Rastignac’ın Goriot’nun Trajedisi Karşısındaki Konumu: Toplumsal Yozlaşmayı Kavrama ile Kişisel Yozlaşmanın Hızlanması Arasında

tarihinde gönderilmiş tarafından

Honoré de Balzac’ın Le Père Goriot adlı romanında Rastignac’ın konumu, yalnızca kişisel bir yükselme hikâyesi değil, aynı zamanda modern toplumun ahlaki ekonomisine dair keskin bir gözlem olarak da değerlendirilmelidir. Romanda Goriot’nun trajedisini gözlemleyen genç hukuk öğrencisi, hem Paris toplumunun yozlaşmış mekanizmalarını kavrar hem de bu mekanizmaların içine girmek için kendi ahlaki sınırlarını yeniden tanımlar. Dolayısıyla Rastignac’ın deneyimi ikili bir süreçtir: toplumsal yozlaşmayı öğrenme ile kendi yozlaşmasını hızlandırma aynı anda gerçekleşir.

1. Toplumsal Yozlaşmanın Kavranması

Rastignac, Paris’e geldiğinde aristokrat çevreye hayranlık duyan, taşradan gelmiş iyi niyetli bir gençtir. Goriot’nun kızları uğruna kendini tüketmesi ve nihayetinde terk edilmiş biçimde ölmesi, Rastignac için Paris yüksek toplumunun “duygusal ekonomi”sini görünür kılar. Nitekim Balzac, Paris aristokrasisini “çıkar üzerine kurulu ilişkilerin soğuk matematiği” olarak tanımlar; Goriot’nun trajedisi de bu matematiğin kurbanıdır (Balzac, Le Père Goriot, 1835, s. 112–118). Rastignac’ın bu tabloyu izlemesi, toplumun sevgi yerine sınıfsal çıkarları öncelediğini anlamasına yol açar.

Özellikle Mme de Restaud ve Mme de Nucingen’in babalarını yalnız bırakmaları, Rastignac’a “toplumsal prestijin aile bağlarının önüne geçtiği” çürümüş bir değer düzenini öğretir. Lukács’ın belirttiği gibi, Balzac’ın romanlarında birey, “kendini tarihselleştiren ve piyasa ilişkilerinin belirlediği bir sınıf sisteminin” içine atılmıştır (Lukács, The Historical Novel, 1962, s. 131). Rastignac da tam olarak böyle bir tarihsel konumlanış içindedir.

2. Kişisel Yozlaşmanın Başlaması veya Hızlanması

Ancak Rastignac’ın gözlemi yalnızca bir ahlaki farkındalık yaratmaz; aynı zamanda onu bu düzenin içine dahil eder. Delphine de Nucingen’le yakınlığı ve Vautrin’in sunduğu fırsatlar karşısındaki tereddütleri, ahlaki kaymanın işaretleridir. Vautrin, toplumsal yükselişin “kişisel değerlerle değil, stratejik ittifaklarla” mümkün olduğunu savunur (Balzac, 1835, s. 147–150). Rastignac başlangıçta bu bakış açısına direnç gösterse de, romanın ilerleyen safhalarında bu mantığa giderek daha fazla yaklaşır.

Goriot’nun ölümünden sonra Rastignac’ın Père-Lachaise Mezarlığı’ndan Paris’e bakarak söylediği ünlü “À nous deux maintenant!” (“Şimdi ikimiz varız, Paris!”) cümlesi, yalnızca bir meydan okuma değil, aynı zamanda genç adamın artık Paris’in yozlaşmış rekabet düzenine girmeye hazır olduğunun ilanıdır. Roland Barthes’ın ifadesiyle, Balzac’ın kişileri “toplumsal yazgıyla kişisel arzunun çatıştığı düğüm noktalarında” konumlanır (Barthes, S/Z, 1970, s. 22). Rastignac’ın arzusu, bu noktada yozlaşmış toplumla uyumlu hale gelmiştir.

3. Yozlaşmayı Öğrenme ile Yozlaşmanın İçselleştirilmesinin Birlikte İşlemesi

Rastignac’ın dönüşümü basitçe “ya yozlaşmayı kavrama ya da yozlaşmayı hızlandırma” biçiminde dikotomik değildir. Bu iki süreç birbirini besler. Goriot’nun trajedisi, Rastignac’a aristokrasinin acımasız doğasını öğreterek; aynı zamanda bu acımasızlığın kişisel başarı için zorunlu olduğunu düşündürür. Pierre Barbéris’nin yorumuyla, Balzac’ın kahramanları “toplumsal yapı tarafından biçimlendirilen ve bu yapının iç mantığını adım adım içselleştiren figürlerdir” (Barbéris, Balzac et le Mal du Siècle, 1971, s. 89). Rastignac da tam olarak böyle bir içselleştirme süreci yaşar.

Sonuç olarak Rastignac’ın Goriot’nun trajedisi karşısındaki konumu hem eleştirel hem de uyumlayıcıdır: toplumu anlaması için Goriot’nun çöküşü bir ders niteliği taşır, fakat aynı ders, onu aynı sistemin oyuncusu olmaya hazırlar. Bu nedenle Rastignac, Balzac’ın modern öznesinin en tipik örneğidir: yozlaşmayı gözlemleyerek yükselme stratejileri geliştiren ve bu süreçte kendi yozlaşmasını da hızlandıran bir birey.

Kaynakça

  • Balzac, Honoré de. Le Père Goriot. 1835.
  • Barthes, Roland. S/Z. Paris: Seuil, 1970.
  • Barbéris, Pierre. Balzac et le Mal du Siècle. Paris: Gallimard, 1971.
  • Lukács, Georg. The Historical Novel. London: Merlin Press, 1962.

64

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Balzac’ın Goriot Baba’sı Kral Lear’ın Modern Versiyonu mu? Honoré de Balzac’ın 1835 tarihli Le Père Goriot (Goriot Baba) romanı, yayımlandığı günden bu yana sıklıkla Shakespeare’in King Lear (Kral Lear) trajedisiyle karşılaştırılmıştır. Hem eleştirmenler hem de roman teorisyenleri, iki metin arasında özellikle “trajik baba figürü”, “çocukların nankörlüğü” ve “otoritenin çöküşü” gibi ortak temalara dikkat...
  2. Balzac’ın Goriot Baba Romanında Mezarlık Sahnesi: Ölümün Tanıklığında Doğan Modern “Ben” Rastignac’ın Mezarlık Sahnesi: Modern Bireyin Yükseliş Manifestosu Olarak “À nous deux maintenant!” Honoré de Balzac’ın Le Père Goriot (1835) romanının final sahnesi, yalnızca eserin dramatik düğümünü çözmekle kalmaz; aynı zamanda 19. yüzyıl Fransız edebiyatında modern bireyin yükselme idealinin en çarpıcı anlarından birini temsil eder. Romanın...
  3. Goriot Baba’nın Kızlarıyla İlişkisi: Fedakârlığın Patolojisi Üzerine Bir İnceleme Honoré de Balzac’ın (1799-1850) İnsanlık Komedyası külliyatının merkez eserlerinden olan “Goriot Baba” (Le Père Goriot, 1835), baba Eugène Goriot ile kızları Anastasie de Restaud ve Delphine de Nucingen arasındaki ilişkiyi mercek altına alarak, fedakârlık kavramının sosyo-ekonomik ve psikolojik bir patolojiye dönüşümünü inceler. Bu inceleme, 19....
  4. Vautrin’in Felsefesi: Balzac’ın Goriot Baba Romanında Ahlak, Güç ve Toplumsal Determinizm Honoré de Balzac’ın Goriot Baba (Le Père Goriot, 1835) romanında Vautrin, yalnızca suç dünyasına ait karizmatik bir figür değil; aynı zamanda modern toplumun işleyişini çıplak bir biçimde kavrayan bir toplumsal filozof olarak kurgulanmıştır. Balzac, Vautrin aracılığıyla 19. yüzyıl Paris’inin sınıfsal yapısını, güç ilişkilerini ve ahlaki...
  5. Goriot Baba – Honore de Balzac Honore de Balzac?ın dev yapıtı ?İnsanlık Komedyası?, seksen sekiz ciltten oluşur. ?Goriot Baba? (Le père Goriot), bu büyük yapıtın bir parçasıdır. Balzac?ın kafasında ?İnsanlık Komedyası? adlı bu dev yapıtın üç bin?e yaklaşan karakterlerinin önemli bir kısmını, hem de en ilginçlerini bize tanıtır: Rastignac, Madame de...