uysal ve diğ., 2014)
Öznel zindelik bireyde merak duygusunu oluşturan biyolojik ve ruhsal bir enerjidir. Aynı zamanda bireyin duygusal yapısının pozitif yönde gelişmesine katkı sağlayarak bireyin neşe dolu duygular içinde olmasını sağlar. Ancak hissedilen canlılık bireyin içsel kaynaklarının ürünü olmalı ve temeli dışsal kaynaklara dayanmamalıdır. Öznel zindeliğe sahip bireyler yaşamda gerçekleştirmeleri gereken görevlere dair istek duyarlar çünkü motivasyonlarının kaynağı içseldir. Bu da bireyin kendini motive etmesini kolaylaştırarak aynı zamanda işlerini de başarıyla tamamlamasını sağlar. (Çelik ve Topçuoğlu, 2016).
Öznel zindelik zihinsel ve fiziksel olmak üzere iki boyutludur. Yüksek öznel zindeliğe sahip bireyler üretken, aktif ve stres durumlarıyla daha kolay baş edebilen bireyler olmakta, sağlıklı ve zinde olmaktadırlar. Dikkatlerini odaklama gücüne sahip bu bireyler heyecan yaşama arzusunda olmaktadırlar. Bunun yanında öznel zindeliği yüksek bireyler bilişsel yeteneklerini daha iyi kullanabilmektedirler. Öznel zindeliğin yüksek oluşunun farkındalığı arttırarak anı yaşamaya katkı sağlayacağı söylenebilir. (Altunel, 2016). Yine aynı şekilde stersli durumlarla daha iyi baş eden, üretme kapasitesi daha yüksek, aktif ve sağlıklı zihinsel yapıya sahip olan bireylerin öznel zindeliklerinin yüksek olduğu; öznel zindeliği yüksek bireylerin aynı zamanda dikkatlerini bir şeye verebilme ve heyecan yaşama isteği taşıma gibi özelliklerinin olduğu ve iyi bilişsel yeteneğe sahip oldukları (Fredrickson, 2001), farkındalıklarının yüksek olduğu (Brown ve Ryan, 2004; Akt., Altunel, 2016) yönünde görüşler de mevcuttur.
Kaplan’a (1995) göre insan bu canlılığı yakalama, içsel, çevresel ve sosyal iç görüye ulaşma isteği taşımaktadır (Akt., Sarıçam, 2015). Öznel zindelik enerji ile karakterize olduğu için öznel zindelik düşük olduğunda birey kendini daha yorgun hissedecek ve birey bir faaliyeti yapması ya da sürdürmesi gerektiğinde var olan potansiyelinin tamamını kullanamayacaktır. (Ryan ve Frederic, 1997). Öznel zindelik yüksek seviyedeyken birey tüm görev ve faaliyetleri iyi bir şekilde yerine getirebilir ve bunun için ihtiyaç duyduğu enerjiye sahip olabilir. (Ryan ve Deci, 2001). Sarıçam (2015) da araştırmasında duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarıda azalmayla karakterize bir kavram olan okul tükenmişliği ile öznel zindelik arasında negatif ilişki bulmuştur. Ayrıca bireylerin öz yeterlilikleri ile öznel zindelikleri arasında pozitif ilişki elde etmiştir. Öznel zindeliği arttırmanın bir yolu olarak da bireylerin bir işi yapabileceklerine yönelik duydukları inanç olan öz yeterliliklerini arttırmak olarak görülmektedir.( Sivri; 2019)
Ryan ve Frederick (1997: 534) öznel zindeliğin, dış çevreden gelen uyarıcılarla ve tehdit edici unsurlarla ortaya çıkan bir enerji olmadığını kendinden kaynaklı ve içten gelen bir enerji olduğunu savunur. Motivasyon kaynakları içsel etmenlerle ortaya çıkan enerjiye bağlı oldukları için de öznel zindeliğe sahip bireyler hayatlarındaki işleri ve görevleri daha istekli bir şekilde yaparlar. (Çelik ve Topçuoğlu, 2016: 1223).
Öznel zindeliğin kaynağı bireyin özüdür (Ryan ve Frederick, 1997) ve hırslı olmakla ya da zorlanmış olmakla ilgili olmamanın yanı sıra canlılık hissi maniden farklıdır. (Bostic ve diğ., 2000). Yerine getirmesi gereken görevler için gerekli enerjiye fazlasıyla sahip olma anlamını taşır öznel zindelik. (Uysal, Satıcı, Satıvı ve Akın, 2014b)
Yüksek düzeyde öznel zindeliğe sahip bireyler yaşamlarındaki yapılması gereken faaliyetleri gerçekleştirmek ve stresle başa çıkmak için yeterli enerjiye sahip olmakta, kendilerini psikolojik açıdan sağlıklı hissetmekte, diğer bireyleri ve çevrelerindeki olayları daha az rahatsız edici algılamakta ve buna bağlı olarak da tatmin edici arkadaşlık ilişkileri geliştirebilmektedirler. (Akın ve Akın, 2015a: 36; Akın ve Akın, 2015b: 239).
Konu ile ilgili ölçek çalışması
Öznel Zindelik Ölçeği :Ryan ve Frederick tarafından 1997 yılında geliştirilen ve Türkçe’ye uyarlaması Uysal ve diğerleri (2014) tarafından yapılan Öznel Zindelik Ölçeğini 7’li Likert (1- kesinlikle katılmıyorum, 7-kesinlikle katılıyorum) türü olup 7 maddeden oluşmaktadır. Ölçeğin 2. maddesi ters kodlanmaktadır. Ölçekteki puan aralığı 7 ile 49 arasında değişmekte olup alınan yüksek puanlar bireyin öznel zindelik düzeyinin yüksek olduğunu göstermektedir
ÖZNEL ZİNDELİK ÖLÇEĞİ
Lütfen aşağıdaki ifadeleri okuduktan sonra kendinizi değerlendirip sizin için en uygun seçeneğin karşısına çarpı (X) işareti koyunuz. Seçenekler 1’den (Benim için hiç geçerli değil) 7’ye (Benim için tamamen geçerli) doğru sıralanmaktadır.
1 Kendimi canlı ve zinde hissederim. 1 2 3 4 5 6 7
2 Kendimi çok enerjik hissetmem. 1 2 3 4 5 6 7
3 Bazen kendimi bomba gibi zinde ve canlı hissediyorum. 1 2 3 4 5 6 7
4 Enerjik ve canlı biriyim. 1 2 3 4 5 6 7
5 Her yeni günü dört gözle bekliyorum. 1 2 3 4 5 6 7
6 Neredeyse daima uyanık ve tetikteyim. 1 2 3 4 5 6 7
7 Kendimi enerji dolu hissederim. 1 2 3 4 5 6 7
Kaynakça
Akın, A. ve Akın, Ü. (2015). Arkadaşlık kalitesi ve öznel mutluluk: öznel zindeliğin aracılık rolü. Eğitim ve Bilim, 40(177), 233-242.
Altunel, M. C. (2016). Öznel zindeliğin deneyimleme kalitesi üzerindeki etkisinde ilgilenimin ara değişken rolünün incelenmesi. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 15(29), 335-347.
Çelik, E. ve Topçuoğlu, P. (2017). Proaktif Kişiliğin Öznel Zindelik ile Merak Arasındaki İlişkide Aracılık Etkisi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 17(3): 1221-1240.
Sarıçam, H. ve Akın, A.(2013), Affedicilik ölçeğinin türkçe uyarlaması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hasan Ali Yücel Eğitim Fakültesi Dergisi, (19), 37-46.
Sarıçam, H. (2015). Mediating role of self efficacy on the relationship between subjective vitality and school burnout in turkish adolescents. The International Journal of Educational Researchers, 6(1), 1-12.
Sivri, F.Z(2019) Yetişkinlerde Affedicilik, İyimserlik ve Öznel Zindelik Arasındaki İlişkinin İncelenmesi T.C. Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Estitüsü Yüksek Lisans Tezi. Konya
Uysal, R., Satıcı, A.S. and Akın, A. (2013). Medıatıng effect of facebook addıctıon on the relatıonshıp between subjectıve vıtalıty and subjectıve happıness. Psychological Reports: Mental & Physical Health, 113(3), 948-953.
