Kafka’nın absürd anlayışı ile Albert Camus’nün absürd kavrayışı arasında nasıl bir fark vardır?

“Absürd” kavramı 20. yüzyıl Avrupa düşüncesinde özellikle iki figür üzerinden belirginleşir: Franz Kafka ve Albert Camus. Ancak bu iki düşünür/yazarın absürdü temellendirme biçimleri, ontolojik zeminleri ve etik sonuçları önemli farklılıklar içerir. Kafka’da absürd, bireyin anlaşılmaz bir yasa ve erişilemez bir otorite karşısındaki ontolojik konumunu imlerken; Camus’de absürd, insanın anlam talebi ile dünyanın sessizliği arasındaki bilinçli çatışmadan doğar.

1. Ontolojik Zemin: Kapalı Evren ve Sessiz Evren

Kafka’nın romanlarında –özellikle Dava ve Şato– birey, kaynağı belirsiz ama işleyen bir düzenin içindedir. Josef K. suçunu bilmez; ancak yargılanma süreci kesintisiz biçimde devam eder. Bu durum, varoluşun temeline yerleşmiş bir “anlamsızlık”tan ziyade, anlamın var olduğu fakat özneye kapalı kaldığı bir yapıyı düşündürür. Kafka evreni tamamen kaotik değildir; tersine, son derece düzenli ama erişilemezdir. “Yasa” vardır, fakat özne ona ulaşamaz (Kafka, 1925/1998).

Camus’de ise absürd, düzenin gizliliğinden değil, dünyanın radikal kayıtsızlığından doğar. Sisifos Söyleni’nde Camus, absürdü “insanın açıklık ve anlam istemi ile dünyanın mantıksız sessizliği arasındaki karşılaşma” olarak tanımlar (Camus, 1942/1991). Burada evren kapalı değil, kayıtsızdır. Kafka’da metafizik bir düzen ihtimali sezilirken, Camus’de metafizik umut askıya alınır.

Temel fark:
Kafka’da absürd, aşkın bir düzenin erişilemezliğinden; Camus’de ise aşkınlığın yokluğundan doğar.

2. Epistemolojik Boyut: Bilinemezlik ve Bilinç

Kafka’nın karakterleri çoğu zaman epistemik bir karanlık içinde hareket ederler. Josef K., neyle suçlandığını öğrenemez; K. (Şato’daki karakter) otoriteye ulaşamaz. Bu bilinemezlik, öznenin konumunu zayıflatır. Absürd, öznenin bilme kapasitesinin sistematik biçimde engellenmesiyle kurulur (Kafka, 1926/2009).

Camus’de ise absürd bilincin ürünüdür. İnsan, dünyanın anlamsızlığını fark ettiği anda absürd doğar. Bu bilinç aktif ve refleksiftir. Camus’ye göre sorun, anlamın olmaması değil; insanın anlam talebinden vazgeçmemesidir (Camus, 1942/1991).

Dolayısıyla Kafka’da özne edilgenleşirken; Camus’de absürd bilinci, özneyi etik bir seçime zorlar.

3. Etik Sonuçlar: Boyun Eğme mi, Başkaldırı mı?

Kafka’nın metinlerinde direniş sınırlı ve sonuçsuzdur. Josef K. yargı sürecini sorgular ama sistemin dışına çıkamaz. “Yasa Önünde” anlatısında adam, kapının önünde ömrünü tüketir. Kafka’da absürd karşısında etik tavır çoğu zaman trajik bir kabulleniştir (Kafka, 1925/1998).

Camus ise absürdün intihara ya da metafizik sıçrayışa götürmemesi gerektiğini savunur. Ona göre doğru tutum “başkaldırı”dır. Sisifos’un kayayı her defasında yeniden yukarı taşıması, bilinçli bir meydan okumadır. Camus şu sonuca varır: “Sisifos’u mutlu tasavvur etmek gerekir” (Camus, 1942/1991).

Bu noktada belirgin bir ayrım ortaya çıkar:

Kafka	Camus
Absürd → kaçınılmaz yazgı	Absürd → bilinçli karşı koyuş
Öznenin güçsüzlüğü	Öznenin etik direnci
Kapalı düzen	Sessiz evren
Trajik kader	İsyan etiği

4. Teolojik İmâ ve Seküler Çerçeve

Kafka’nın metinleri sıklıkla negatif teoloji bağlamında okunur. “Yasa” Tanrısal bir düzeni andırır; fakat Tanrı görünmezdir. Bu açıdan Kafka’nın absürdü teolojik bir boşluk hissi üretir (Benjamin, 1934/1968).

Camus ise açık biçimde sekülerdir. Absürd, Tanrı’nın yokluğunda ortaya çıkar ve herhangi bir kurtuluş vaadi içermez (Aronson, 2004).

Özetlersek

Kafka ve Camus’de absürd kavramı ortak bir temadan –modern insanın anlam krizi– beslenir; ancak iki farklı felsefi yönelim üretir:

• Kafka’da absürd, ontolojik bir kapanma ve metafizik mesafe hissidir.
• Camus’de absürd, bilinçli bir farkındalık ve etik başkaldırı çağrısıdır.

Kafka trajik bir metafizik gerilim kurarken, Camus etik bir direnç programı önerir. Kafka’nın evreni kapalıdır; Camus’nünki sessizdir. Kafka’da umut ertelenir; Camus’de umut yerine bilinçli isyan geçer.

Kaynakça

• Aronson, R. (2004). Camus and Sartre: The Story of a Friendship and the Quarrel that Ended It. Chicago: University of Chicago Press.
• Benjamin, W. (1968). “Franz Kafka: On the Tenth Anniversary of His Death.” In Illuminations. New York: Schocken. (Orijinal metin 1934).
• Camus, A. (1991). The Myth of Sisyphus. (J. O’Brien, Trans.). New York: Vintage. (Orijinal eser 1942).
• Kafka, F. (1998). The Trial. (B. Mitchell, Trans.). New York: Schocken. (Orijinal eser 1925).
• Kafka, F. (2009). The Castle. (M. Harman, Trans.). New York: Schocken. (Orijinal eser 1926).