BEDEN TANRI DEĞİLDİR – Luna Madanoğlu

tarihinde gönderilmiş tarafından

Annelik Mitinin ve Üreme Üzerinden Kurulan İktidarın Psikodinamik Eleştirisi

Annelik biyolojiktir. Kültür onu kutsallaştırır. Sorun annelikte değil, anneliğin kadın değerinin yerine geçirilmesindedir. Biyolojik bir deneyim, eleştiriden muaf bir kimliğe dönüştürüldüğünde; annelik yaşanan bir süreç olmaktan çıkar, taşınan bir statü olur.

Psikanaliz bu noktayı açıklar. Freud’un yüceltme kavramı, çözümlenemeyen iç çatışmaların “yüce” görünen rollerle maskelenebileceğini söyler. Annelik bu rollerin en korunaklısıdır: hem “doğal”dır hem “kutsal”. Bu ikili zırh, sorgulamayı durdurur. Kadın, benlik gelişimindeki boşlukları annelikle telafi etmeye başlar. Rol, deneyimi yönetir; kimlik, yüzleşmenin yerini alır.

Kohut’un narsistik benlik kuramı burada belirleyicidir. Kırılgan benlikler, kendilerini dışsal “benlik nesneleri” üzerinden düzenler. Annelik bu düzenleme için güçlü bir alan sunar. Çocuk, annenin benlik değerini ayakta tutan bir uzantıya dönüşebilir. Winnicott’un False Self’i ve Mahler’in ayrışma–bireyleşme kuramı, bu durumda çocuğun özgün benliğinin bastırıldığını gösterir. Anne çocuğu büyütmez; çocuğun üzerinden kendini dengede tutar.

Bu düzenek çoğu zaman “fedakârlık” diliyle gizlenir. “Ben senin için yaptım” cümlesi sevgi değil, borç üretir. Psikolojik literatürde bu; suçlulukla işleyen, görünmez bir kontrol biçimidir. İktidar bağırmaz; küskünlükle, dramatizasyonla, ahlaki üstünlük iddiasıyla çalışır. Bu yüzden annelik iktidarı sessizdir ama dirençlidir.

Kültürel zemin mitolojiktir. Jung ve Neumann’ın “Büyük Anne” çözümlemeleri, anneliğin hem besleyici hem yutucu bir figür olarak kurulduğunu gösterir. Warner’ın Meryem Ana analizi, kadın bedeninin “saf” ve “dokunulmaz” ilan edilerek eleştiriden nasıl muaflaştırıldığını ortaya koyar. Meryem figürü anneliği yüceltirken kadını insanlıktan uzaklaştırır. Modern yankı açıktır: beden, tanrısal bir anlamla yüklenir; davranışlar sorgulanmaz.

Bu mit güncel söylemle yeniden üretilir. Fraser ve McRobbie’nin eleştirdiği pop-feminizm, derinliği sloganla değiştirir. Annelik parlatılır, eleştiri “ihanet” sayılır. Kadının psikolojik sorumluluğu geri çekilir; kutsallık savunulur. Özgürleşme değil, konforlu bir dokunulmazlık doğar.

Oysa gelişim kuramları nettir. Erikson ve Maslow’a göre gerçek güç dışsal rollerden değil, içsel bütünlükten gelir. Üreme bu bütünlüğün yerine geçemez. Doğurmak bir insanı dünyaya getirir; bir kadını otomatik olarak olgun, etik ya da bilinçli kılmaz. Benlik kurulmadan sahiplenilen annelik, kolayca iktidara dönüşür.

Bu metin anneliği reddetmez; anneliğin tanrılaştırılmasını reddeder. Kutsallık, kadını özgürleştirmez; role sabitler. Çocuğu da özne olmaktan çıkarır.

Sonuç açık:
Kadının değeri doğurganlığında değil, benlik kapasitesindedir.
Beden tanrı değildir.
Gerçek güç, bilinçle kurulan içsel bütünlükte doğar.

Luna Madanoğlu

118

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Şeytanın Tellerinde Paganini’nin Devrimi – Luna Madanoğlu Devrim bazen barikatlarda yükselen bir çığlıkta değil, tek bir keman telinde saklıdır.Bir yay hareketi, insanın kalbine dokunan ince bir titreşim, yüzyılların alışkanlıklarını yerle bir eden görünmez bir darbeye dönüşebilir.Paganini, işte bu yüzden yalnızca bir müzisyen değil, bir başkaldırıydı. Parmakları kemanın tahtasında sadece notaları değil, zincirleri...
  2. Hayalperest Bir Şiir: Kızıl Ekimin Uyanışı – Luna Madanoğlu 1917 sonbaharında, Petrograd’ın sokakları soğuktu.Ama o soğuğun altında, yıllardır bastırılmış bir sıcaklık vardı: öfke.Yorgun bedenlerin, aç çocukların, susturulmuş kadınların öfkesi.Ve bir gün, o öfke artık sessiz kalmayı reddetti.O gün, takvim Ekim’i gösteriyordu. Bir Halkın Sabrı Tükendiğinde Yüzyıllarca süren adaletsizlik, savaşın açlığı ve yoksulluk…Rusya artık nefes...
  3. Ölümün Toplumsal İşlevi: Fanilik Bilinci ve Modern Tabular – Luna Madanoğlu Ölüm, insanlık tarihi boyunca hem bireysel hem de toplumsal düzeyde en güçlü deneyimlerden biri olmuştur. Her birey için kaçınılmaz olan bu son, aynı zamanda toplumların kültürel yapılarında, ritüellerinde ve değer sistemlerinde derin izler bırakmıştır. Ancak modern çağda ölüm, giderek daha fazla tabu haline gelmiş, kamusal...
  4. Kurtlarla Koşan Kadınlar / İnsan Olmanın Kayıp Parçası Üzerine – Luna Madanoğlu Ben bu kitapla ilk tanıştığımda zaten o yoldaydım.Yalnızlığın, suskunluğun ve kendi iç sesinin yankılandığı bir yoldan geçiyordum.Clarissa Pinkola Estés’in Kurtlarla Koşan Kadınlar’ı, o yolun ortasında karşıma çıkan bir isim gibiydi: “vahşi kadın.”Ona o an bir arketip gibi değil, çoktan unuttuğum bir parçam gibi baktım. Clarissa...
  5. Gregory Colbert’in Küller ve Kar filmi üzerine Jungcu ve felsefi bir bakış Luna Madanoğlu Gözlerimi kapattığımda, içimde mavi gözlü bir fil ağlıyor. Belki de bu, Colbert’in kamerasının gördüğü değil, insanlığın unuttuğu bir hatıradır. Küller ve Kar (Ashes and Snow), Kanadalı sanatçı ve yönetmen Gregory Colbert’in yirmi yılı aşkın bir süreçte çektiği, türler arası bir sessizlik belgeselidir. Çekimler...