Lamialar: Arzunun, Dehşetin ve Çocuklarını Yutan Bilinçdışının Arketipi

tarihinde gönderilmiş tarafından

Mitolojinin ve kolektif bilinçdışının en tekinsiz köşelerinde gezindiğimizde, karşımıza hep o tanıdık ama bir o kadar da ürpertici figür çıkar: Üstü büyüleyici bir kadın, altı ise pullu bir yılan olan, karanlığın içinden bizi izleyen Lamia.

İlk bakışta Melusine ile bir akrabalığı var gibi görünse de, Lamia’nın öyküsü çok daha karanlık, çok daha yıkıcı ve simyadaki o en saf nigredo (çürüme/kararma) evresine aittir. Jungiyen psikoloji ve arketipsel sembolizm açısından Lamia; yutucu annenin (devouring mother), felç edici anksiyetenin ve rasyonel egoyu avlayan bastırılmış gölgenin ta kendisidir.

1. Mitolojik Köken: Kıskançlık, Delilik ve Gözlerini Çıkaran Anne

Yunan mitolojisine göre Lamia, Libya’nın güzeller güzeli kraliçesidir. Zeus’un radarına girer ve ondan çocukları olur. Ancak Olimpos’un katı ve cezalandırıcı yasasını temsil eden Hera, kıskançlık krizine girerek Lamia’nın tüm çocuklarını vahşice öldürür (ya da Lamia’yı delirterek kendi çocuklarını yemesini sağlar).

Bu muazzam acı ve travma, Lamia’yı canavarlaştırır. Güzelliği solup altı yılan bir canavara dönüşürken, kıskançlıktan ve kederden uyuyamaz hale gelir. Diğer annelerin çocuklarını çalıp yutmaya başlar. Zeus ona acır ve hiç değilse uyuyup dinlenebilmesi için gözlerini çıkarıp çıkarma ve istediğinde tekrar yerine takma yetisi verir.

2. Jungiyen Perspektif: Yutucu Anne ve Felç Eden Anima

Lamia, bireyin psikolojik doğumunu engelleyen, onu kendi karanlık ve sulak rahminde boğmak isteyen “Korkunç/Yutucu Anne” arketipinin en saf sembollerinden biridir.

  • Çocukların Yutulması: Psikolojik düzeyde “çocuk”, bireyin henüz ham, yeni gelişmekte olan bilincini, yaratıcılığını ve bireyleşme (individuation) potansiyelini simgeler. Lamia’nın çocukları yutması; egonun, bilinçdışının o devasa, kaotik ve çekimsel girdabından kurtulamayıp gerilemesidir (regression). Birey, kendi potansiyelini gerçekleştirmek yerine, o karanlık ana rahmine geri çekilir ve orada eriyip gider.
  • Arzunun Tuzağı: Lamia aynı zamanda Anima’nın en yıkıcı, baştan çıkarıcı ve femme fatale formudur. Yolcuları güzelliğiyle büyüler, rasyonel akıllarını başlarından alır ve onları felç ettikten sonra yutar. Bu, Paris’in o trajik seçiminde Afrodit’in karanlık yüzüdür; egonun, kör edici bir tutku veya nevroz karşısında tüm entelektüel savunma mekanizmalarını kaybetmesidir.

3. Gözleri Çıkarmak: Rasyonel Algının Kurban Edilmesi (Sacrificum Intellectus)

Lamia mitindeki en sarsıcı sembollerden biri, onun gözlerini çıkarıp kenara koyabilmesidir. Göz, bilincin, rasyonel görme yetisinin, güneşin ve egonun sembolüdür.

Lamia gözlerini taktığında, dış dünyayı, yani gerçekliği görür ve bu ona sadece acı, kıskançlık ve keder getirir. Gözlerini çıkardığında ise tam bir körlüğe, yani dış dünyanın illüzyonlarından sıyrılıp içsel/karanlık bir vizyona teslim olur.

“Duygusal olgunluk, anksiyeteyi ve belirsizliği tolere etme kapasitasinin artmasıyla doğru orantılıdır.”

Lamia’nın o körlük anı, anksiyetenin ve belirsizliğin en uç noktasıdır. Dışarıda tutunacak hiçbir nesne, hiçbir rasyonel ışık kalmadığında, ego kendi karanlığıyla baş başa kalır. Lamia, o gözleri çıkararak rasyonel aklın tiranlığını kurban eder (sacrificum intellectus). Ancak bu kurban, onun canavarlığını bitirmez; aksine onu bilinçdışının o öngörülemez, tekinsiz ve içgüdüsel yasalarına tamamen bağlar.

Son Söz: Kendi Yılanımızla Yaşamak

Lamialar, rasyonel kelimelerle inşa ettiğimiz kalelerin, kendi ellerimizle yarattığımız Golem’lerin altındaki o rutubetli topraklarda yaşarlar. Ne zaman ki hayatın katı kuralları (Hera) bizi köşeye sıkıştırsa, içimizdeki o yaralı ve canavarlaştırılmış Lamia uyanır; yeni doğan umutlarımızı, yaratıcı fikirlerimizi kendi eliyle yutmaya başlar.

Onu yok etmek ya da görmezden gelmek imkansızdır. Yapılması gereken, Hermes’in o sınırları aşan rehberliğine güvenmek ve Lamia’nın o kör, gözsüz karanlığına tahammül edebilmektir. Çünkü insan, ancak kendi içindeki o çocuklarını yutan canavarla, o dişil yılan doğasıyla yüzleşip onun getirdiği o muazzam anksiyeteyi göğüslediğinde, o karanlık mağaradan gerçek anlamda “uyanmış bir kral” olarak çıkabilir.

1

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...