Peter Weiss’in Hayatı

Savaştan sonra Alman dilinde yapıtlar veren en önemli yazarlar arasında bulunan Peter Weiss, 8 Kasım 1916’da, Pastdam yakınlarında Nowawes’te dünyaya geldi. İsviçreli bir aktrisle Bohemya asıllı, sonradan Hıristiyanlığı kabul etmiş Yahudi bir dokuma fabrikatörünün oğludur. Bremen, Berlin ve Bohemya’da büyüyen Weiss, ailesiyle birlikte 1934’te İngiltere’ye gitti. Ancak burada kısa bir süre kaldıktan sonra geçtiği Prag’ta 1939 yılına kadar kaldı. Ressam olmak istediği için Prag’daki Sanat Akademisi’ne iki yıl boyunca devam eden Peter Weiss, diplomasını aldı. Kısa bir süre sonra patlak veren İkinci Dünya Savaşı nedeniyle Almanlar’dan kaçarak İsveç’e geldi, yaşamını grafiker ressam olarak kazandığı Stockholm’e yerleşti. 1945 yılında İsveç vatandaşlığına geçti.

Dikkatleri çekmeyen ilk şiir ve öyküleri yayınlandıktan sonra Weiss 50’li yıllarda çoğu sürrealist ve psikanalitik konulu deneysel ve belgesel filmler çekti. 1952’de yazdığı Arabacının Gövdesinin Gölgesi adlı ilk romanı ancak sekiz yıl gibi uzun bir dönemden sonra yayınlanabildi. Ardından Anne Babaya Veda ve Kaçış Noktası adlı romanlar geldi. Weiss burada sık sık taşınmaları ve dil değiştirmesi yüzünden hiçbir yere ait olmamak duygusuyla yaşadığı çocukluğunu psikanaliz yardımıyla yansıtmaya çalıştı. Bundan sonraki eserlerinde kendi kimliğini arayışı, politik ve özel hayatında bir durak arayışı konu olmaktadır.

Weiss bundan sonra resimden tümüyle vazgeçerek kendini tiyatro çalışmalarına adadı. Çocuk şiirlerinden oluşan bir haydut öyküsünü anlattığı Konuklarla Bir Gece adlı melodramıyla dikkatleri pek çekmemekle birlikte, ikinci oyunuyla çok başarılı oldu. Marki de Sade Yönetiminde Charenton Delilerevi Sakinleri Tarafından Sahnelenen Jean Paul Marat’nın Zalimane Katli adlı eserinde düşüncelerinin tutuklusu olan Fransız Devrimi’yle düş kırıklığına uğrayan bireyci ve materyalist de Sade’ın devrimci idealist Marat ile tartışmasıdır. Weiss bu oyununu kesintilerle sundu. Lüks bir akıl hastanesinin tutuklu bulunan de Sade, Marat’nın 15 yıl önceki öldürülüşünü, çoğunlukla eski devrimcilerden oluşan kurumun diğer hastalarınca sahneye koyar. Bu oyun 1808’de Restorasyon Döneminde geçer. Bunun sonucu; hastanenin yöneticisi konuyu ‘dayanılabilir’ bir biçime sokabilmek için tekrar tekrar oyunu bozar. Weiss bu oyunda pandomim, dans, şarkı, oyun içinde oyun gibi epik ve belgesel tiyatronun öğelerini kullanmıştır.

Soruşturma adlı belgesel oyunu görgü tanıklarının, hakim ve sanıkların ifadeleriyle Auschwitz Konsantrasyon Kampı’ndaki katliamı anlatır. Yazar burada oratoryosunda cinayet mekanizmasını daha çok önceden alışılmadık bir biçimde gözler önüne sermektedir. Komünist Partisi’ne üye olan Peter Weiss, izleyen yıllarda da sahneyi politik bir platform olarak kullandı. Saloz’un Mavalı, Vietnam Tartışması ve Troçki Sürgünde adlı oyunlarında gelişmekte olan ülkelerdeki devrimleri ve bağımsızlık savaşlarını konu alan yazarın bu dönem ürünlerinden en başarılısı Hölderlin’dir. Bu oyunda toplumda kendine yer bulamayan ve sonunda aklını kaçıran şair Hölderlin’i bir devrimci olarak sundu. Stil açısından çok çeşitlilik gösteren belgesel oyunlarını hazırlarken, İsveçli sahne dekorcusu olan üçüncü karısı Gunilla Palmstierna’nın yardımını gördü. Birinci ve ikinci evliliklerinden iki çocuğu bulunan Weiss’ın, Palmstierna’dan da bir çocuğu dünyaya geldi.

Tiyatro oyunları nedeniyle romana uzun dönem ara veren yazar, 70’li yıllarda yeniden roman yazmaya başladı. Direniş Estetiği adlı üçlemesinde Weiss Avrupa’daki Anti-Faşist Direniş yansıtarak aynı zamanda siyasal solun eleştirel bir bilançosunu gözler önüne serdi. Bu tartışmalarda ağırlık noktası sanatın gelişen siyaset üzerindeki rolüne ilişkin sorulardadır. Romanın kahramanı olan genç bir işçi, bu sanattan aldığı güçle İspanya İç Savaşı’nda ve İkinci Dünya Savaşı sıralarında sürgünde bulunduğu İsveç’te faşizme karşı savaşır. Weiss’in bu en önemli romanı otobiyografik bölümleri, deneme yazılarını, diyalogları ve tarihsel romanın öğelerini birleştirdi. Yazar, Yeni Dava adlı oyunun prömiyerinden sonra çevresiyle tüm ilişkilerini keserek inzivaya çekildi.

Belgesel tiyatro oyunlarında devrim, faşizm ve direniş konularını işleyen Peter Weiss, 10 Mayıs 1982’de Stockholm’de hayata gözlerini yumdu.

Eserleri
Roman: Arabacının Gövdesinin Gölgesi (Körpers der Kutschers, 1960), Anne Babaya Veda (Abschied von den Eltern, 1961), Kaçış Noktası (Fluchtpunkt, 1962), Direniş Estetiği (Widerstands, 1975), Not Defteri (Notizbücher, 1971)
Oyunları: Konuklarla Bir Gece (Nacht mit Gaestern, 1963), Marki de Sade Yönetiminde Charenton Delilerevi Sakinleri Tarafından Sahnelenen Jean Paul Marat’nın Zalimane Katli (Die Verfolgung und Edmordung Jean Paul Marats, dargestellt durch die Schauspielgreppe des Hospizes zu Charenton unter Anleitung des Herrn de Sade, 1964), Saloz’un Mavalı (Gesang vom Iusitanischen Popanz, 1967), Vietnam Tartışması (Viet Nam Diskurs, 1968), Troçki Sürgünde (Trotzki im Exil, 1970), Yeni Dava (Der neue Prozess, 1982)

Yorum yapın

Daha fazla Biyografiler
Yılmaz Güney, Prof. Dr. M. Şehmus Güzel

Yılmaz Güney 1 Nisan 1937?de Adana?nın Yenice köyünde dünyaya merhaba dedi. 9 Eylül 1984?te Paris?te aramızdan ayrıldı. 47 yılının 12?den...

Kapat