19. yüzyıl Avrupa edebiyatı, toplumsal dönüşümler, burjuva düzeninin yükselişi ve aristokrasinin çözülüşü bağlamında radikal figürlerin sahneye çıktığı bir dönemdir. Bu figürler arasında Vautrin ve Bazarov, nihilizmi temsil eden iki karakter olarak sıklıkla karşılaştırılmaya değer görülür. Ancak her iki karakterin nihilizmi hem tarihsel bağlam hem de kişilik yapısı bakımından farklı biçimlerde ortaya çıkar.

---

1. Tarihsel ve Toplumsal Bağlamda Nihilizm

Bazarov’un nihilizmi, Turgenyev’in ifadesiyle “Rus aydın kuşağının yeni ruhu”nun bir yansımasıdır; bu ruh, otoritelere, geleneklere, aristokratik kültüre ve idealizme kökten bir karşı çıkıştır (Turgenyev, 1862). Turgenyev’in romanın önsözünde belirttiği gibi, Bazarov “her türlü ilkeden kuşku duyan, bilimden başka otorite tanımayan” bir karakter olarak tasarlanmıştır (Offord, 1983).

Vautrin’in nihilizmi ise daha çok Avrupa kapitalizminin erken modernleşme evresinin bir ürünüdür. Balzac, Goriot Baba’da Vautrin’i “toplumun görünmez yasalarını okuyan ve onlara meydan okuyan” bir figür olarak konumlandırır (Balzac, 1835). Vautrin’in toplum hakkındaki karamsar gözlemleri, toplumsal kurumların ahlaki temellerini reddetmesi bakımından nihilist bir perspektif içerir.

Bu bağlamda, Bazarov ideolojik bir nihilisttir; Vautrin ise sosyolojik bir nihilisttir.

---

2. Felsefi Nihilizm: Değerlerin Reddedilmesi

Bazarov

Bazarov’un nihilizmi doğrudan felsefi bir programdır. Medikal bilimlere duyduğu güven, bilimsel pozitivizme yaslanan bir otorite inşası sağlar. Estetiği anlamsız bulur, romantik aşkı küçümser, metafizik kavramları reddeder. Arkady’e söylediği gibi:
“Biz her şeyi reddederiz” (Turgenyev, 1862).

Bazarov’un nihilizmi, varolan değerleri yıkmayı amaçlayan yapısal bir reddiye niteliği taşır. Bu yönüyle, genç Rus entelijansiyasının Batıcı ve radikal kolunun erken bir temsilcisidir (Berlin, 1978).

Vautrin

Vautrin’in nihilizmi ise felsefi olmaktan çok pragmatiktir. O, ahlaki ilkelerin toplumsal iktidarın araçları olduğunu savunur. Rastignac’a teklif ettiği cinayet planı, burjuva yükselişinin yalnızca “güç ilişkileri” üzerine kurulu olduğunu gösterme amacındadır. Vautrin, “iyi” ve “kötü” kavramlarının iktidar sahipleri tarafından tanımlandığını söyler (Meltzer, 1995). Bu düşünce, Nietzsche’nin daha sonra ortaya koyacağı ahlakın soykütüğü fikrine erken bir paralellik taşır (Prendergast, 1978).

Dolayısıyla:

• Bazarov değerleri yok saydığı için nihilisttir.
• Vautrin değerlerin manipüle edildiğini gösterdiği için nihilisttir.

---

3. Psikolojik Nihilizm: Bireyin İçsel Gerilimi

Bazarov’un İçsel Çatışması

Bazarov’un nihilizmi durağan değildir; romantik aşk karşısında kırılganlığı ve ölümü kabullenişindeki trajedi, nihilizminin aslında savunmacı bir kabuk olduğunu gösterir (Offord, 1983). Yani nihilizmi bir “psikolojik zırh” işlevi görür. Bu nedenle Bazarov’un nihilizmi içsel bir çatışmayı barındırır.

Vautrin’in İçsel Tutarlılığı

Vautrin ise içsel olarak daha tutarlıdır; nihilizmi bir “hayatta kalma stratejisi”dir. Suç dünyasında edindiği deneyim, toplumun gerçek işleyişine dair kendisine keskin bir bakış kazandırır. Onun nihilizmi, duygu zayıflığından değil, güç bilgisinden kaynaklanır (Balzac, 1835). Bu nedenle psikolojik olarak Bazarov’dan daha istikrarlıdır.

Sonuç olarak, Bazarov’un nihilizmi varoluşsal bir gerilim barındırırken, Vautrin’in nihilizmi stratejik ve işlevseldir.

---

İki Farklı Nihilizm Tipi

Vautrin ve Bazarov, nihilizmin iki farklı biçimini temsil eder:

• Bazarov:

• Felsefi nihilisttir.
• Değerleri ve gelenekleri tümden reddeder.
• Varoluşsal çatışma yaşar.
• Modern Rus aydın tipinin kriziyle ilişkilidir.

• Vautrin:

• Pragmatik/stratejik nihilisttir.
• Değerlerin sahte olduğunu gösterir ama onları araçsallaştırır.
• Psikolojik olarak daha bütünlüklüdür.
• Kapitalist toplumun karanlık işleyişinin bir eleştirisidir.

Bu nedenle, Vautrin’in nihilizmi toplumsal düzeni çözen, Bazarov’un nihilizmi ise düşünsel düzeni çözen bir karakter taşır. Modern roman tarihi açısından bakıldığında, her iki karakter de nihilizmin farklı yönlerini kristalize eden ve kendi dönemlerinin krizlerini görünür kılan figürlerdir.

---

Kaynakça

• Balzac, H. de (1835). Le Père Goriot. Paris: Furne.
• Berlin, I. (1978). Russian Thinkers. London: Penguin.
• Meltzer, F. (1995). “Balzac’s Criminal Intelligence.” Nineteenth-Century French Studies, 24(1).
• Offord, D. (1983). Father and Sons and the Russian Intelligentsia. Cambridge University Press.
• Prendergast, C. (1978). The Order of Mimesis: Balzac, Stendhal, Flaubert. Cambridge University Press.
• Turgenyev, I. (1862). Ottsy i deti (Babalar ve Oğullar).