Artık Eskisi Gibi Acı Çekmiyoruz: Žižek, Malabou ve Modern Travmanın Yeni Yüzü
Slavoj Žižek’in Catherine Malabou’nun “Yeni Yaralılar” (The New Wounded) tezi üzerine yaptığı bu derinlemesine analiz, modern travma anlayışımızı kökten sarsıyor. Bu yoğun felsefi metni, “öznenin silinmesi” ve “duygusal boşluk” temaları etrafında şekillenen, ilgi çekici bir blog yazısına dönüştürdüm:
Felsefe dünyasının iki devi, Slavoj Žižek ve Catherine Malabou bir araya geldiğinde ortaya çıkan soru şudur: Eğer beyniniz fiziksel bir darbe alırsa veya katlanılamaz bir travma yaşarsanız, “Siz” hala “Siz” misiniz?
Geleneksel psikanaliz bize travmaların gizli anlamları olduğunu, geçmişe dönüp o düğümü çözersek iyileşeceğimizi söylerdi. Ancak Žižek, Malabou’dan ilham alarak bize çok daha karanlık ve sarsıcı bir gerçeği fısıldıyor: Bazı travmalar anlam taşımaz, sadece siler.
1. “Eski” Yaralılar vs. “Yeni” Yaralılar
Eskiden travma denince akla Freudyen bir senaryo gelirdi: Çocuklukta yaşanan bir olay, bastırılmış arzular ve sembolik bir dil. Ancak bugünün dünyasında—Alzheimer hastalarında, ağır beyin travması geçirenlerde veya savaşın korkunç şokuyla tamamen “boşalmış” bireylerde—başka bir şey görüyoruz.
Malabou bunlara “Yeni Yaralılar” diyor. Bu insanlar acı çekmiyorlar; daha kötüsü, acı çekme yetilerini kaybetmiş durumdalar. Duygusal olarak düzleşmiş, geçmişiyle bağı kopmuş ve artık “kimse” olmayan özneler.
2. Descartes’ın Şüpheci Ruhu ve Modern Beyin
Žižek bu noktada bizi Descartes’a geri götürüyor. Descartes “Düşünüyorum, öyleyse varım” demişti. Ancak Žižek soruyor: Ya düşünce devam ediyor ama o düşüncenin içindeki “ben” ölmüşse?
Modern travma, özneyi öldürmez; onu bir “yaşayan ölüye” (zombi) dönüştürür. Kişi biyolojik olarak oradadır, konuşur, yemek yer ama içindeki o sembolik derinlik, o “arzulayan makine” durmuştur. Bu, Descartes’ın rasyonalizminin en uç ve korkutucu sınırıdır.
3. Malabranche ve “Tanrı’nın Müdahalesi”
Yazıda değinilen bir diğer ilginç nokta ise Malabranche ve “vesilecilik” (occasionalism) felsefesi. Žižek, beynimizdeki maddi değişimler ile ruhsal dünyamız arasındaki o uçurumu bu eski felsefe üzerinden okuyor. Beyindeki bir nöronun ateşlenmesi nasıl olur da “hüzün” gibi karmaşık bir duyguya dönüşür?
Žižek’e göre, travma bu bağı koparır. Fiziksel bir hasar (beyin kanaması veya patlama şoku), ruhun anlam dünyasını anında yerle bir eder. Burada artık “anlamlandırılamaz” bir boşluk vardır.
4. Sonuç: Anlamın Sınırında Yaşamak
Bu analiz bize şunu öğretiyor: İnsan sadece anılarından ve arzularından ibaret değildir. Bizler, kırılgan bir biyolojik donanım ile muazzam bir sembolik dünya arasındaki ince çizgide yürüyoruz.
İçinde bulunduğumuz çağın trajedisi artık “anlaşılamamak” değil, üzerine hiçbir anlam inşa edilemeyen, saf, düz ve boş bir acının (veya acısızlığın) içine düşmektir. Belki de modern insanı iyileştirmenin yolu, ona eski anılarını hatırlatmak değil, bu yeni ve boş özneyle nasıl yaşanacağını keşfetmektir.
Kaynak : https://quod.lib.umich.edu/o/ohp/10539563.0001.001/1:12/–telemorphosis-theory-in-the-era-of-climate-change-vol-1?rgn=div1;view=fulltext