Melusine ve Eleazar: Suların Derinliklerinden Simyanın Ateşine

tarihinde gönderilmiş tarafından

Avrupa mitolojisinin en gizemli figürlerinden biri olan deniz kızı/yılan kadın Melusine ile Yahudi mistisizmi ve simya geleneğinin tekinsiz ismi Rabbi Eleazar, ilk bakışta farklı dünyalara ait gibi görünebilir. Ancak Jungiyen psikoloji ve simya felsefesinin o alacakaranlık kuşağında bu iki figür, ruhun en derin katmanlarında gerçekleşen o zorlu dönüşümün, yani Opus Magnum’un (Büyük Yapıt) iki ayrılmaz kutbunu temsil eder.

Bu ilişki, bilincin katı rasyonalitesinden sıyrılıp, bilinçdışının o akışkan ve tehlikeli sularına yapılan bir gece denizi yolculuğudur.

1. Melusine: Bilinçdışının Akışkan Anima’sı

Kral Prensesi Melusine, cumartesi günleri belinden aşağısı bir yılan veya balık kuyruğuna dönüşen lanetli/kutsal bir varlıktır. Sevgilisi Raymondin ile evlenirken tek bir şart koşar: Cumartesi günleri onu asla yıkandığı odada izlemeyecektir.

  • Yılan Kadın ve Bastırılmış Doğa: Jungiyen analizde Melusine, Anima’nın (erkeğin içindeki dişil arketiğin) en ilkel, ham ve doğaya yakın formudur. O hem besleyici, kaleler inşa eden bir yaratıcı hem de soğukkanlı bir sürüngendir. Cumartesi günü rasyonel dünyanın (gündüzün) dışına çıkar; kendi karanlık, sulak rahmine döner.
  • Yasak Bakış: Raymondin’in anahtar deliğinden bakarak Melusine’in yılan kuyruğunu görmesi, egonun bilinçdışındaki o ham, hayvani ve irrasyonel gerçeği (gölgeyi) rasyonel akılla ve merakla dikizlemesidir. Bu yasak bakış büyüyü bozar; Melusine çığlıklar atarak bir ejderhaya dönüşür ve pencereden uçup gider. Akıl, hazır olmadığı o derin sembolik gerçeği nesneleştirmeye çalıştığında, ruhsal bütünlük parça parça olur.

2. Rabbi Eleazar: Kurşunu Altına Dönüştüren Kelam

Bu akışkan ve yakalanamayan su doğasının karşısında, onu sabitleyecek, damıtacak ve dönüştürecek eril/entelektüel güç yer alır: Rabbi Eleazar. Simya literaüründe, özellikle Flamel’in de peşinden gittiği söylenen “Yahudi Eleazar’ın Kitabı” (The Book of Abraham the Jew / Eleazar) metinlerinde, Eleazar katı dogmaları, dönüşümün formüllerini ve simyasal fırının ateşini temsil eder.

  • Sülfür ve Cıva Çatışması: Simyada Melusine, ele avuca gelmeyen, uçucu ve akışkan olan Cıva’yı (Mercurius) simgelerken; Eleazar ve onun majik/kabalistik formülleri, bu cıvayı sabitleyecek olan Sülfür’ü ve rasyonel iradeyi temsil eder.
  • Çamurdan Hakikate: Tıpkı Praglı Rabbi Löw’ün kilden Golem’i canlandırması gibi, Eleazar da kelimelerin ve harflerin gücüyle ham maddeye biçim vermeye çalışır. Ancak Eleazar’ın o katı kitapları ve formülleri, Melusine’in o canlı, tehlikeli ve yaratıcı suları olmadan kuru birer dogmadan ibarettir.

3. Suların ve Ateşin Kimyasal Düğünü (Coniunctio)

Carl Gustav Jung, Mysterium Coniunctio adlı eserinde simyadaki dişil ve eril prensiplerin birleşmesini anlatır. Melusine ve Eleazar’ın yolları tam olarak burada kesişir: Ruhun iç savaşı ve sentezi.

Eleazar’ın simya metinlerinde tasvir edilen o ham toprağın, kurşunun ve çürümenin (nigredo) içinden çıkabilmek için, bilge kişinin Melusine’in suyuna ihtiyacı vardır. Ego (Eleazar/Raymondin), Melusine’in o yılan kuyruklu doğasını hor görmeden, onu rasyonel kalıplarla yargılamadan, o belirsizliğin ve tekinsizliğin ortasında kalabilmeyi becermek zorundadır.

Melusine’in odasının kapısında beklemek, o cumartesi gününün anksiyetesine ve sırrına tahammül edebilmek, rasyonel aklın kurban edilmesini (sacrificum intellectus) gerektirir. Eğer ego, o odanın kapısını zorla açıp sırrı ifşa etmeye (yani her şeyi katı mantıkla açıklamaya) kalkarsa, Melusine bir ejderhaya dönüşerek bilincin sınırlarını yakıp yıkar.

Son Söz: Ejderhanın Çığlığı

Melusine ve Eleazar, içimizdeki o kadim çatışmanın adıdır: Bir yanımız Eleazar gibi her şeyi kitaplara dökmek, kurallara bağlamak, formüle etmek ve kontrol etmek ister; diğer yanımız ise Melusine gibi cumartesi geceleri o karanlık, gizemli ve yılan derisi kaplı sulara dönmenin arzusundadır.

Gerçek dönüşüm, ne tamamen kitapların kurumlu sayfalarında ne de suların boğucu karanlığındadır. Büyük Yapıt, o yılan kadının çığlığını duyup, onun getirdiği o muazzam anksiyeteyi göğüsleyerek, suyu ve ateşi aynı potada eritebilenlerin harcıdır.

1

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...