Voltaire, yalnızca Aydınlanma Çağı’nın en etkili düşünürlerinden biri değil, aynı zamanda kahve tutkusu ile de tarihe geçen isimlerden biridir. Hakkında en sık tekrarlanan rivayetlerden biri, günde 40 ila 50 fincan kahve tükettiği ve kahvesini çoğu zaman çikolata ile karıştırarak içtiği yönündedir. Dahası, doktorlarının bu alışkanlığın ömrünü kısaltacağı yönündeki uyarılarına rağmen 83 yaşına kadar yaşamış olması, bu anlatıyı daha da ilgi çekici hâle getirmiştir.

Ancak tarihsel kaynaklar incelendiğinde, bu iddianın ne ölçüde doğru olduğu daha dikkatli değerlendirilmelidir.

Voltaire’in Kahve Tutkusu

18. yüzyıl Avrupa’sında kahve, yalnızca bir içecek değil, aynı zamanda entelektüel yaşamın simgelerinden biriydi. Paris’teki kahvehaneler filozofların, bilim insanlarının ve yazarların buluşma noktaları hâline gelmişti.

Voltaire de yoğun çalışma temposu boyunca sık sık kahve tüketmesiyle tanınıyordu. Özellikle yazı yazarken ve uzun saatler boyunca okuma yaparken kahve içtiği, dönemin birçok tanıklığında yer almaktadır.

Bazı biyografi yazarları onun kahvesini eritilmiş çikolata ile karıştırarak tükettiğini de belirtmektedir. Bu karışım, dönemin aristokrat çevrelerinde oldukça popülerdi.

Günde 40–50 Fincan İddiası Nereden Geliyor?

Voltaire‘in günde 40 ila 50 fincan kahve içtiği bilgisi, çağdaş tıp kayıtlarından değil, daha çok sonraki biyografi eserlerinden ve tarihsel anlatılardan gelmektedir.

Bu sayı kesin olarak doğrulanmış değildir. Araştırmacılar, söz konusu miktarın büyük olasılıkla:

• dönemin anekdotlarından,
• hayranlarının aktarımlarından,
• biyografi yazarlarının abartılı tasvirlerinden

kaynaklandığını belirtmektedir.

Dolayısıyla “40–50 fincan” ifadesi, tarihsel bir rivayet olarak değerlendirilmeli; kesin bir biyografik gerçek olarak sunulmamalıdır.

Doktorların Uyarıları

Voltaire’in özel doktorlarından bazılarının aşırı kahve tüketimini eleştirdiği bilinmektedir.

18. yüzyılda kahvenin:

• sinir sistemini yorduğu,
• kalbi zayıflattığı,
• yaşam süresini kısaltabileceği

yönünde yaygın tıbbi görüşler bulunuyordu.

Bununla birlikte dönemin tıp anlayışı günümüz bilimsel bilgisiyle aynı düzeyde değildi. Dolayısıyla bu uyarılar, modern klinik araştırmaların değil, dönemin tıbbi gözlemlerinin ürünüdür.

Voltaire Ne Kadar Yaşadı?

Voltaire, 1694 yılında doğmuş ve 1778 yılında, 83 yaşında hayatını kaybetmiştir.

18. yüzyılda Avrupa’da ortalama yaşam beklentisi oldukça düşük olduğundan, 83 yaşına ulaşması dikkat çekici kabul edilir. Ancak bunun doğrudan kahve tüketimiyle ilişkili olduğunu söylemek bilimsel açıdan mümkün değildir.

Tek bir kişinin yaşam öyküsü, herhangi bir beslenme alışkanlığının sağlık üzerindeki etkisini kanıtlamaz.

Modern Bilim Kahve Hakkında Ne Söylüyor?

Günümüzde kahve üzerine yapılan geniş ölçekli epidemiyolojik çalışmalar, ölçülü kahve tüketiminin birçok birey için güvenli olabileceğini göstermektedir.

Araştırmalar;

• Tip 2 diyabet riskinde azalma,
• Parkinson hastalığı riskinde düşüş,
• bazı karaciğer hastalıklarına karşı koruyucu etki,
• kardiyovasküler hastalıklar açısından nötr veya hafif olumlu sonuçlar

bildirmektedir.

Bununla birlikte aşırı miktarda kafein tüketimi;

• uykusuzluk,
• çarpıntı,
• kaygı,
• yüksek tansiyon,
• mide rahatsızlıkları

gibi sorunlara yol açabilir.

Uluslararası sağlık otoriteleri, sağlıklı yetişkinler için günlük yaklaşık 400 mg kafein sınırının çoğu birey açısından güvenli olduğunu belirtmektedir. Bu miktar, kahvenin hazırlanış biçimine bağlı olarak yaklaşık 4–5 fincan filtre kahveye karşılık gelir.

Dolayısıyla Voltaire’e atfedilen 40–50 fincanlık tüketim miktarı günümüz standartlarına göre olağanüstü derecede yüksektir ve doğrulanmış bilimsel bir veri değildir.

Tarihsel Rivayet ile Bilimsel Kanıt Arasındaki Fark

Voltaire’in kahve tüketimi, tarihçiler açısından ilginç bir biyografik ayrıntıdır. Ancak tarihsel anekdotlar ile bilimsel kanıtlar birbirinden ayrılmalıdır.

Bilimsel değerlendirme yapılırken:

• birincil tarihsel kaynaklara,
• güvenilir biyografilere,
• epidemiyolojik araştırmalara,
• sistematik derlemelere

dayanmak gerekir.

Voltaire örneğinde ise elimizde, onun kahveyi sevdiğini gösteren çok sayıda tarihsel kayıt bulunmasına rağmen, günde 40–50 fincan içtiğini kesin biçimde doğrulayan birincil kaynak mevcut değildir.

Özetle

Voltaire’in kahve tutkusu tarihsel olarak iyi belgelenmiştir. Ancak günde 40–50 fincan kahve içtiği yönündeki anlatı, büyük ölçüde biyografik rivayetlere dayanmaktadır ve kesin tarihsel kanıtlarla desteklenmemektedir. Aynı şekilde, 83 yaşına kadar yaşamış olması da kahvenin bu düzeyde tüketiminin zararsız olduğu anlamına gelmez.

Bu nedenle Voltaire’in kahve alışkanlığı, tarihsel açıdan ilgi çekici bir örnek olmakla birlikte, modern beslenme bilimi açısından genelleştirilebilir bir kanıt olarak değerlendirilmemelidir.

Kaynakça

• Cronk, N. (2017). Voltaire: A Very Short Introduction. Oxford University Press.
• Pearson, R. (2005). Voltaire Almighty: A Life in Pursuit of Freedom. Bloomsbury.
• Besterman, T. (1969). Voltaire. University of Chicago Press.
• Gay, P. (1966). The Enlightenment: An Interpretation. Volume I: The Rise of Modern Paganism. W. W. Norton.
• Poole, R. (Ed.). (2013). The Cambridge Companion to Voltaire. Cambridge University Press.
• European Food Safety Authority (2015). Scientific Opinion on the Safety of Caffeine. EFSA Journal, 13(5), 4102.
• U.S. Food and Drug Administration. Spilling the Beans: How Much Caffeine is Too Much? (Güncel bilgilendirme metni).
• Poole, R., Kennedy, O. J., Roderick, P., Fallowfield, J. A., Hayes, P. C., & Parkes, J. (2017). Coffee consumption and health: umbrella review of meta-analyses of multiple health outcomes. The BMJ, 359, j5024.