Evlilik vasıtasıyla eşin ailesi ile kurulan kaçınılmaz ilişkilerden biri olan gelin-kayınvalide ilişkileri toplum içinde oldukça yer etmiş bir konudur. Gerek toplumsal gerek davranışsal alanlardan birçok farklı disiplinin alanına girerek kamuoyunda da oldukça gündeme gelmiştir. (Aydın, 2017). Aslında bu konunun önemi eşin ailesi ile olan ilişkilerin nasıl yönetilebileceğini konu edinen pek çok kendine yardım kitapları ile kısmen kanıtlanmıştır (Velluci, 2013). Yine de eşin ailesi ile olan ilişkilerden en çok araştırılan konu gelin-kayınvalide ilişkisindeki dinamiklerdir.
Gelin ve kayınvalide ilişkileri tüm dünyada önem arz eden ve çoğunluklu olumsuz atıflarda bulunulan bir ilişki biçimidir. Gelin kayınvalide ilişkilerinin ilk örneğini Yunan mitolojisinde tanrıça Afrodit ve gelini Psike arasındaki ilişki göstermektedir .(AltunsuSönmez, 2019). Gelin-kayınvalide arasındaki anlaşmazlığın belgelerle ispatı ise 4 bin yıl öncesine dayanmaktadır. Kazılarda ortaya çıkan çivi yazılı bir tabletin üzerinde genç bir kadının kendisinden uzakta olan eşine ‘Gel beni bu annenden kurtar, yoksa öleceğim’ diye yazdığı ortaya çıkmıştır. (İspirli, 2004). Gelin ve kayınvalide ilişkisi sonradan gelinin aileye girmesiyle oluşan oldukça yakın bir akrabalıktır. (Altunsu-Sönmez, 2019).
Gelin-kayınvalide ilişkileri ve genellikle çatışmaları toplumu yansıtan ögeleri de etkilemektedir. Atasözleri, deyimler ve manilerde (Alkayış, 2013; Günindi-Ersöz, 2010; İspirli, 2004), reklamlarda (Çekiç-Akyol, Akyol ve Kılınç, 2019), televizyon programlarında (Döner, 2022), romanlarda, dizilerde, filmlerde (Kaya, 2019), fıkralarda, hikayelerde (İspirli, 17 2004) ve türkülerde (Küçükyıldız, 2017) gelin-kayınvalide ilişkilerinin işlendiği, genellikle olumsuz yönleri ve anlaşmazlıkların öne çıkarıldığı görülmektedir. Gelin ve kayınvalide ilişkileriyle ilgili atasözlerimize ‘Gelin çiçek her dediği gerçek, kaynana yılan her dediği yalan’, ‘Gelinin dini yok, kaynananın imanı.’, ‘Kaynana pamuk ipliği olup raftan düşse, gelinin başı yarılır’ (İspirli, 2004, s.22-23), ‘Sarımsağı gelin etmişler de kırk gün kokusu çıkmamış’, ‘Üveye etme özünde bulursun, geline etme kızında bulursun’ (Günindi-Ersöz, 2010, s.177) örnek verilebilirken deyimlerimizde ise ‘kaynanası sevmek’ (Alkayış, 2013, s.588), ‘kaynana dırıltısı’ (İspirli, 2004, s.23) örnek verilebilmektedir.
Gelin-kayınvalide ilişkisi, geleneksel aile yapılarında kadının evlilik sonrasındaki sosyal konumunu belirleyen ve aile içi güç dengelerini etkileyen önemli bir ilişki biçimidir. Özellikle ataerkil kültürlerde kayınvalide, aile hiyerarşisinin üst basamaklarında konumlanmakta ve gelinin ev içindeki rollerini, günlük yaşamını ve hatta ebeveynlik süreçlerini yönlendirebilmektedir. (Çakır, 2023; Kuru, 2016). Bu ilişkinin niteliği, sadece bireysel düzeyde değil, aynı zamanda evlilik doyumu ve aile uyumu üzerinde de belirleyici bir etkiye sahiptir. (İpek, 2021; Tunca ve Durmuş, 2022). Gelin–kayınvalide ilişkisi, aile yapısının temel dinamiklerinden biri olarak uzun yıllardır akademik ilgi görmektedir. Bu ilişkideki çatışmalar çoğu zaman otorite mücadelesi, sınır ihlalleri ve farklı değer sistemleri etrafında şekillenir (Peng ve diğerleri, 2021). Türk kültüründe gelin, evliliğin ardından eşinin ailesine uyum sağlamakla yükümlü görülürken; kayınvalide ise çoğunlukla aile içi düzenin ve geleneklerin koruyucusu rolünü üstlenmektedir. (Kuru, 2016). Bu durum, gelinin bağımsızlık isteği ile kayınvalidenin otoriter beklentileri arasında bir güç dengesizliği yaratarak gerilimlerin temelini oluşturur.(Şentürk,2026)
Gelin–kayınvalide ilişkisi, özellikle ataerkil ve geniş aile yapısının hâkim olduğu toplumlarda, kültürel normlar ve geleneksel aile rolleri tarafından şekillenen karmaşık bir sosyal ilişkidir. Türk kültüründe evlilik, yalnızca iki bireyin değil, aynı zamanda iki ailenin birleşmesi olarak görülmekte ve gelinin, evlilik sonrasında eşinin ailesiyle özellikle de kayınvalideyle yoğun bir etkileşim içine girmesi beklenmektedir.(Çakır, 2023). Bu durum, kayınvalidenin otorite figürü olarak konumlanmasına ve gelinin aile içindeki rolünü belirlemesine zemin hazırlar. Kayınvalide, geleneksel olarak hem aile düzeninin koruyucusu hem de gelinin ev içindeki sorumluluklarının belirleyicisi olarak görülür; bu nedenle ilişkideki güç dengesi çoğu zaman gelin aleyhinedir. (Çakır, 2023).
Toplumumuzda kayınvalide iktidarını ve hiyerarşik düzeni pekiştirmek amacıyla Malatya yöresinde düğünlerde gelin kayınvalidesinin kolunun altından geçerek kayınvalidesinin egemenliğinin altına girmesi ve ona itaat etmesi gerektiği mesajı verilmektedir. (Şişman, 2017; akt. Döner, 2022).
Kayınvalide ve gelin arasındaki ilişkinin gerilim ve güç mücadeleleriyle dolu olduğu inancı kültürler, popüler ve bilimsel söylemler ve tarihi dönemler arasında da kendini göstermektedir. Silverstein’a (1990) göre Batı toplumlarında kayınvalide ve gelin arasında yaşanan çekişmenin nedeni çok yönlüdür ve genellikle kıskançlık, rekabet, aktarım, yer değiştirme, sınır düzenlemesi ve tutarsız rol beklentileri gibi konularla ilgilidir. Genel anlamda kayınvalide gelin ilişkisi karşılıklı olumsuz duygu ve durumları içeren bir ilişki türüymüş gibi de aktarılmaktadır.(Aydın ve Canel, 2016, s. 3). Ancak kayınvalide ile genellikle çok olumlu ilişkiler de sağlanmaktadır. Gelinler kayınvalidelerinden yeni değerler, bilgiler öğrenebilirler bu da eşler arasındaki bağın güçlenmesine yardımcı olabilir.
Gelin ve kayınvalide arasında yaşanan sorunların nedenleri arasında birçok sebep sayılabilmektedir. Gelinin köken ailesinden duygusal anlamda ayrılması, eşiyle yeni sadakat ve bağ geliştirmesine yardımcı olacaktır eğer birey yeterince ayrılmadıysa, gelin ve kayınvalide arasındaki kıskançlık ve rekabet daha olası hale gelecektir. Gelinin kayınvalidesine karşı olumsuz bir aktarım sağlaması durumunda da çözülmemiş hayal kırıklıkları veya kişinin kendi ebeveynine karşı duyduğu öfkesi kayınvalidesine aktarılacaktır. Olumlu bir aktarım ise kayınvalideyi aşırı derecede idealize edici olabilir ve bu da sonrasında hayal kırıklığına yol açabilir. (Silverstein, 1990, s. 403). Bunun yanında her ailenin kendi inançları, tutumları, değerleri ve gelenekleri bulunmaktadır. Bu tür adet ve inanç farklılıkları hem çiftlerin kendi aralarında hem de çift ve aile arasında büyük çatışmalar yaratabilir. Basit bir etkinlikteki değişiklik bile, aile tarafından saygısızlık olarak adlandırılabilir ve çift arasında çatışmalar yaratabilir. Esneklik, başarılı evlilikler geliştirmede önemli bir kavramdır. (Silverstein, 1990, s. 406, Şentürk,2026).
Araştırmalar, kültürel değerler ve toplumsal cinsiyet rollerinin gelin–kayınvalide ilişkisinin niteliğini önemli ölçüde etkilediğini göstermektedir. Ataerkil kültürlerde kadınlardan uyum sağlayıcı, itaatkâr ve aile içi düzeni bozmayacak biçimde davranmaları beklenir. Bu bağlamda, gelinlerin bireysel sınırları çoğu zaman belirsizleşirken, kayınvalide ise “aile büyükleri” arasında merkezi bir otoriteye sahiptir (Cin, 2023; Sönmez, 2019). Türk toplumunda gelin ve kayınvalide arasındaki ilişkiler; saygı, hiyerarşi ve kontrol dinamikleri üzerine inşa edilirken, bu yapı kimi zaman gelin üzerinde baskı unsuru hâline gelerek psikososyal stres yaratabilmektedir .(İpek, 2021).
Çatışmaların bir diğer önemli alanı, çocuk yetiştirme ve bakımına dair görüş ayrılıklarıdır. Özellikle gebelik ve doğum sonrası dönem, bu tartışmaların yoğunlaştığı kritik bir süreçtir. Kayınvalidelerin geleneksel bilgi ve deneyimlerini dayatması, anne adayının kendi ebeveynlik tercihleri üzerinde söz hakkı kaybına uğramasına yol açabilir. Çin’de yapılan bir çalışmada, kayınvalide ile birlikte yaşayan kadınların doğum sonrası depresyon riskinin anlamlı ölçüde arttığı ve bu durumun kayınvalide müdahaleleri ile ilişkili olduğu saptanmıştır. (Peng ve diğerleri, 2021 ;Şentürk,2026).
Türkiye’de yapılan araştırmalar, kayınvalidelerin özellikle gebelikte ve lohusalık döneminde gelinlerin yaşamına müdahil olduğunu, bu durumun kadınlarda öfke, stres ve değersizlik hissi oluşturduğunu ortaya koymaktadır. (Çakır, 2023). Türkiye’de gerçekleştirilen Kadına Yönelik Aile İçi Şiddet Araştırması (2014) da bu bağlamda önemli veriler sunmaktadır. Araştırmaya göre, kadınların %14’ü 15 yaşından sonra yakın ilişki içinde oldukları erkekler dışındaki kişilerden fiziksel şiddet görmüş, bu şiddetin %8’i kayınvalidelerden gelmiştir. Ayrıca duygusal istismar mağduru kadınların %21’i kayınvalideleri tarafından bu şiddete maruz kaldığını bildirmiştir. Bu bulgular, kayınvalidenin aile içindeki güçlü ve etkili konumunun, gelinin psikososyal sağlığı üzerinde belirleyici olabileceğini göstermektedir.(Şentürk,2026)
Türkiye ve dünya geneline bakıldığında gelin-kayınvalide ilişkilerinin karmaşık ve çekişmeli olduğuna dair yaygın bir inanış hakimken (Aydın, 2017) yapılan bazı araştırmalar bu ilişkinin niteliğinin aşırı arbede ve kızgınlıktan öteye aşırı adanmışlığa kadar farklılaşabildiğini (Merrill, 2007) buna bağlı olarak ‘tipik bir ilişki’ olarak tanımlanamayacağını öne sürmüşlerdir. (Turner, Young ve Black, 2006). Hem yurt içinde (Aydın, 2017; Öztürk, 2013; Yakalı-Çamoğlu, 2007/2011) hem de yurt dışında (Adams, 2000; Ades, 2002; Bryant ve ark., 2001; Chen, 1999; Hoye, 1971; Larsen, 1997; Link, 2010; Limary, 2002; Merrill, 2007; McKay, 2012; Nastesee, 1995; Nuner, 2004; Nosaka, 1997; Pfeifer, 1989; Price, 1992; Rabho, 2015; Rittenour, 2009; Serewicz, 2014; Serovich, 1991; Shih ve Pyke, 2010/2015; Shlien, 1992; Song, 2009; Turner, Young & Black, 2006; Velluci, 2013; Wu ve ark., 2010) gelin-kayınvalide ilişkilerini konu edinmiş nitel ve nicel araştırmalar bulunmaktadır. Dünya literatürüne oranla, özellikle Türkiye literatüründe bu kapsamda yapılan araştırmalara duyulan ihtiyaç henüz devam etmektedir.
Gelin-kaynana ilişkisi, gelinin evlilik yoluyla aileye sonradan katılımı sonucu oluşan ve oldukça yakın olarak nitelenen bir akrabalık biçimidir. (AltınsuSönmez, 2019; Döner, 2022). Gelin-kayınvalide sorunları insanlığın var oluşu ve evlilik kurumunun ortaya çıkmasından bu yana farklı şekillerde varlığını göstermiştir. Zamanla bu ikili arasındaki çatışmalar artık olağan kabul edilir hale gelmiştir. Bunun aksine iyi anlaşan, birbiriyle sorun yaşamayan gelin -kaynanaların varlığı bilinse de şaşkınlık yaratmakta, istisna olarak görülmektedir. (Kaya, 2019; İbrahimoğlu, 2010:220; Altınsu-Sönmez, 2019; Cin, 2023; YakalıÇanoğlu, 2021:183). Gelin-Kayınvalide çatışması, kadınlar arasında güncelliğini hiç yitirmeyen en ilginç dedikodu malzemelerinden biridir. Alışılmış şekliyle bu ikili sürekli olarak birbirlerinden yakınır. (Saygılı, 2006:85), birbirlerinin eksiklerini, hatalarını açığa çıkarmaktan zevk alırlar. Tabi ki onları merakla dinleyen ve anlatılanları daha derinlemesine irdeleme çabasında bir kitlenin varlığını da unutmamak lazım.
“Hayatının bir döneminde gelin, başka bir döneminde kayınvalide olan kadının hemcinsi ile geçinememesi acaba neden kaynaklıdır?” Saygılı (2006:93)‟nın bu sorusunun cevabını merak etmeyen yoktur diye düşünüyorum. Genç bir kadın evlilik hayatına başlarken gelin sıfatını almaktadır. Gelin rolünde geçirdiği yıllar içinde acısıyla, tatlısıyla birçok yaşanmışlık, tecrübe ve birikimle yoğrularak olgunlaşmaktadır. Nihayet oğlunun evlilik çağı geldiğinde ise kendini kayınvalide rolünde buluvermektedir. İşte kayınvalide rolünü yerine getirirken de kişilik, kültürel alt yapı, eğitim, algı, bireyin bakış açısı gibi birçok faktör davranışlarında etkili olmaktadır. Ya artık iktidarı ele geçirmiş, ailedeki en yüksek makamın sahibi duygusuyla, gelinken çektiği sıkıntıların acısını çıkarma hırsıyla “kaynanalık” (İbrahimoğlu, 2010:224-225; Kahraman, 2021; Cin, 2023) yapacaktır ya da edindiği tecrübeler ve olgunlukla hareket ederek gelinini sevgi ve şefkatle kucaklayacak, kendisinin de geçmiş zorlu yollarda ona rehberlik edecek, ikinci bir anne ya da yerine göre arkadaş olmaya çalışacaktır.
Gelin-kayınvalide anlaşmazlığıyla ilgili sebepler genel olarak toplumsal ve bireysel sebepler şeklinde gruplandırılabilir. Toplumsal sebepler; gelin ve kayınvalideye yüklenen toplumsal roller, gelenek görenekler iken bireysel sebepler; bireyin karakteri, eğitim düzeyi ve yaşam tecrübesidir. (Çekiç-Akyol, 2019; Döner, 2022; Cin, 2023). Gelin-kayınvalide çatışmalarının çok eskilere dayandığı ve genel anlamda ataerkil yaşam tarzı, sosyokültürel statülerin farklı olması, ekonomik durum, toplumsal faktörler, aile içindeki iş bölümü ve anne ve eş olarak iki kadının erkekten beklentileri üzerinde yoğunlaştığını bilinmektedir. (Altınsu-Sönmez, 2019; Çekiç-Akyol, vd., 2019; Cin, 2023). Gelin-kayınvalide ilişkilerinin niteliğine etkisi olan faktörlere ilişkin Kaya (2019) tarafından yapılan araştırmadaki bulgular; ailenin ekonomik durumu, gelin ve kayınvalidelerin karşılıklı tutum ve davranışları, aralarındaki iletişimin niteliği, eğitim düzeyleri, kayınvalidelerin gelinlerine karşı bir sorumluluk duygusunun olup olmadığı, kayınvalidelerin gelinlerine müdahale etmesi, yetiştirilme tarzları ve edindikleri önyargılar (Taştan, t.y.; Paş ve Kolluoğlu, 2020; Döner, 2022) olarak belirlenmiştir.( Cin (,023 ;Şentürk,2026).
İbrahimoğlu (2010:224)‟nun Prof. Dr. Nilüfer Narlı‟dan aktardığına göre gelin- kayınvalide sorunlarının nedeni olarak Türkiye‟de kadının konumunu göz önünde bulundurmak gerekmektedir. Geleneksel yaşam tarzının egemen olduğu kesimlerde bir mesleği ve uğraşı olmayan kadın, ev hanımı olarak toplumda bir değer ve statü sahibi olamamaktadır. Statü sahibi olması ancak bir erkek çocuğu dünyaya getirmesi ile mümkündür. Erkek annesi olarak elde ettiği statüyü korumak için otoritesini ispatlama çabası, gelini ile arasında sürtüşme ve çatışmaların yaşanmasına sebep olmaktadır.
Merrill (2007)’e göre gelinin annesi ile olan ilişkisi, kayınvalidesi ile olan ilişkisinde önemli bir rol oynamaktadır. Bununla ilgili yapılan araştırmada, bir anneye sahip olmamanın, gelinin kayınvalide ile olan ilişkisine zarar verme ihtimalinin biraz daha yüksek olduğu gözlemlenmiştir. Fischer (1983b), anne-kız ilişkisi ile gelin-kayınvalide ilişkisinin benzerlikleri olmasına rağmen gelin kendi annesi ile ne kadar yakınsa bunun gelin-kayınvalide ilişkisinde bir o kadar çatışma doğuracağını dile getirmiştir. (Akt. Velluci, 2013). Yine benzer şekilde, Barlow (2004), anne-oğul ilişkisinin gelin-kayınvalide ilişkisinde önemli bir rol oynadığını bildirmiştir. (Akt. Aydın, 2017).
İbrahimoğlu (2015) gelin kayınvalide ilişkilerinin doğrudan birey ve toplumun kültür, kişilik ve bakış açısıyla ilgili olduğunu belirtmektedir. Akdeniz ülkelerinde gelin-kayınvalide çatışmalarıyla pek karşılaşılmadığını, Orta Doğu ve Asya’da kayınvalidelerin daha çok karışan ve otoriter bir tarzda olduğunu, Batı Avrupa’da bu tarz tutum ve davranışlara az rastlandığını belirtmektedir. (İbrahimoğlu,2015). Ülkemizde geleneksel değerlerin baskın olduğu yerlerde ve ataerkilliğin baskın olduğu Ortadoğu ve Asya ülkelerinde gelin-kayınvalide ilişkileri benzerlik göstermektedir. Bu tarz ülkelerde ve toplumlarda kayınvalideler, gelinlerin üzerinde hegemonya kurmaya çalışmaktadır. (Kaya, 2019). Çinli bir gelin evliliğinin ilk yıllarında eşinden çok kayınvalidesiyle vakit geçirmek zorundadır ve bu süreçte eşine, ailesine ve çocuklarına hizmet etmekle de yükümlüdür (Chen, 1999). Çin’de yaşlılık bir erdem olarak kabul edildiğinden kayınvalideler yaşlılara tanınan bu ayrıcalığı değerlendirip gelinleri üzerinde kurdukları otoriteyi meşrulaştırmaktadır. (Du, 2013).
Çin’de yapılan bir araştırmada, baba-oğul ilişkisinin yeterince güçlü olmamasından kaynaklanan anne-oğul bağlılığının yüksek olması, bir de babanın ölümü söz konusuysa şüphesiz bu bağlılığın daha da güçlenecek olması, gelin-kayınvalide ilişkisine yansıyacaktır. Bu durumda kayınvalide çoğunlukla gelininden daha avantajlı bir konumda olacaktır. (Du, 2013). Kocanın gelin-kayınvalide ilişkisinde önemli bir rolü olduğunu bulgularıyla da destekleyen Nastasee (1995), kocaların gelin-kayınvalide arasında tampon görevi görebildiği ve yatıştırıcı özelliğini kullanabildiği durumlarda gelin-kayınvalide ilişkisi olumlu yönde gelişim gösterdiğini bildirmiştir. Adhikari (2015)’te yaptığı araştırmada gelin-kayınvalide ilişkisine bir de kadının eşi/kayınvalidenin oğlu algısından değerlendirmiştir. Erkekler gelin-kayınvalide arasında yaşanan çatışmalara çok karışmadıklarını bildirirken, aile huzurunu ve uyumunu korumak için bazen duruma uyum sağlamaları bazen de taviz vermemeleri gerektiğini belirtmişlerdir.(Şentürk,2026)
Altunsu-Sönmez (2019) gelin-kayınvalide ilişkilerinin toplumumuzda ana-kız gibi olmak üzerine kurgulandığını fakat bu durumun aslında gelin ve kayınvalide arasında birçok soruna sebep olduğunu ve çatışma yaratan durumun iki kadın arasındaki iktidar mücadelesi olduğunu belirtmektedir. Gelinin aileye girmesiyle anne-oğul arasındaki bağ zayıflayabilmekte ve bazı kıskançlıkların ortaya çıkmasına sebep olabilmektedir (AltunsuSönmez, 2019). Du (2013) anne-oğul ilişkilerinin fazla bağlı olmasının ve özellikle de baba vefat ettiğinde bu bağlılığın artmasının gelin-kayınvalide ilişkilerini etkilediğini ifade etmektedir.
Evlilik bir kadın için başka aileye gelin olmak, soyadını değiştirmek ve o ailenin soyadını almak, nüfuslarına geçmek gibi manalara geldiği için önceleri gelin-kayınvalide ilişkilerinde kayınvalideler güçlü taraftalardır. Fakat değişen yaşam koşulları, gelinkayınvalidelerin birlikte yaşama durumlarının azalması, görücü usulü ya da kayınvalidenin gelini seçtiği evlilik türlerinin azalması ve gelinlerin bir işte çalışması gibi sebeplerden kayınvalideler oğullarını ve torunlarını daha çok görmek için gelinleri ile iyi geçinmek durumunda kalmaktadır. Bu durumun da kayınvalideler için güç ve otorite kaybı anlamına geldiği söylenebilmektedir. (Altunsu- Sönmez, 2019).
Konu ile ilgili değerlendirme aracı
Gelin-Kayınvalide İlişkileri Ölçeği (GKİÖ)
Gelin-Kayınvalide İlişkileri Ölçeği (GKİÖ), gelin-kayınvalide ilişkilerini ölçmek amacıyla Esra Aydın tarafından 2017 yılında geliştirilmiştir. Ölçek toplam 40 maddeden oluşmaktadır (Aydın, 2017). Ölçek gelinlere uygulanmaktadır.
5’li likert tipinde (1: Hiç Doğru Değil, 2: Nadiren Doğru, 3: Bazen Doğru, 4: Çoğunlukla Doğru ve 5: Her Zaman Doğru) bir ölçektir. Ölçeğin altı alt boyutu vardır. Bu alt boyutlar
Olumlu Etkileşim (3, 8, 9, 13, 14, 15, 18, 40 20, 21, 23, 24, 27, 30, 32, 33), Müdahale/Evliliğe Etki (1, 2, 4, 5, 6, 7, 10, 22),
Olumsuz Etkileşim (11, 16, 17, 19, 25, 28),
Kocanın Rolü (34, 35, 36, 37, 40),
Psikolojik Saldırganlık (12, 26, 29, 31),
Kocanın Tarafsızlığı (28, 39) şeklindedir.
Hesaplanırken 1, 2, 4, 6, 7, 10, 11, 12, 16, 17, 19, 22, 25, 26, 28, 29, 31, 34, 35, 36, 37, 40 maddelerinin değerleri tersine çevrilir.
Gelin Kayınvalide İlişki Ölçeği puanı, işaretlenen yanıta göre elde edilen puanların toplamıyla hesaplanmaktadır. Ölçekten elde edilen toplam puan yükseldikçe gelin-kayınvalide ilişkilerinin olumlu olduğu görülmektedir. Ölçeğin iç tutarlık katsayısı 0,96 bulunmuştur. Test-tekrar test güvenirliği için yapılan Spearman Korelasyon Analizi sonucunda 0,75 düzeyinde anlamlı düzeyde ilişki görülmüştür (Aydın, 2017). Bizim çalışmamızda ölçeğin Cronbach alfa katsayısı 0,952 bulunmuştur. Ölçek gebelerin kendileri tarafından doldurulmuştur.
GELİN KAYINVALİDE İLİŞKİLERİ ÖLÇEĞİ
Değerli Katılımcı, Bu çalışma, gelin-kayınvalide ilişkileri hakkında bilgi edinmek amacıyla yürütülmektedir. Lütfen her bir maddeyi dikkatlice okuyunuz ve seçeneklerden kendi durumunuza en uygun olanı cevaplandırınız ve yanındaki parantez içine bir çarpı (X) işareti koyunuz. Araştırmadan elde edilen veriler, sadece bilimsel amaçla kullanılacak, şahsınızla (sizinle) ilgili hiçbir değerlendirme yapılmayacaktır. Bu nedenle her maddeyi dikkatlice okumanız ve doğru ve içten cevap vermemiz araştırmaya önemli katkı sağlayacaktır. İsminizi yazmanıza gerek yoktur. Lütfen cevaplanmamış soru bırakmayın. Katkılarınızdan dolayı teşekkür ederim.
Hiç doğru değil :1
Nadiren doğru:2
Bazen doğru :3
Çoğunlukla doğru:4
Her zaman doğru :5
1. Eşimle aramızda kayınvalidemden kaynaklanan küskünlük ve kırgınlıklar olur. 1 2 3 4 5
2. Bir gün kayınvalidem yüzünden boşanabileceğimizi düşünüyorum. 1 2 3 4 5
3. Kayınvalidemle olan ilişkimden memnunum. 1 2 3 4 5
4. Eğer kayınvalidem bize bu kadar karışmasaydı eşimle daha mutlu bir 1 2 3 4 5 beraberliğimiz olabilirdi.
5. Eşimle olan ilişkimizde kayınvalidemden dolayı mutsuzluk yaşanmaz. 1 2 3 4 5
6. Kayınvalidemle sürekli beraber olmamız beni rahatsız ediyor. 1 2 3 4 5
7. Kayınvalidem özgürlüğümü kısıtlıyor. 1 2 3 4 5
8. Kayınvalidem ile arkadaş gibiyiz. 1 2 3 4 5
9. Kayınvalidemin yanında kendimi rahat ve huzurlu hissederim. 1 2 3 4 5
10. Kayınvalidemin işlerime müdahale etmesinden rahatsızım. 1 2 3 4 5
11. Kayınvalidemin ilgisizliğinden rahatsızım. 1 2 3 4 5
12. Kayınvalidem aramızdaki problemleri başkalarına anlatır. 1 2 3 4 5
13. Kayınvalidem ile sorunlarımızı konuşarak çözebiliriz. 1 2 3 4 5
14. Kayınvalidem ile rahatça dertleşebiliriz. 1 2 3 4 5
15. Kayınvalidem bana olan sevgisini belli eder. 1 2 3 4 5
16. Eğer kayınvalideme, onun herhangi bir davranışından rahatsız olduğumu söylersem bundan hoşlanmaz. 1 2 3 4 5
17. Kayınvalidem ile sorun yaşadığımızda benden uzaklaştığını hissederim. 1 2 3 4 5
18. Kayınvalidem beni iyi yönde eleştirir. 1 2 3 4 5
19. Yanlış anlaşılma korkusu yaşadığımdan dolayı kayınvalideme düşüncelerimi anlatmam. 1 2 3 4 5
20. Kayınvalidem ile anne -kız gibiyiz. 1 2 3 4 5
21. Kayınvalidemin başkalarına benim hakkımda iyi şeyler söylediği olur. 1 2 3 4 5
22. Kayınvalidemin bazı zamanlarda bizimle kalması eşimle özel vakit geçirmemizi engeller. 1 2 3 4 5
23. Bir sıkıntım olduğunda kayınvalidem yardımıma koşar. 1 2 3 4 5
24. Kayınvalidem duygu ve düşüncelerimi anlar. 1 2 3 4 5
25. Kayınvalidemin sebepsiz yere benden uzaklaştığı olur. 1 2 3 4 5
26. Kayınvalidemin başkalarına benim hakkımda kötü şeyler söylediği olur. 1 2 3 4 5
27. Kayınvalidem benim duygu ve düşüncelerime saygı duyar. 1 2 3 4 5
28. Bana karşı ilgili olması için onun istediği gibi davranmam gerekir. 1 2 3 4 5
29. Bana iyi davranır ama arkamdan konuştuğunu duyarım. 1 2 3 4 5
30. Bana olan yardımlarından dolayı kayınvalideme minnet duyarım. 1 2 3 4 5
31. Kayınvalidem başkalarının yanında beni kötüler. 1 2 3 4 5
32. Kayınvalidem bana karşı olan duygu ve düşüncelerini açıkça ifade eder. 1 2 3 4 5
33. Kayınvalidem eşimin olumsuz davranışlarına karşı beni savunur. 1 2 3 4 5 97
34. Eşim çok fazla annesinin etkisi altında kalıyor. 1 2 3 4 5
35. Eşim, annesiyle ilgili eleştirileri duymaya dayanamaz. 1 2 3 4 5
36. Eşimin, annesiyle fazla bağlı olması eşimle olan ilişkimizi olumsuz yönde etkiliyor. 1 2 3 4 5
37. Kayınvalidemin eşime karşı fazla koruyucu davranması eşimle olan ilişkimi olumsuz yönde etkiliyor. 1 2 3 4 5
38. Eşim, kayınvalidemle olan tartışmalarımızda tarafsız bir şekilde davranır. 1 2 3 4 5
39. Eşim, kayınvalidemle olan tartışmalarımızda haklı kimse ondan yana davranır. 1 2 3 4 5
40. Eşim önemli konularda bana değil annesine danışır. 1 2 3 4 5
Gelinler İçin Hazırlana Sorular:
1- Kaç yıllık evlisiniz ?
2- Eşinizle flört ederek mi, görücü usulü ile mi evlendininiz ?
3- Kayınvalidenizle ilk tanıştığınızda ne hissettiniz, Şu an ona karşı ne hissediyorsunuz ?
4- Kayınvalidenizle birbirinize nasıl hitap edersiniz, size nasıl hitap etmesini istersiniz ?
5- Onu bir anne olarak benimseyebildiniz mi yoksa zorlanıyor musunuz ?
6- Hoşlanmadığınız bir durumu, davranışı veya söylemi kayınvalidenizle rahatça konuşup, tartışabilir misiniz ?
7- Kayınvalidenizden ev işi, çocuk bakımı gibi konularda yardım ister misiniz, ya da yardım istemediğiniz halde size müdahale eder mi ? Bu durumda rahatsız olur musunuz ?
8- Kayınvalidenizle sorun yaşadığınızda eşinize anlatır mısınız, yoksa kendiniz mi halletmeye çalışırsınız ?
9- Kayınvalidenizle tartıştığınız zaman eşiniz taraf olur mu, ya da taraf olmadan aranızda denge mi kurar ?
10-Eşinizle aranızdaki ilişkinin olumlu veya olumsuz olması, kayınvalidenize karşı tavrınızda etkili olur mu?
11-Kayınvalideniz ile eşiniz arasındaki ilişki nasıldır ? İlişkilerini „bağlılık ve bağımlılık‟ noktasında nasıl değerlendirirsiniz ?
12-Kayınvalidenizin sizi eşinizden kıskandığını düşünür müsünüz ? Evetse neden ?
13-Sizin anneniz ile babaanneniz arasındaki gelin-kayınvalide ilişkisi nasıldı ?
Kayınvalideler İçin Hazırlanan Sorular:
1- Bir anne olarak kendinizi nasıl tanımlarsınız ? Çocuklarınız ve eşleri ile aranız nasıldır ?
2- Oğlunuzun başka biriyle evlenmiş olmasını tercih eder miydiniz ? Evetse neden ?
3- Kayınvalide olmak sizin için ne ifade ediyor ?
4- Gelininiz size nasıl hitap ediyor, siz nasıl hitap etmesini tercih edersiniz ?
5- Evlendikten sonra oğlunuzla aranızdaki ilişki ve iletişimde değişiklik oldu mu ?
6- Alışveriş, gezme, ev işi, çocuk eğitimi gibi konularda gelininize karışır mısınız ? Evetse gelininiz nasıl tepki verir ?
7- Gelininizle bir sorun yaşadığınızda kendi aranızda mı çözersiniz, yoksa oğlunuzu da konuya dahil edersiniz ?
8- Oğlunuzla gelininiz hakkında konuşur musunuz ? Hangi konularda?
9- Gelininize karşı kıskançlık hissettiğiniz oldu mu ? Evetse ne zaman ?
10-Oğlunuzla gelininiz sizin yanınızda tartıştıklarında ne hissedersiniz, nasıl davranırsınız ? Taraf olur musunuz ?
11-Oğlunuz ve gelininize dair konularda fikriniz sorulmadığı halde müdahil olur musunuz ?
12-Sizin kayınvalideniz ve onunla ilişkiniz nasıldı ?
Kaynakça
Altunsu-Sönmez, Ö. (2019). Gelin kaynana çatışması üzerine sosyolojik bir analiz. OPUS– Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1159-1201.
Aydın, E., & Canel, A. N. (2017). Anne-oğul bağlanmasının gelin-kayınvalide ilişkisi ve evlilik doyumunu yordamadaki rolü. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 1(2), 1–16. https://doi.org/10.26695/mukatcad.2018.7
Baş, E., Çebi, E. (2021). “Gelin-Kaynana ilişkilerinin Medyadaki Temsili: Zuhal Topal‟la Sofrada Örneği”, İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, cilt 10, sayı 1, ss.960-986.
Cin, M. G. (2023). Evlilik doyumunun gelin–kayınvalide ilişkileri açısından incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İzmir.
Çakır, Ş. (2023). Gelin–kaynana ilişkisinde akrabalık bağının yeri ve rolü. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 26(2), 145–160.
Döner, C. (2022). Televizyon Programlarında Gelin-Kayınvalide İlişkilerinin Sunumu. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Günindi-Ersöz, A. (2010). Türk Atasözleri Ve Deyimlerinde Kadına Yönelik Toplumsal Cinsiyet Rolleri. Gazi Türkiyat Türkoloji Araştırmaları Dergisi, 1(6), 167-182.
İbrahimoğlu, D. (2015). Gelin mi Kaynana mı. İstanbul: Altın Bilek Yayınları.
İpek, A. N. (2021). Gelin–kayınvalide ilişkileri ile evlilik doyumu arasındaki ilişkinin incelenmesi. Journal of Sustainable Education Studies, 2(1), 35–49.
İspirli, S. A. (2004). Atasözlerimiz, deyimlerimiz ve manilerimizde gelin kaynana ilişkisi. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi (ESOSDER,) 9(3), 19-33
Kuru, A. G. (2016). Türk ailesinde karakter ve otorite: Bir toplumsal tip olarak kaynana ve kaynanalık rolü üzerine bir araştırma. Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi, Konya.
Z, D. (2017). Atma türkülerde gelin-kaynana çatışması. Anasay, 1, 57- 69.
Peng, S., Lai, X., Du, Y., Meng, L., Gan, Y., & Zhang, X. (2021). Prevalence and risk factors of postpartum depression in China: A hospital-based cross-sectional study. Journal of Affective Disorders, 282, 1096–1100.
Silverstein, J.L. (1990). The problem with in-laws. Journal of Family Therapy, 14(4), 399-412. doi:10.1046/j..1992.00469.x
Sönmez, Ö. A. (2019). Gelin–kaynana çatışması üzerine sosyolojik bir analiz. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 13(19), 1159–1201.
Şentürk,A.(2026).Gelin-kayınvalide İlişkilerinin Gebelik Yakınmalarına Etkisi. yüksek lisans tezi .Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü
Tunca, A., & Durmuş, E. (2022). Evli kadınların kayınvalideleri ile ilişkileri ve aile uyumları. İnönü Üniversitesi Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi (INIJOSS), 11(1), 37–52.
Paş, B. ve Kolluoğlu, M. P. (2020). “Aile İçi Çatışmalarda Kayınvalide Faktörü”, Sağlık ve Spor Bilimleri Dergisi, cilt 3, sayı 2, ss.55-57.
Saygılı, S. (2006). Evlilikte Mutluluk Sanat, İstanbul, Elit Kültür, 1.Baskı.
Yakalı , Ç.. (2021). Kaynana Ne Yaptı, Gelin Ne Dedi? Ailedeki Kadınlar ve İlişkileri, İstanbul, iletişim Yayınları, 3.Baskı.
İbrahimoğlu, D. (2010). Evliliğin Kitabı. İstanbul, Hayat Yayınları, 1.Baskı.
Kaya, T. (2019). “Gelin-Kaynana iletişiminin Niteliğini Belirleyen Kültürel Etmenler”, Erciyes İletişim Dergisi, cilt 6, sayı 1, ss.185-204.
Taştan, A. ve Şenol, D. “Gelinlerin Dilinden, Gelin-Kayınvalide İlişkilerine Sosyolojik Bir Bakış”, https://www.academia.edu/128159435/Gelinlerin_Dilinden_Gelin_Ka 171 y%C4%B1nvalide_%C4%B0li%C5%9Fkilerine_Sosyolojik_Bi_r_Ba k%C4%B1%C5%9F, (Erişim Tarihi; Mart 2025)
