Ayn Rand (1905–1982), çoğunlukla romanları (The Fountainhead, Atlas Shrugged) ve geliştirdiği Objektivizm felsefesiyle tanınır. Ancak daha az bilinen yönlerinden biri de yaşamının son dönemlerinde büyük bir tutkuyla sürdürdüğü pul koleksiyonculuğudur (filateli). Rand, pul toplamayı yalnızca boş zaman etkinliği olarak değil; insan aklının, üretiminin ve uluslararası işbirliğinin somut bir ifadesi olarak değerlendirmiştir. 1971 yılında yayımlanan “Why I Like Stamp Collecting” başlıklı makalesi, filateli üzerine yazılmış en dikkat çekici kişisel denemelerden biri kabul edilir.
Pul koleksiyonuna ne zaman başladı?
Rand, kendi anlatımına göre ilk kez yaklaşık 10 yaşındayken, Rusya’da pul toplamaya başladı. Ancak ailesinin yaşadığı ekonomik ve siyasal koşullar nedeniyle yaklaşık iki yıl sonra bu hobisini bırakmak zorunda kaldı.
Yaklaşık 60 yıl boyunca yeniden aktif olarak pul toplamadı. Buna rağmen ilginç bulduğu yabancı pulları hiçbir zaman atmadığını, zarflarda sakladığını anlatır. 1970 yılında Florida’da tanıştığı Tammy Vaught isimli genç bir koleksiyoncunun etkisiyle koleksiyonunu yeniden düzenlemeye başladı. Kısa süre içinde bu uğraş yeniden en sevdiği hobilerden biri hâline geldi.
Kaç pulu vardı?
Bu konuda dikkat çekici bir nokta vardır:
Bugüne kadar yayımlanan hiçbir güvenilir biyografi, arşiv belgesi veya Ayn Rand’ın kendi yazıları koleksiyonundaki pul sayısını belirtmemektedir.
Dolayısıyla;
- 5.000 pul,
- 20.000 pul,
- 100.000 pul
gibi internette zaman zaman karşılaşılan rakamların kanıtlanmış bir dayanağı yoktur.
Bilinen tek şey;
- dünyanın birçok ülkesinden pul topladığı,
- arkadaşlarının kendisine sürekli pul gönderdiği,
- bu amaçla adeta bir “stamp scouts” (pul avcıları) ağı oluşturduğu,
- koleksiyonunu Minkus Master Global Album ile düzenlemeye başladığıdır.
Dolayısıyla bilimsel açıdan doğru ifade şudur:
Ayn Rand’ın koleksiyonundaki pul sayısı bilinmemektedir.
Hangi kategorilerde pul topluyordu?
Rand belirli tek bir ülkeye odaklanan bir koleksiyoncu değildi.
Mektuplarından ve makalesinden şu özellikler anlaşılmaktadır:
1. Dünya pulları
En büyük ilgisi farklı ülkelerin pullarınaydı.
Arkadaşlarından;
- Avrupa,
- Asya,
- Güney Amerika,
- Afrika
gibi çok farklı bölgelerden pullar istemekteydi.
2. ABD pulları
Mektubunda özellikle şunlardan söz eder:
“İki özel ABD albümü satın aldım.”
Bu ifade ABD pullarını sistematik biçimde toplamaya başladığını göstermektedir.
3. İlk Gün Zarfları (First Day Covers)
Tammy Vaught’ın kendisine gönderdiği Noel pulu bulunan First Day Cover için teşekkür etmesi, bu tür filatelik materyalleri de topladığını göstermektedir.
4. Yinelenen pullar (duplicates)
Mektuplarında sürekli tekrar eden pulları başka koleksiyoncularla değiş tokuş etmekten söz eder. Bu da klasik filatelik yöntemleri kullandığını göstermektedir.
Pulları nasıl anlamlandırıyordu?
Ayn Rand’ın filateliye yaklaşımı oldukça özgündür.
Onun için pul;
yalnızca küçük bir kâğıt parçası değildir.
Makalesinde pulları şu fikirlerle ilişkilendirir:
1. İnsan aklı
Rand’a göre posta sistemi;
- mühendislik,
- organizasyon,
- üretim,
- planlama
gibi insan aklının ürünüdür.
Dolayısıyla pul, aklın somut sembolüdür.
2. Dünya çapında iletişim
Ona göre posta pulu;
insanların binlerce kilometre uzaktaki başka insanlarla iletişim kurabilmesini sağlayan küresel bir ağın simgesidir.
Bu nedenle sigara bandı veya başka koleksiyon nesnelerinden farklıdır. Pullar, medeniyetin iletişim altyapısını temsil eder.
3. İnsan uygarlığının başarısı
Rand, posta sistemini insan uygarlığının en büyük teknik başarılarından biri olarak görür.
Birkaç sentlik bir pul sayesinde;
- dağlar,
- çöller,
- okyanuslar
aşılabilmekte ve insanlar birbirine ulaşabilmektedir.
Bunun ardında yatan şey ise bireysel üretim ve teknolojidir.
4. Estetik değer
Rand renkli, gravürlü ve sanatsal tasarımlara da hayrandı.
Pulları yalnızca tarihsel belgeler değil, aynı zamanda minyatür sanat eserleri olarak değerlendiriyordu.
Objektivizm ile ilişkisi
Objektivist etik açısından bakıldığında pul koleksiyonculuğu, Rand’ın “rasyonel kişisel değer” anlayışıyla uyumludur.
Rand’a göre insanın amacı yalnızca çalışmak değildir; emeğinin meyvelerinden zevk almak da ahlaki bir değerdir.
Bu nedenle;
- müzik dinlemek,
- kedilerini sevmek,
- pul toplamak
onun gözünde aynı etik ilkenin farklı örnekleriydi.
Ayn Rand Institute tarafından hazırlanan kronolojide de yaşamının önemli değerleri arasında özellikle “cats, music, stamps” (kediler, müzik ve pullar) birlikte anılmaktadır.
Özetle
Ayn Rand’ın pul koleksiyonu, niceliğinden çok ona yüklediği anlam nedeniyle dikkat çekicidir. Koleksiyonundaki pul sayısı bilinmese de dünya pulları, ABD pulları ve ilk gün zarflarıyla ilgilendiği; koleksiyonunu uluslararası ölçekte geliştirdiği anlaşılmaktadır. Filateliyi, insan aklının, üretiminin, küresel iletişimin ve uygarlığın küçük ama güçlü bir simgesi olarak yorumlamış; bu yaklaşımını Objektivizm’in akıl, üretkenlik ve yaşamdan haz alma ilkeleriyle ilişkilendirmiştir.
Kaynakça
- Ayn Rand. Why I Like Stamp Collecting. Minkus Stamp Journal, Spring 1971; daha sonra The Ayn Rand Column içinde yeniden yayımlanmıştır.
- Ayn Rand Archives. “To Tammy Vaught (30 January 1970).” Ayn Rand Archives.
- Ayn Rand Institute. Timeline – Values: Cats, Music, Stamps.
- Amos Wollen. “The Lady and the Stamp.” The Journal of Ayn Rand Studies, 2021.
