Rıfat Ilgaz ‘ın “Sınıf”ı 65 Yaşında

Nazım Hikmet’ten sonra, kitabı toplatılan ilk şairdir Rıfat Ilgaz…

“Sınıf” Türk edebiyatının “Koca Çınar”ı Rıfat Ilgaz’ın “Yarenlik”ten sonra yayımlanan ikinci şiir kitabıdır. Kapağını Faris Erkmen’in çizdiği “Sınıf” adlı şiir kitabı 1944 yılının ocak ayında yayımlanır. Devrim Kitabevi tarafından yayımlanan kırmızı kapaklı “Sınıf” 25 gün kadar kalır kitapçı raflarında. Rıfat Ilgaz 24 Mayıs 1944’te tutuklanır. Bu, ilk tutuklanmasıdır. 6 ay hapse mahkûm edilir, “Sınıf’ın mimli ozanı” Rıfat Ilgaz…

Rıfat Ilgaz “Sınıf” adlı şiir kitabında tanığı olduğu olayları, kişileri yazmıştır.

“Çocuklarım” adlı şiiri de buna en iyi örneklerden biridir:

Çocuklarım
Yoklama defterinden öğrenmedim sizi, / benim haylaz çocuklarım! / Sınıfın en devamsızını bir sinema dönüşü tanıdım, / koltuğunda satılmamış gazeteler/ Dumanlı bir salonda kendime göre karşılarken akşamı, / nane şekeri uzattı en tembeliniz/ Götürmek istedi küfesinde elimdeki ıspanak demetini / en dalgını sınıfın! / İsterken adam olmanızı / çoğunuz semtine uğramaz oldu okulun / palto, ayakkabı yüzünden. / Kimimiz limon satar Balıkpazarı’nda / kiminiz Tahtakale’deçaycılık eder; / biz inceleyeduralım aç tavuk hesabı, / tereyağındaki vitamini / ve kalorisini taze yumurtanın!

Rıfat Ilgaz, Tophane Askeri Cezaevine konur.
Ani hava baskınlarına karşı önlem olarak karartma uygulandığı bir akşam verilen alarm üzerine, bütün mahkumlar zincire vurularak avluya çıkarılır. Bir zincire sağlı sollu kelepçelenirler. Rıfat Ilgaz’ın yanına da bir lise öğrencisi düşer. Nâzım’ın şiirlerini tape etmektir suçu. O günleri ‘Bu da Bir Özgürlük Şiiri’nde anlatır:
Bir liseli talebeyle vurulu bileklerin
Kırk mahkumun sürüklediği zincire.
Tek suçunuz hür insanlar gibi konuşmak,
Kitaplar suç ortağınız!
Rıfat Ilgaz, yaşamının bu çok çok özel günlerini Karartma Geceleri’nde anlatır. Yusuf Kurçenli tarafından sinemaya da aktarılan ve başrollerini Tarık Akan ile Nurseli İdiz’in oynadığı film yurtiçi ve yurtdışından 13 ödül almıştır. Rıfat Ilgaz’ın Karartma Geceleri ve Halime Kaptan adlı romanları, bugün MEB tarafından hazırlanan 100 Temel Eser listesinde de bulunmaktadır.

Rıfat Ilgaz, emekli olduktan sonra Cide’ye yerleşir 1980’li yılların başında… O güne kadar gerek şiirleri, gerekse yazıları yetkililer tarafından çok sıkı takip edilmiş, hakkında defalarca davalar açılmış, toplamda da 6,5 yıl hapse mahkûm edilmiştir. Cide’ye yerleşerek, emeklilik günlerinde romanlarını yazmayı planlamaktadır. Nerden bilecektir ki, 1940’lırda “Sınıf” adlı şiir kitabı nedeniyle başına gelecekleri tekrar yaşayacağını… Hem de “Cide, doğduğum eşsiz, benzersiz memleket. Ne iyi etmiş de anam beni bu cana yakım memleket de doğurmuş!..” dediği Cide’inde… 12 Eylül sonrası, mavi bereli komandolar kapısında kilit bile olmayan evini bastıklarında, Orhan Kemal ve Madaralı Roman Armağanını alacak olan Yıldız Karayel adlı romanını yazmaktadır. Gözaltına alınan Rıfat Ilgaz, gözleri bağlı, elleri kelepçeli olarak Cide sokaklarında gezdirilir.

Hapishanelerde yer olmadığı için Kastamonu Et ve Balık Kurumu mezbahasında bekletilir günlerce. Sonrasında, rahatsızlığının artması üzerine Ballıdağ Sanatoryumuna sevk edilir. Rıfat Ilgaz o günleri de “Kırk Yıl Önce Kırk Yıl Sonra” adlı kitabında anlatır.

Her şey “Sınıf”la başlamıştır 1940’lı yıllarda…

Rıfat Ilgaz ile 1983 yılında Çınar yayınlanları kuran Aydın Ilgaz ise bu konuda şunları söylüyor: “Rıfat Ilgaz’ın, o günlerde suç olan söylediklerini, bugün siyasiler ‘Benim köylüm, benim işçim, benim memurum’ diyerek sesleniyor seçim meydanlarında. İlginçtir, kimse de dönüp bakmıyor. Düşünceleri ve yazdıkları nedeniyle sadece şairi değil, aile bireyleri de yıllarca suçlanmıştır. Babamın dizelerini de sizinle paylaşmak istiyorum:

Çağına yakışır yaşamayı
Sevmeyi, düşünmeyi, çalışmayı
Kısıtlayan tüm yasaklar
Yasalardan değil yalnız,
Sözlüklerden bile atılmalı

“Sınıf”ın 65. yılı nedeniyle, Tüyap İstanbul Kitap Fuarı kapsamında bir de panel düzenlenecek.
7 Kasım Cumartesi Kınalıada salonunda, 15:45 ile 16:45 saatleri arasında yapılacak olan panelde Aydın Ilgaz, Erol Şadi Erdinç ve Müslim Çelik, Rıfat Ilgaz ve şiiri üzerinde duracaklar…

Çınar Yayıncılık

Kitabın Künyesi
Sınıf
Şiirler 1944
Rıfat Ilgaz
Çınar Yayınları
Baskı Tarihi: 1996
94 sayfa

Tanıtım Yazısı
Mahkemece bilir kişi olarak seçenlerin bilirkişi raporundan: Sınıf adlı kitabın muharririnin hasta ruhlu olduğu, komünizm lehinde propaganda mahiyetinde olmadığı ve kıymeti edebiyesi de bulunmadığı ifade ve beyan ettikleri görülmüştür’
‘Fakat daha evvel hükümet tarafından bu kitabın muhteviyatı muzır görülüp heyeti vekile kararıyla toplatılmış olduğuna göre hükümetce bu kitabın başka ve mütehassıs heyetlere tetkik ettirilmiş olduğuna ve propaganda mahiyetinde görülmüş olduğuna şüphe yoktur’
Örfi İdare Komutanlığı
İstanbul 1. Nolu Örfi idare
Mahkeme Reisliği

‘Yeni Türk şiirine inanmayanlara, Rıfat Ilgaz’ın kitabını okuyup anlamalarını dilemekten başka yapılacak bir şey yoktur.’
Pertev Naili Boratav
(Yurt ve Dünya,1944)



Yorum yapın

Daha fazla Şiir Kitapları
Pencereden Bakan Çocuk – Sennur Sezer

Sennur Sezer?in "Pencereden Bakan Çocuk" adlı kitabı, Uluslararası Çocuk Kitapları Kurulu?nun (IBBY) üyesi olan Çocuk ve Gençlik Yayınları Derneği?nin (ÇGYD)...

Kapat