Acayip Havalar – Kate Evans. Küresel ısınma konusunda tarihin ilk çizgi romanı

?Hey, komik bir çizgi roman için hiç de iç açıcı bilgiler değil bunlar. (…) Bu kitabı, hayatını değiştirmek için kullan, çünkü bundan sonra olacaklar, senin şimdi yapacaklarına bağlı…? Kate Evans
‘İklim değişikliği hakkında bilmek istemediğiniz ama muhtemelen öğrenmek zorunda olduğunuz her şey? sloganı ile Türkçe?ye uyarlanan kitap, küresel ısınma konusunda tarihin ilk çizgi romanı olma özelliğini taşıyor. Aslında kitabın imza attığı ?ilk?ler bununla kalmıyor. Küresel iklim değişikliği konusunda bizleri bilinçlendirmeyi en önemli misyon edinmiş 94.9 Açık Radyo?nun ilk yayını bu. Diğer ilklerin neler olduğu, Ömer Madra?nın önsözünde anlatılıyor.
Bir çevre eylemcisi olan çizer Kate Evans, ikinci önsözü yazan George Monbiot?un tanımıyla, ?iklim değişikliği hikâyesini anlaşılır, komik ve dokunaklı bir şekilde anlatmayı başarıyor.? Çizgi roman, iklim değişikliğinin en keyif kaçıran ve görmezden gelmeye çalıştığımız niteliklerini ustalıkla vurguluyor: sorumluluğun hepimize ait olduğu; küresel iklim değişikliğinin gelişmiş ve yoksul ülkelerdeki etkilerinin ne kadar ?adaletsiz? dağıldığı ve yaşam biçimlerimizi değiştirmeden küresel iklim değişikliğinin hiç bir şekilde durdurulamayacağı.
Evans, iklim değişikliğine yol açan ve hızlandıran etkenleri; bunların arasındaki ilişkileri, süreci yavaşlatmak ve durdurmak için hepimizin yapması gerekenleri, teknik bilgisi olmayan okurların bile kolaylıkla anlayacağı bir ustalıkla çiziyor ve yazıyor. Monbiot?ya göre, ?biyosferi hiç umursamayan kişilere ulaşabilecek birileri varsa o da Kate Evans ve bir de ?bu kitabı alıp okuması gerektiğini düşündüğünüz birileri varsa– sizsiniz.
Kitabını şu sözlerle bitiriyor Kate Evans: ?Bu kitabı, hayatını değiştirmek için kullan, çünkü bundan sonra olacaklar, senin şimdi yapacaklarına bağlı…? (Tanıtım Yazısı)

Şenol Bezci?nin Virgül Aylık kitap ve Eleştiri Dergisi?nin Mart 2008 yılı 116. sayısında ?Çizgi roman ve toplumsal sorumluluk? üzerine yazından kitaba dair yorumudur.
“Kate Evans?ın Acayip Havalar (Funny Weather) çalışması, yüzlerce belge, makale ve habere dayanan, son derece ciddi bir bilimsel araştırma ürünü. Her bölümün sonunda uzunca bir kaynakça bulunuyor ve metnin içinde işaretlenen her bilgi, yargı ya da görüş kaynakçada belgeleniyor. Evans?ın kitabında, geleneksel anlamda bir aksiyon, başlayan, gelişen ve sonuçlanan bir öykü olmasa bile, kitap boyunca üç karakter var. Bu karakterler kapitalist bir “işadamı”, bir bilim adamı ve Kate Evans?ın kendisi. “İşadamı” bütün olgulara para ve karlılık açısından bakarken, bilim adamı oldukça tarafsız bir biçimde, sadece bilimsel verileri aktarıyor. Evans ise durumdan kaygı duyan, duyarlı ve idealist bir birey olarak her ikisiyle de tartışıyor. “İşadamı”nın kayıtsızlığı ve aymazlığı, bilim adamının ise soğukkanlılığı zaman zaman Evans?ı çileden çıkarıyor. Bu dramatik yapı ve karakterlerin sürekliliği, kitabın asıl kaygısı öykü anlatmak olmasa da, Acayip Havalar?ı çizgi roman olarak görmemizi sağlayabilir.
Evans kitabında önce sera etkisinin ne olduğunu, sonra da sanayi kuruluşlarının ve sıradan insanların atmosfere saldıkları karbondioksitin dünyayı nasıl etkileyeceğini açıklıyor. Bununla ilgili bir dizi veri sunduktan sonra ise şöyle sızlanıyor Evans: ?Hey, komik bir çizgi roman için hiç de iç açıcı bilgiler değil bunlar.? (s.65)
Gerçekten de Acayip Havalar hiç iç açıcı değil; gerekli önlemler alınmazsa dünyanın geleceği de öyle. Çizer yine de ümitli. “İşadamı” Evans?ın önerilerini ütopya olarak nitelendirdiğinde ?Peki alternatifi ne? Distopyacı bir kâbus mu?? diye soruyor Evans. Kitabın son bölümünde, kürsel ısınmaya karşı hem toplumca hem de bireyce alınabilecek önlemleri sıralıyor.”

94.9?da yayın yapan ?kâinatın tüm seslerine? Açık Radyo, kitap yayıncılığına başladı! Dünyanın gidişatı konusunda paylaşımda bulunma, söz söyleme ve söyleyecek sözü olana imkân sağlama gibi çabaları önemseyen istasyonun kitaplığının adı: Açık Radyo Kitapları.
Dünyanın en önemli varoluş krizini, yani küresel iklim krizini son derece anlaşılır, akıcı, ironik ve komik bir dille anlatan Acayip Havalar, Açık Radyo Kitapları?nın ilki.
Aynı zamanda bir çevre aktivisti de olan karikatürist Kate Evans, tarihin ilk küresel ısınma ?çizgi romanı? ile iklim değişikliğine karşı mücadelede eşi bulunmaz bir araç veriyor elimize. Acayip Havalar konu üzerinde yazılmış birçok bilimsel kitaptan çok daha anlaşılır ve özlü bilgiler içeren önemli bir kaynak niteliği taşıyor.

İklim krizinin temel kavramları olan; sera etkisi, geri besleme, kısır döngü mekanizmaları gibi konulara açıklık getiren kitap, karbon kirliliğine kişisel katkı payımızı hesaplamak için küçük bir rehber de içeriyor. Dünya nereye gidiyor, gelecekte bizi neler bekliyor? Bu gidişattaki negatif rolümüz nedir ve bunu nasıl değiştirebiliz? Hemen harekete geçmek için neler yapabiliriz? Acayip Havalar?ı okurken tüm bu ürkütücü sorulara gerçekçi ve iyimser cevaplar bulacaksınız.
Açık Radyo yöneticisi Ömer Madra ve gazeteci, aktivist, yazar ve öğretim üyesi George Manbiot?nun önsözleri ile yayımlanan kitap adeta ?çevrecinin el kitabı? olacak nitelikte.
Sonsöz ise kısa olduğu kadar manidar: ?Bu kitabı hayatını değiştirmek için kullan, çünkü bundan sonra olacaklar senin şimdi neler yapacağına bağlı.?

İçindekiler
Türkçe baskıya önsöz, Ömer Madra
Önsöz, George Monbio

Bölüm 1
Peki bu sera etkisi denen şey nedir? İklim kaosu ve bunun dünya yüzündeki yansımalarıyla ilgili açıklama

Bölüm 2
Artı geribeslemeler kulağa hoş geliyor ha? Hayır. Olayların pek yakında korkunç derecede kötüye gidebileceği hakkında her şey

Bölüm 3
Ne yapıyoruz? Dünya yıkılsa???
Bölüm 4
Ne yapacağız? Aklımız başımızdaysa, elimizden gelen her şeyi
Harekete geç
Esin kaynakları
Karbon hesaplama
Böylece şimdi ne yapman gerektiğini göreceksin

Türkçe Basıma Önsöz, Ömer Madra, s.7
?Bu kitabı hayatını değiştirmek için kullan, çünkü bundan sonra olacaklar senin şimdi neler yapacağına bağlı.?
2006, hepimizi bekleyen çevre felâketi bakımından bir uyanış yılı oldu aslında. Bu yıl, yani 2007 de umut ve eylem yılı olmalı. Zaten öyle olacağa benziyor…
Canlılar âleminin üstüne karabasan gibi çökmüş olan bir püsküllü belâdan, yani küresel ısınmadan Açık Radyo?da bahsetmeye başlamamızın üzerinden 10 yıla yakın bir zaman geçmiş. Bu süre içinde döne döne bu korkunç tehdit üzerinde konuşan Açık Radyo, açık söylemek gerekirse, biraz da ?köyün delisi? muamelesi gördü. Hani neredeyse dinleyici kaybedeceğimizden kaygılanmaya başlıyorduk ki, birden işler değişti. Havada bir acayiplik olduğu açıkça ortaya çıktı. İnsanlar dikkatle baktılar ve sonunda gördüler ki…
Boz ayılar milyonlarca yıldan sonra ilk kez kış uykusuna yatmaktan vazgeçiyor, yeryüzünün en karizmatik yaratıklarından kutup ayıları yüzmekten bitap düşüp boğulmaya başlıyor, kafaları karışan deniz aygırları, eriyip giden buzlarla karıştırdıkları beyaz balıkçı teknelerine tırmanmaya çalışıyor ve bu kış bazı yerlere hiç kış gelmiyor. Hani o eşsiz türküdeki gibi: ?Baharı görmeden yaz geldi geçti!…?
İnsanlar o zaman bir silkindiler, ?şeamet tellâllığı? şeklindeki yayınlarımıza daha bir kulak verir oldular. Hoş, Britanya hükûmeti ekonomi başdanışmanı Sir Nicholas Stern?in ?küresel ısınmaya karşı âcilen tedbir alınmazsa, dünya ekonomisi de tepetaklak gidebilir!? diye kallavî bir rapor vermesinin, Avustralya ekonomisinin de kuraklık yüzünden yüzde bir kayba girmesinin de rolü olmadı değil tabiî köyün delisi olmaktan kurtulmamızda. Ne diyelim? Parayı veren, düdüğü çalıyor!…
Bir başka raporda da gelişmiş ülkelerde 4 – 11 yaş arasındaki çocukların neredeyse yarısının küresel ısınma yüzünden gece uykularının kaçtığı belirtiliyordu. Çocuktan al haberi: Adana?dan bize yazan 11 yaşındaki Ada ?Küresel Isınma kimin suçu? Bunu bize nasıl bulaştırdınız?? diye soruyor, İstanbul?da bir ilköğretim okulunda ?Kar Tatilimizi Geri İstiyoruz!? pankartı açılıyor, bir anaokulunda 4,5 yaşındaki Alara da, ?Ama bütün bu kötü şeyler şimdi olmayacak, biz büyüdükten sonra olacak, değil mi?? diye savuşturmaya çalışıyordu belâyı… Ne var ki, suçluyu bulup Ada?ya gösteremedik, öbür çocuklara kardan adamlarını geri getiremedik, Alara?yla da aptal bir sırıtış ve manasız bir baş sallama ile vaziyeti idare etmeye çalıştık ama ona ?evet? de diyemedik yani – dalkavukluğun da bir sınırı var!
Küresel ısınma ile ilgili konuşmaya gittiğim ana okulunda, ?Dünyayı kurtaran adam geldi!? demiş çocuklar. ?Saçmalamayın,? dedim onlara, nazikçe. ?Dünyayı kendimizden başka kimse kurtaramaz, anladınız mı?? Anlayıp anlamadıklarını anlamadım, zaten ne dediğim de pek belli değildi. Ama, elinizdeki harika kitaba çok esaslı bir önsöz yazan George Monbiot?ya bakılırsa, kendi dışımızda bir ?kurtarıcı? çıkaramasak bile, ona en yakın kişiyi, çizer Kate Evans?ı ele geçirmiş bulunuyoruz – talihimiz yaver gidiyor!
Gerçekten de Kate Evans, tarihin ilk küresel ısınma ?çizgi romanı? ile, yani bu çok komik, çok acıklı ve çok bilimsel kitabıyla iklim değişikliğine karşı mücadelede eşi bulunmaz bir araç tutuşturuyor elimize. Evans, dünyayı değiştirmeye azmetmiş bir avuç duyarlı, kendini adamış vatandaş topluluğunun en yaratıcı üyelerinden biri. Aracının ?kullanma kılavuzu?nu da, yanında veriyor: ?Bu kitabı hayatını değiştirmek için kullan, çünkü bundan sonra olacaklar senin şimdi neler yapacağına bağlı.? (Bkz.: Son sayfa)
Konuyu yayında dinleyicilere açmamızın üstünden 10 yıl geçmiş. Ve belki de ilk kez şimdi (nihayet!) Türkiye?de de birçok insanın sıkı bir çalışma içine girdiğini, iklim değişikliği konusunda birşeyler yapmak için vargücüyle uğraştığını görüyoruz. Çevre aktivisti-yazar Bill McKibben?ın dediği gibi, ?İşte buna hareket denir ve şimdi bir küresel ısınma hareketimiz var artık.? Dünyanın en baba iklim bilimcilerinden James Hansen de, ?neden artık bekleyemeyiz? diyor soru işareti kullanmadan: ?Şimdi harekete geçip en köklü tedbirleri almak için en fazla 10 yılımız var… Böyle yapmazsak, sonra başka bir gezegenden bahsediyor olacağız.?
Bir radyo istasyonu olarak ikinci bir 10 yıl daha yayın yapamayabiliriz demek oluyor bu!
Hansen?e göre, ?bilim topluluğunun küresel ısınma konusundaki kavrayışı ile konuyu asıl bilmeleri gerekenlerin, yani kamuouyu ile siyasetçilerin kavrayışı arasında bir uçurum var… Demokrasilerin en temel ilkelerinden biri, halkın bilgi edinmesi ve dürüstçe bilgilendirilmesi. Oysa, işler böyle yürümüyor. İnsanlar, temel hakları olduğu halde küresel ısınma konusunda doğru dürüst bilgi edinemiyorlar… Ayrıca, politikacılar özel çıkar sahiplerinden binbir türlü maddî destek alıyorlar; o zaman da özel çıkarların özel ayrıcalıkları oluyor.?
Dünya için olduğu kadar, demokrasi için de vahim bir sorun var yani.
Açık Radyo?nun kitap yayıncılığı âlemine el atmasının ? ve özellikle bu kitapla işe başlamasının temel sebeplerinden biri de burada yatıyor olabilir. İki yıl önce, 10. yıldönümünde kendini şöyle tarif etmişti Açık Radyo: ?Dünyanın gidişatı konusunda bir bilgi ve duygu paylaşımında bulunma; tartışma, etkileşme ve geleceğe ilişkin örgütlenmeye yönelik bir ?forum? olma; kısacası, başka bir dünyanın mümkün ve zorunlu olduğunu gösterme yolunda çaba harcama…?
Acayip Havalar kitabı, işte böyle bir çabanın ürünü diyebiliriz. Çizer Kate Evans ve onun yayıncısı Malcolm Imrie, bu eserin yayımlanmasının ve Türkiye?de geniş kitlelerle paylaşılmasının, kâr etmekten ziyade politik bir eylem amacına yönelik olduğunu derhal kabul ederek, asgarî telif ücretleriyle yayın hakkını bize vermeyi seve seve kabul ettiler.
Ama, yayının çok önemli bir özelliği daha var: Radyomuzun ?kıdemli? dinleyicilerinden ikisi, Zafer Polat ile Turan Okar bu yıl radyoya desteklerini yapmakla yetinmediler; yaptığımız bir açıklamanın izini dedektif gibi sürdüler, iradelerini bize dayattılar ve kitabın tümüne neredeyse ?cebren? sponsor oldular. Türkiye?de bir radyonun, dinleyicisinin desteği ile gerçekleştirdiği ilk kitap yayıncılığı denemesi böyle gerçekleşti yani.
Ayrıca, destekçi ve dostlarımızdan Özlem Dalkıran, metinleri coşkuyla Türkçe?ye çevirdi; bu yıl dinleyici destek projesinin ?3 bininci destekçisi? olmayı ?özel bir kurnazlık sonucu? başaran Selçuk Özdil, mühendisliğini konuşturup teknik terimleri bir bir elden geçirdi; kadim dostumuz Semih Sökmen derin yayıncılık birikimini baştan sona sabırla bizimle paylaştı, her türlü teknik ve bilgi desteği sağladı ve üstüne üstlük, son okumayı yaptı; ilk günlerden beri programcılarımız, destekçilerimiz ve dostlarımız arasında yer alan Artun Çinetçi ise, biz kitap yayıncılığı macerasına pupa yelken ?ya da bodoslama!? girişirken tüm baskı öncesi hazırlık ekibiyle birlikte omuzladı, üstelik kitabın türkçesini bu önsöze ?yetiştirdi?!
Yani, deyim yerindeyse, bu kitap, baştan sona Açık Radyo dinleyicisinin katkısıyla yayımlandı ve küresel iklim değişikliğine karşı dünyadaki eylemin küçük bir parçası oldu. Düşünce ve hayat tarzımızı kökünden değiştirmeye, daha azla yetinmeye, çocuklarımıza ve torunlarımıza yaşanabilir bir gezegen bırakmaya kararlıyız. Bu gezegenden başka evimiz olmadığını biliyoruz zira.
Gelecek kuşakların haklarını korumak ve savunmak için bizimle birlikte kan ter içinde uğraşan bütün dostlarımıza ve adını burada anmayı unuttuğumuz herkese müteşekkiriz.

23 Nisan 2007, İstanbul

Nilüfer Zengin, ?Küresel Isınma Kitabı: ?Acayip Havalar??, Bianet, 23 Haziran 2007
Acayip Havalar tarihin ilk küresel ısınma çizgi romanı, Açık Radyo Kitapları’nın da ilk yayını. Ömer Madra, “Kitap bu karmaşık meseleyi olabilecek en yalın ve kapsamlı şekilde anlatıyor” diyor. “Yaşam şekillerimizi değiştirmeden bu sorunu çözemeyiz.”
Küresel ısınmanın ciddiyetini kavramada Ömer Madra’nın katkılarını bilenler bilir. Açık Radyo Kitapları’nın ilk kitabı da Kate Evans’ın Acayip Havalar isimli tarihin ilk küresel ısınma çizgi romanı.
Ömer Madra kitabın en temel özelliğini “anlaşılabilir, yalın ve bilimsel olarak mükemmel bir kavrayışa dayanıyor olması” diyor.
Madra, bilim dünyası ve aktivistlerin kitabı çok önemli bulduklarını, çocukların da bu kitap sayesinde bu karmaşık meseleyi sıkılmadan kavrayabileceklerini söylüyor.
“Açık Radyo’yu övmek pahasına bu kitabın çok önemli bir seçim olduğunu düşünüyorum. Kitap yeryüzünün en karmaşık meselesine dair çözümü önümüze koyuyor.”
Haziran ayında raflarda yerini alan kitabı Özlem Dalkıran Türkçeleştirdi. Kitapta Ömer Madra ve küresel iklim değişikliği üzerine yazlarıyla tanınan Guardian gazetesi yazarı George Monbiot’un özsözleri de yer alıyor.

“Bana ‘Neden önlem alınmıyor?’ diye soran çocuğa yanıt bu kitapta”
Madra bir anekdot aktarıyor: “Okullarda gittiğim konferanslarda bir çocuk bana ‘bir sürü kötü şey olacağını öğrendik, orman yangınları, sel, kuraklık, savaşlar…. Ama bunları bile bile neden önlem almıyorsunuz? diye sormuştu. Bu çok önemli bir soru. İşte bu kitap da bu soruya olabilecek en kapsamlı cevabı vermeye çalışıyor.”

“Meselenin sınıfsal boyutu görülmeli”
Çizgi romanda küresel ısınma hakikatini ekonomik çıkarlarına ters düştüğü için, inkâr eden bir “kötü” adam tiplemesi var… Madra, bu tiplemenin meselenin “sınıfsal” boyutunu ve küresel adaletsizliği ortaya çıkardığını, büyük şirketlerin düşünüş tarzını temsil ettiğini söylüyor.

“Yaşam tarzımızı değiştirmeliyiz”
Madra, küreselleşme karşıtı yazar George Monbiot’nun kitabın önsözündeki bir cümlesini anımsatıyor: “İklim değişikliğinin bizi endişelendirdiğini ve birilerinin bir şeyler yapmasını istediğimizi iddia ediyoruz. Ama yapmasınlar diye de dua ediyoruz, yaşam tarzımızı değiştirmek zorunda kalacağız çünkü.”
Madra da kendi hayatımızda önemli değişiklikler yapmadan, “tüketim toplumu” olmaktan vazgeçmeden, bundan kurtulamayacağımızı söylüyor.

“Zenginler neden oluyor, yoksullar etkileniyor”
“Tamam, Bush, petrol şirketleri, otomotivciler sorumluluk sahibi ama sadece böyle değil işte. Asıl siyasi karar alıcılar sorun.”
Madra’nın paylaşmak istediği isyan küresel ısınmanın, küresel adaletsizliğe uygun bir biçimde, en çok yoksulları etkileyecek olması.
“Dünyanın nüfusunun yarısına yakını büyük bir yoksulluk içinde, günde bir iki dolarla yaşıyor. 3 milyara yakın insan var böyle. Bu insanlar küresel iklim değişikliğine sebep olan derin donduruculara, arabalara, klimalara, bilgisayara, su ısıtıcılarına sahip değiller. Ve en büyük etkileri de onlar yaşayacaklar. Bangladeş’tekiler, Pasifik adaları sakinleri büyük sellerden etkilenecekler.”
“Bu yüzden,” diyor Madra, “Asıl zengin ve elit kesim harekete geçmeli. Bu işin asıl sorumlusu dünya nüfusunun yüzde 20’si.”
“Küresel ısınma için ekonomik ve teknolojik önlemler alınabilir. fakat siyasi olarak çözüm mümkün mü? Bunu bilmiyoruz. Herkesin sokağa çıkması, herkesin aktivist olması gerekiyor. Bütün tarihte de böyledir. Büyük bir sabırla eziyet altına girerek mücadele etmemiz gerekir.”

“Açık Radyo Kitapları devam edecek”
Açık Radyo Kitapları bundan sonra Türkiye’nin önde gelen medya mensuplarıyla, akademisyenlerle söyleşilerden oluşan bir “Medya Konuşmaları” kitabı yayımlayacak.
Eylül’de de Açık Radyo Ansiklopedisi çıkacak, Madra “içinde susuzluktan Susurluk’a her şey var,” diyor.

15 Haziran 2007 tarihinde 94.9 Açık Radyo?da Açık Dergi programında yayınlananan söyleşi
Eraslan Sağlam: Açık Dergi?nin bu akşamki konuğu Ömer Madra. Hoş geldiniz Ömer Bey.

Ömer Madra: Hoş bulduk, merhaba.

ES: Sizi Açık Dergi?de son derece hayırlı bir vesileyle ağırlıyoruz. Açık Radyo Kitapları?nın birincisi, Acayip Havalar çıktı. Bu konuda neler söylemek istersiniz Açık Dergi dinleyicilerine?

ÖM Küresel iklim değişikliği ile ilgili literatürü tararken Kate Evans?ın bu kitabına rastladık ve Orhan Pamuk?a da bir gönderme yapacak olursak biraz hayatımız değişti. Kate Evans, ?İngiltere?de Bath?da, şehir dışında sık çalılar arasında yaşayan, çevreci bir karikatürist? olarak tanımlıyor kendisini. ?İki şey yaparak zamanımı geçiriyorum, bir tanesi ?ne olacak bu kâinatın hali??diye düşünüp sıkıntılar çekerek, ikincisi de dünya nüfusuna katkıda bulunarak? diyor. Çok hoş bir hanım ve kitabı da, en azından benim gördüğüm kadarıyla, ilk küresel ısınma çizgi romanı. Kitabı gördükten sonra hemen yazışmaya karar verdik, çünkü olağanüstü bir özelliği var bu kitabın, son derece iyi çizilmiş, çok komik, çok duyarlı, çok trajik boyutları da olan ve ?biz kimiz, nereden geliyoruz, nereye gidiyoruz?? sorusunu soran, bütün dünyayı tehdit eden en büyük iklim krizinin bütün boyutlarıyla kavranmasını sağlayan çok basit çizimlerle yapılmış bir kitap, ama bir çocuk kitabı değil ve insanı can evinden vuruyor.

Kate Evans İngiltere?nin tanınmış ve başarılı karikatüristlerinden biriymiş, ben daha önce duymamıştım itiraf edeyim ki. Yalnız Britanya?nın değil, bütün dünyanın en önemli çizerlerinden biri olan ve Guardian’da da çizen Steve Bell?in söylediğine göre, dünyanın en iyi çizerlerinden biridir Kate Evans ve nihayet böyle bir bomba ile ortaya çıktı. Çok başarılı bir çizer olması işin bir yönü, ikinci yönü de duruma olağanüstü vâkıf olması. Bu konuda çok sayıda atlaslar, cilt cilt ağır kitaplar okumaya çalıştım, bir kaç tane olağanüstü berraklıkla yazılmış kitap dışında, genellikle zor, kolay okunmayan, son derece karmaşık bir konuyu, yine karmaşık bir şekilde izah eden kitaplar var. Bu kitap ise, bilimsel gerçeklikleri tamamen doğru ve son verileri içerecek şekilde, üstelik de çok anlaşılabilir, bütün kitlelere, hepimize, çocuklara dahil rahatlıkla ulaştırabilecek bir netlikle yazılmış.

Oxford Üniversitesi?nden Prof. Maslen, ya da Britanya Meteoroloji Ofisi İklim Araştırmaları Enstitüsü?den Chris Jones gibi, kitabı okuyan hemen herkes, aktivistler de dahil olmak üzere, kitabın konuyu son derece ciddi bir şekilde ele alarak, iyi araştırılmış, bilimsel olarak konuya son derece vâkıf, üstelik de kolay anlaşılabilir ve çok, eğlenceli bir şekilde yazılmış olduğunu söylüyorlar. Çok değerli bir kitapla açılışımızı yaptık diyebiliriz, Açık Radyo Kitapları övünebiceğimiz bir eserle ortaya çıktı diyebiliriz.

ES: Kitap için yazdığınız önsöze baktığımızda, kitabın bir de ?kullanma klavuzu? ile birlikte verildiğini söylüyorsunuz. Bu kullanma kılavuzu nedir?

ÖM: Kullanma kılavuzu bir metafor; kitabın adı Acayip Havalar, Nazım Hikmet?in ünlü şiirinden esinlenerek böyle dedik. Kitabın İngilizce adı Funny Weather?dı, tam çevirisi aslında, ?tuhaf havalar?, ?acayip havalar? anlamına geliyor. Kitabı çeviren de Özlem Dalkıran. ?Havalar da bir acayip? denir ya, tam da o durumun içinde olduğumuz bir zamanda çıkarıyoruz kitabı. Kitabın alt başlığı da İklim Değişikliği ya da Küresel Isınma Hakkında Bilmek İstemediğiniz, ama Muhtemelen Öğrenmek Zorunda Olduğunuz Her Şey. Gerçekten de çağın en önemli gerçeklerinden biri olan iklim değişikliğinden söz ediyoruz, o kadar tatsız ki. ?Dünya ısınıyor?, vs. radyoda ve başka her yerde durmadan konuştuğumuz şeyler bunlar, genellikle çok darda kalmadıkça ?duymasak daha iyi olacak? diye düşündüğümüz ve bir çeşit inkâra saptığımız bir konu; çünkü pek çok fedakârlık yapmak zorundayız.

Kitabın orijinal önsözünü yazan, ünlü gazeteci, yazar ve öğretim üyesi George Monbiot?nun da dediği gibi, nasıl oluyor da bu dünyanın en büyük sorunu olan küresel iklim değişikliğini, bu inkâr dalgası yüzünden bir türlü kabul etmiyoruz. ?Yok ya bize bir şey olmaz abi? mantığı da var tabii. Ayrıca bu işten zarar edecek olan, çok uluslu, dev enerji, petrol, ve otomotiv şirketleri de aleyhte propaganda yapıyorlar; ?küresel ısınma yoktur, küresel iklim değişikliği filan olmuyor, zaten bu çevrimseldir, sonra tekrar soğuyacaktır, bunda da insanın hiç payı yoktur? türünden, çok büyük ölçüde zaman kaybetmemize yol açan açıklamalar yapıyorlar. Hayatta en çok ihtiyacımız olan şey zaman şu anda, en çok sıkıntısını duyduğumuz şey zaman. Dünyanın bütün tayin edici önemdeki iklimbilimcileri, bu işe ömürlerini vermiş iklimbilimcileri, diyorlar ki; ?hükümetler ve hükümetler arası kuruluşlar düzeyinde tedbir almazsak belki de en fazla 10 yılımız var, çünkü 10 yıldan sonra başka bir gezegenden bahsediyor olacağız, artık önü alınamaz, kontrolden çıkmış bir iklim faciasıyla karşılaşacağımızı söylüyorlar. Benim önsözümde, Monbiot?dan esinlenerek söylediğim gibi, herkes aktivist olmak zorunda. Bu işi sonuna kadar kovalamak zorundayız. Türkiye?de de hükümeti kovalamalıyız, özellikle seçim döneminde kovalamak zorundayız, seçimden sonra da meclis koridorlarında, genel kurul salonunda kovalamak zorundayız. Kyoto Protokolü?nü imzalamaları için baskı yapmalıyız. Aslında Kyoto, doğru yönde atılmış küçük bir adım, esasen kafamızı değiştirmek zorundayız. Kate Evans da, olağanüstü hazıranmış kitabıyla bu konuda en iyi araçlardan birini veriyor.
George Monbiot kitabın önsözünde demiş ki; ?hiç şüphesiz bizi kendimizden başka kimse kurtaramaz, ama yine de bir mesih, bir kurtarıcı arararsak buna en yakın kişi Kate Evans. Kate Evans bu konuya hiçbirimizin beceremediği yepyeni bir bakış getirdi.? George Monbiot, belki de 20 yıla yakın zamandır bu konuda sayısız makale ve bir çok kitap yazmış olan, konuşmalar yapmış olan bir adam ve ?Ben zihinlerde bu değişikliği yapamadım ama o yaptı. Kate Evans, hiçbirimizin yapamadığı, biz aktivistlerin yapamadığı bir şeyi yaptı, iklim değişikliği hikâyesini hem anlaşılır, hem eğlenceli ve kolay okunur, hem de dokunaklı bir şekilde anlattı.

Ben Kate?e uzun süredir ?sen çok iyi bir karikatüristsin, ortaya çık da günlük gazetelerde filan çizimlerini görelim? dedim, şimdi bakıyorum da, iyi ki yapmamış bunu, çünkü o zaman da bu kitabı çıkaramayacaktı, vaktini çok daha önemli bir şey yapmak için, bu harika kitabı yapmak için kullandı. Bu kitabı alıp okuması gerektiğini düşündüğünüz birisine verirseniz, bir kurtarıcı Kate Evans, diğeri de sizsiniz? diyor.

Kate Evans da kitabının son sayfasında, ?kendini kurtar? diyerek can simidini bize veriyor. Bütün olayları anlattıktan sonra, tek tek, nedir bu küresel ısınma, iklim değişikliği neden olur, her birimiz ne yapmalıyız, geri besleme mekanizmaları, tetikleme mekanizmaları nedir gibi korkunç şeyleri anlattıktan sonra, kitabın sonunda, benim de “iklim değişikliği ile mücadelede kullanma kılavuzu” dediğim şeyi söylüyor; ?bu kitabı al, hayatını değiştirmek için kullan? diyor, ?çünkü bundan sonra olacaklar senin şimdi ne yapacağına bağlı? diye de bitiriyor. Bundan daha önemli bir tavsiye olamaz.

Bana da hep soruyorlar; ?peki şimdi ne olacak?? Seller olacak, orman yangınları olacak, buzullar eriyecek, sular yükselecek, bir sürü ada mültecileri ortaya çıkacak bunun sonucunda, bu mültecileri kabul etmek istemeyenler arasında savaşlar, çatışmalar çıkacak. Milyonlarca ve milyarlarca insanın hayatının tehlikede olacağını biliyoruz. Ona mukabil, bizim bunun karşısında durabilmemizin tek yolu, bu zihniyeti değiştirebileceğimiz bir mekanizmayı kurmak.

ES: Kitabın sonunda, bireysel olarak yıllık karbon üretimimizi hesaplamaya yönelik çok basit bir formül var. Bundan söz eder misiniz biraz?

ÖM: Bu sene de kış olmadan kışı geçirdik. Bütün dünyada da artık kuraklık yüzünden endişeleniyor. Asıl gerçek, aslında her birimizin, karbon saçan makineler olduğumuz. Herkesin küresel karbon ayak izini tespit etmesi lazım, ?bu gezegene biz ne kadar zarar veriyoruz birey olarak?? diye düşünmemiz gerek. Araba kullanarak, uçaklara binerek, evlerimizi ısıtarak, klimalarla soğutarak, buzdolabı, televizyon, bilgisayar, printer, vs. kullanarak bunu yapıyoruz ve yapmaya devam etmekteyiz. Bu çok önemli bir nokta, bu yüzden her birimizin enerji tasarrufu, karbon tasarrufu yapmamız gerekiyor. Kate Evans da Acayip Havalar kitabında, ?bir yılda ne kadar karbon kirliliği yaratıyorsun?? sorusunu soruyor ve bir sayfada şöyle özetliyor durumu; ?Bir hesap makinesi alın yanınıza, bir kâğıt-kalem kapın, bir tane de silgi ?çünkü bazı şeyleri düzelteceksiniz? diyor.

Sonra da, ?Herkesin, bu dünyada yaşayan her insanın tek başına bu dünyaya neye mal olduğunu, nasıl bir ayak izi bıraktığını, karbondioksit başta olmak üzere eşdeğer gazları, sera gazları saçtığını ve bunu azaltmak için yapacaklarını hesap etmesi lazım. Mesela evde yakıt faturalarına bak ve aşağıdakilere göre hesapla? diyor. Doğalgazı şununla çarp, kömür yakıyorsan şununla çarpacaksın, mazot kullanıyorsan bununla, ne kadar karbondioksit saçtığını, ev ahalisinden biri olarak, adam başına hepsini hesaplayıp kilo ile çarpıyorsun ve ne kadar karbondioksit attığını buluyorsun. Odun yakıyorsan, odun sobası kullanıyorsan, vs. durum değişiyor. Ondan sonra seyahate geçiyor, araba ile gidiyorsan, kaç litrelik motor kullanıyorsun, onu şu katsayı ile çarpıyorsun, benzin mi dizel mi kullanıyorsun vs. bakıp ne kadar karbondioksit ürettiğini hesaplıyorsun. Toplamı da arabayı kullanan kişi sayısına bölüyorsun tabii. ?1,5 kişinin kullandığı söyleniyor ortalama olarak bir arabayı, ben hayatımda hiç 1,5 kişi görmedim? diyor George Monbiot, ama öyle ve toplu taşıma kullanıyorsan arada onunla da kaç kilometre kat ettiğini buluyorsun, trenle gidiyorsan onu 0,1?le çarpıyorsun, otobüs veya metro ya da raylı sistem kullanıyorsan, şehirlerarası otobüs kullanıyorsan, vs. hepsinin bir hesabı var. Deniz seyahatlerini de buna katıyorsun, feribota biniyorsan, deniz otobüsüne biniyorsan, gemi yolculuğunda denizde geçen günleri de 230?la çarpıyorsun mesela, uzun yolculuklara çıkmışsan, ?aşk gemisi? ile gitmişsen filan değişiyor. ?Aslında insanlar uçmak için doğmamışlardır? diyor, ama buradan Ankara?ya ya da New York?a, Avrupa?ya, Paris?e ya da Maldiv adalarına gidiş-dönüş, onları da hesaplıyorsun. Sonra geçiyorsun hayatının en çok karbon ürettiğin üçüncü bölümüne; alışverişte, tüketim ekonomisindeki yerini sağlamlaştırmak için neler yapıyorsun? ?Arabam var? diyene bir de artı 555 kilogram karbondioksit ekliyorsun. Sonra da başlıyorsun eşya hesabını yapmaya; ne kadar, ?mümkün olduğunca ikinci el eşya almaya çalışan bir hayat tarzım var? diyorsan +600 kilogram karbondioksit koyuyorsun. Ya da ?ihtiyacım olduğunda bir şeyler alırım? diyenlerdensen +2000 kilogram karbondioksit ekliyorsun, ya da ?alışveriş yapmaya bayılırım? diyorsan o zaman da 3000 kilogram ekliyorsun bütün bu hesaba. Ondan sonra da gıdaya bakıyorsun; ?et yerim? diyenler çok yüksek, çünkü et de pahalı ve çok karbondioksit veren bir şey, ya da tüm meyva ve sebzemi kendim yetiştiririm dersen 0 ekliyorsun karbondioksit olarak. Böyle gidiyor ve ortalama bir yılda ne kadar karbon kirliliği yarattığını hesaplıyorsun. Karbon ayak izinin az, düşük, hafif bir ayak izi mi, yoksa gezegenin üzerinde lap lap kingkong gibi basan bir ayak izi mi olduğunu hesaplıyorsun ve bunu değiştiriyorsun. İşte bu gibi kitapların böyle bir faydası var insana. Çok eğlenceli, ama aynı zamanda da kendi içimizde yatan bir enerji canavarını, karbon canavarını ortaya çıkartmaya yol açan bir kitap.

ES: Bu son söylediklerinizi kitabın sonunda bulup, karbon ayak izinizi hesaplamanız mümkün. Çok teşekkür ederiz misafirimiz olduğunuz için.

ÖM: Açık Radyo Kitapları?nın ilki olan, Kate Evans?ın yazdığı, Özlem Dalkıran?ın Türkçe?ye çevirdiği, Acayip Havalar, İklim Değişikliği Hakkında Bilmek İstemediğiniz Ama Muhtemelen Öğrenmek Zorunda Olduğunuz Her Şey hakkında konuşma fırsatı bulduğum için çok keyifliyim ben de.

Kitabın Künyesi
Yazar: Kate Evans
Yayınevi: Metis Yayıncılık
Çevirmen: Özlem Dalkıran
Basım tarihi: İstanbul / 2007 – Haziran
Sayfa sayısı: 100

Kate Evans?ın Yaşam Öyküsü
Kate Evans, İngiltere?de Bath?ın hemen dışında sık çalılar arasında yaşayan çevreci bir karikatürist. Bu kitabın yazılması, araştırmaları, resimlenmesi ve tasarlanması Evans tarafından yapıldı. Daha önce de bir çevre aktivisti olarak yaşadıklarını anlatan Copse: Ağaç Protestosu çizgi kitabını yazdı. Bir sonraki kitabı Sevgi Gıdası: Bebeğinizi Emzirmek yolda. Evans, ayrıca doğurganlık bilinci ile ilgili olarak İçeride Aslında Neler Oluyor?, Britanya yurttaş hakları ile ilgili Büyük Birader de dahil olmak üzere çok sayıda karikatür bandının ve çizgi kitabın da yazar-çizeridir.

Yorum yapın

Daha fazla Doğa
Küresel İklim Değişimi ve Türkiye / Bildiğiniz Havaların Sonu – Mikdat Kadıoğlu

Hava ve iklimle ilgili kavramları en basit ve en doğru bir biçimde açıklayan tek Türkçe kaynak... Dünya halkları açlıkla, savaşla,...

Kapat