Kötü Yol – Orhan Kemal (Çizgi Roman)

İnsanı hayali kahramanlara çevirmeden, zayıflıkları, güçsüzlükleri ile benimseyen ve olduğu gibi seven yazarların başında gelen Orhan Kemal, edebiyatımızda sıradan insanın yaşam kavgasını en iyi anlatan yazarların başında gelir. Maceralı kurgusu ile dikkat çeken ve insanın yitirdiği onurunu yeniden kazanışını anlatan Kötü Yol, artık çizgilerle devam ediyor…

Edebiyatın her halini sevenler için…
(Tanıtım Bülteninden)

ORHAN KEMAL’İN BÜYÜK ESERİ OĞUZ DEMİRİN ELİNDE ÇİZGİ ROMANLAŞTI – Çizgi roman olarak ‘Kötü Yol’ – Sevda Aydın
(Evrensel Gazetesi, Söyleşi, 5 Mayıs 2011)
Hayatımızın tam ortasına yerleşmiş, anılarımızda iz bırakmış, hatta çoğu zaman bizi biçimlendirmiş yazarlar vardır. Orhan Kemal bu yazarların başmda gelir. Toplumsal yaşamımızı çok iyi tanıyan, bu yüzden bizi bize yazan yazarımızın ‘Kötü Yol’ romanı, Oğuz Demir’in elinden çizgi romana dönüştü. Son yıllarda oldukça sık karşılaştığımız çizgi roman kitaplar, özellikle genç okuyucular tarafından oldukça beğeniliyor. Dünya ve Türkiye edebiyatından çeşitli eserleri çizgiyle buluşturan çizerlerin başarılı çalışmaları, edebiyatın bu alanına zenginlik katıyor.

Daha önce bir çok çocuk kitabını çizen Demir’le, Everest Yayınları etiketiyle çıkan ‘Kötü Yol’un çizgi roman serüvenini konuştuk.

Bir edebi eseri, ki bu roman gibi kişi, yer ve olaylar örgüsü bakımından geniş kapsamlı bir çalışmayı, çizgi romana dönüştürmenin zorlukları nedir?

Bir romanı çizgi romana uyarlamak, romanı birebir çevirip çizmekten çok, kendi yorumumuz ve estetik anlayışımız doğrultusunda biçimlendirip kağıda dökebilmek demek.

İşin zor ve sorumluluk gerektiren kısmı da bu; eseri yorumlarken hikayeye sadık kalmakla kendi yorumumu katmak arasındaki dengeyi kurabilmek. Ne tamamen romanın kopyasını çizmek ne de yorumlamayı metnin temasını değiştirecek kadar ileri götürmek. Çizgi romanla mesela sinemayı kıyaslamak biraz daha kolay, romanla daha zor.

ÇİZGİ ROMAN BAŞLI BAŞINA BİR DİL

Çizimlerin anlatıya kattıkları ve okurdaki etkileri bakımından gözlemleriniz nelerdir?

Çizgi roman romanla ya da sanatın diğer dallarıyla etkileşim içinde olacaktır tabii ki. Ama edebiyat uyarlamasından yapılan bir çizgi romanın varoluş amacı, romanın okunmasını kolay kılmak ya da metni resimlerle süslemek değil. Çizgi roman başlı başına kendine ait bir dili olan, ayrı bir sanat dalı.

Çizgi romanın “artısı” diyebilir miyiz bilmiyorum ama fark olarak, anlatının içine görselliğin ve farklı bir açıdan bakışın girmiş olmasını sayabiliriz belki.

Daha önce de Orhan Kemal’in eserlerinden birkaçını da çizgi roman olarak ele aldınız. Orhan Kemal, yaşadığı dönemin toplumsal sorunlarını bütün eserlerinde zengin bir şekilde işlemiş bir yazar. Sizdeki Orhan Kemal etkilerini anlatabilir misiniz?

Daha önce Orhan Kemal’in çocuk kitaplarını yine resimlemiştim fakat bir romanını ilk çizgi romana uyarlayışım. Orhan Kemal’in iki ayrı dönemi var. İlk romanlarında Adana’da geçen olaylar son dönemlerinde İstanbul merkezli oluyor ve romanlarında daha çok bir dönem İstanbul’unun yükünü çeken insanlarını anlatıyor. Orhan Kemal’in anlattığı İstanbul, 50-60’lı yıllardaki zor hayat şartları altında ezilen talihsiz insanların İstanbul’u. Romanlarında o dönemin ruhunu hissetmek ve çizmeye çalışmak benim için keyifliydi.

Türkiye edebiyatı ve sinemasına bir dönem damgasını vuran, masum bir genç kızın artist olma hayalleri ve bu hayallerin peşinde kabusa dönen yaşamı, sonrasında binbir çıkmazdan kurtulma çabalarını konu edinen ‘Kötü Yol’ yazıldığı dönemde, toplumun içinde bulunduğu ekonomik ve kültürel sorunları ele alırken, özellikle 1980 sonrası pek çok kalitesiz sinema uyarlamasına dönüştü. Burada kaybedilen edebi niteliği nasıl değerlendiriyorsunuz?

Orhan Kemal, eserleri en çok filme çevrilen yazarlar arasında. 80’li yıllarda videonun hayatımıza girmesiyle çok sayıda kolay ve hızlı film yapıldı, edebiyat uyarlamaları filme çekilirken çoğu zaman eserin ruhunu verme çabasından çok ticari kaygılar ön plana çıktı.

Öte yandan Gol Kralı, Devlet Kuşu, Zübük, Değirmen, Anayurt Oteli, Yılanı, Öldürseler, Hakkari’de Bir Mevsim, gibi değerli ve önemli edebiyat uyarlaması filmler de bu döneme ait.

‘Kötü Yol’un yaratımı öncesinde yaptığınız hazırlıklardan bahseder misiniz?

Orhan Kemal’i daha iyi anlamak için diğer romanlarını da okudum. Önceden farklı açılardan farklı yüz ifadeleri üzerinde çalışmak, hikayeyi çizmeye başladıktan sonra kolaylık sağlıyor. 60’lı yıllara ait kıyafet ve aksesuarları, eşya ve mekanları araştırırken internetten sıkça yararlandım.

10 YILDIR YARIŞMALARA KATILMIYORUM

Karikatür ve illüstrasyon alanında uluslararası çeşitli yarışmalardan 14 ödülünüz var. Bu yarışmalardan ve ödüllerinizden bahseder misiniz?

İlk karikatürüm ben ortaokuldayken Denizli’de yayınlanan Tebessüm dergisinde yayınlanmıştı. Sonra Gırgır, Deli, Limon, Çarşaf ve diğer dergilerde çalışmalarım yayınlandı. Karikatür alanında yarışma ve sergilere katıldım. İlk ödülümü 1987’de Yeni Asır Gazetesinin düzenlediği bir yarışmada aldım. Sonra 91’de Uluslararası Nasreddin Hoca yarışmasında Kültür Bakanlığı özel ödülü, 93’de Sincan Belediyesinin yarışmasından, 94’de Özgür Ülke gazetesinin yarışmasından… Liste bu şekilde gidiyor. 2000 yılından bu yana yarışmalara katılmadım.

TÜRK FİLMİ KARAKTERLERİNDEN İLHAM ALDIM

‘Kötü Yol’ romanının karakterlerini resmederken ilginizi çeken, üzerinde durup düşündüğünüz durumlar muhakkak olmuştur. Bunlardan paylaşmak istedikleriniz nelerdir?

Kitabı okuduktan sonraki ilk iş karakterleri oluşturmak. Bir dönemi anlatan kitap olduğu için o dönemin kıyafeti, saç bıyık kesimi gibi konularda bir şeyler biliyor olmak gerekiyor. Kötü Yol’daki karakterleri yaratırken özellikle 50 li 60 lı yılların Türk filmi karakterleri oldukça ilham vericiydi. Özellikle romanın kötü karakteri Reşat, hareketleri ve olaylar karşısındaki tutumlarıyla oldukça karikatürize bir karakterdi, ve onu çizmekten özellikle keyif aldığımı söyleyebilirim. Ayrıca unutmadan; çizgi romanın hem hazırlık hem çizim aşamasında, üşenmeden sıkılmadan okuyup eleştiren ve yardımlarını esirgemeyen yazar arkadaşım Arzu Çur’a da çok şey borçluyum.

Önümüzdeki dönemde çizgi roman çalışmanız var mı?

Şu an roman olarak yok fakat çocuk kitapları devam ediyor. Bir de kendi çizimlerimi kitaplaştırmak gibi bir projem var.

Yitirilen onur – Tuğba Çelik Özer
(Radikal Kitap, 15 Nisan 2011)
‘Kötü Yol’un çizgi roman uyarlaması, Orhan Kemal okurlarının gönlünü kazanacak biçimde, bir solukta okunuyor. 1960’ların Beyoğlu sokakları, ‘Kötü Yol’un taşlarını oluşturuyor. Üstelik gazinolarıyla, kahveleriyle rengârenk

Orhan Kemal, aile içi otorite ilişkilerini sorgulayan pek çok öykü, roman kaleme almıştır. Anadolu?daki geleneksel aile yapısını sert bir gerçekçilikle yansıtan Orhan Kemal?in yapıtlarında baba, genellikle ailenin gücünü, varsıllığını temsil eder; babanın yokluğu ise yoksulluğa ve otorite boşluğundan doğan karmaşaya yol açar. Geleneksel aile yapısında babanın baskın iktidarı sarsılmazdır, onun iyi ya da kötü bir kişiliğinin olması ailedeki konumunu değiştirmez. Orhan Kemal?in romanlarında babanın varlığı ya da yokluğu pek çok soruna kaynaklık etmiş; ailenin dağılmasına ya da yeniden yapılanmasına gerekçe oluşturmuştur.

Korunmaya muhtaç genç kız
?Kötü Yol?, Orhan Kemal?in geleneksel aile yapısında ?babanın yokluğu?nu sorguladığı bir öyküdür. Öykünün konusuna gelince: Adana?da yaşayan Nuran ve İhsan, babalarını çocuk yaşta kaybetmişlerdir. Anneleri Ayşe Hanım, ailenin yönetimini çocuklar büyüyene dek elinde tutar.
Artık bir delikanlı olan İhsan, babasının yerine geçtiğinde ailenin geçimini sağlamak sorumluluğunu da üzerine alır. Fabrika?da işçi olarak çalışan İhsan?a hiç istemediği kamyonla mal taşıma görevi verilir. İhsan, kamyonla uzun yola gittiği sıralarda gözünün arkada kalmaması için kız kardeşini birine emanet etmek ister. Çapkın, güvenilmez bir adam olsa da, İhsan?ın en yakın arkadaşı olduğundan, Nuran?a göz kulak olmak görevi Reşat?a verilir. Bu görev Ayşe Hanım tarafından da onaylanır. Nuran, annesi ve ağabeyi İhsan?ın kendisine sunduğu yaşam koşullarından memnun değildir.
Nuran, uzun zamandır varlıklı bir hayat yaşayabildiği İstanbul düşleri kurmaktadır. Reşat, Nuran?ın İstanbul için kurduğu ışıltılı düşleri İhsan?ın yokluğunda kullanır, Nuran?ı ikna eder ve onu İstanbul?a götürür. Genç bir kızın bir erkeğe ?emanet edilme?sinin tüm kötü sonuçları yaşanır: Geri dönüşü olanaksız hatalar, derin pişmanlıklar. Orhan Kemal, genç kadınların ekonomik bağımsızlıklarını elde etmeleri doğrultusunda yol alınması gerekirken kadınların her koşulda bir erkeğe mecbur ediliyor olmasının sonuçlarının ne kadar acı olabileceğini ortaya koyar.
?Kötü Yol?, Adana?dan İstanbul?a özgür ve mutlu bir hayatı yaşamak için kaçan bir genç kızın öyküsüdür. Nuran, içinde yaşadığı kapalı toplumdan sıyrılmak isteyen bir genç kızın haklı sıkıntısını yaşar; ancak bu yaşamdan kurtulabilmek için donanımsız, hazırlıksızdır. Mesleksiz, eğitimsiz Nuran, kaçmak istediği otoriter erkeklerden yine bir erkeğin yardımıyla kurtulmak istemiştir. Sığındığı erkekten umduğu yardımı göremez, üstelik kullanılır. Günü gelir, bir zamanlar sıkışıp kaldığı yaşamdan kendini kurtarması için seçtiği erkekten de kurtulmak ister. Bu kez ?korunmaya muhtaç genç kız? bir başka erkek tarafından yine ?kurtarılır?. Orhan Kemal, bu öyküsünde söylemini hafifletmeden, ekonomik bağımsızlığı olmayan kadının yalnızlığını, çaresizliğini, savruluşunu ortaya koyar.
Orhan Kemal yazınında abartısız ancak ayırıcı özellikleri bakımından son derece güçlü kadın kahramanlar yaratılmıştır. ?El Kızı?ndaki Nazan, kitaba adını veren Cemile, ?Hanımın Çiftliği?ndeki Güllü, Orhan Kemal?in unutulmaz kadın kahramanlarındandır. ?Kötü Yol?da ise tüm neşesi, saflığı, güzelliği, toyluğu ve düşleriyle Nuran karşımıza çıkar. Bütün özellikleriyle Nuran?ı sever, onu haklı bulur, ona kızar, onun için üzülürüz. İşte o çok sevdiğimiz, haklı bulduğumuz, kızdığımız, üzüldüğümüz Nuran şimdi çizgi romanda ete kemiğe bürünüyor. Yazınsal metinler sinema, tiyatro, çizgi roman gibi görsel sanatlarla buluştukça, elbette titiz çalışmalarla sınırlı olmak koşuluyla, yaşamımızdaki etkisini başka biçimlerde sürdürme şansına erişir. Çizgi roman uyarlamaları, genç okurların büyük yazarlarla tanışmaları, onların yapıtlarını okumaya ilgili kılınmaları açısından da önemli bir yol olarak görülmelidir. Orhan Kemal?in biçemi görselliği vurgular; bu özelliğiyle Orhan Kemal yapıtları çok sayıda sinema filmine, diziye, tiyatro oyununa uyarlanmıştır. Orhan Kemal?in ?Kötü Yol? öyküsü de artık çizgi roman biçiminde okurlarına ulaşıyor.

Kadınların çağdaşlaşma süreci
?Kötü Yol?, çağdaş yaşamın Anadolu?da yaşayan genç kızlara nasıl, ne ölçüde yansıdığını; erkek egemen Anadolu kültüründe genç kızların, kadınların çağın ilerici önermelerine karşın nasıl edilgin bırakıldığını yalın, açık bir dille ortaya koyuyor. Macera ve polisiye öğelerle renklenen öykü, alt metninde tüm Orhan Kemal yapıtlarının karakteristik yapısı gereği bir toplumsal eleştiriyi, bu kez kadınların çağdaşlaşma sürecindeki yalnızlığını tartışıyor.
Oğuz Demir, başarılı çizgi roman uyarlamasında Nuran?ın hiç istemeden düştüğü ?kötü yol?un taşlarını adım adım diziyor. Orhan Kemal?in ince hesaplarla kurduğu entrikaları ve polisiye olayları, birbirini izleyen karelere yansıtan Oğuz Demir, üçkâğıtçı karakterleri, güzel ve saf genç kızları, korumacı bir ağabeyi, çapkın genç adamları, özgün çizgilerle betimliyor. Demir, ?Kötü Yol? öyküsünün kahramanlarına birer yüz kazandırarak gerektikçe onlara düşünceli bir yürüyüş, kavga eden kollar, ağlayan bir çift göz, silah tutan bir el veriyor. ?Kötü Yol?un çizgi roman uyarlaması, Orhan Kemal okurlarının gönlünü kazanacak biçimde, bir solukta okunuyor. Şunu da söylemeden geçmemeli ki 1960?ların Beyoğlu sokakları, Kötü Yol?un taşlarını oluştursa da gazinolarıyla, kahveleriyle rengarenk ve davetkar, okuruna göz kırpıyor.

Kitabın Künyesi
Kötü Yol
Orhan Kemal
Everest Yayınları / Çizgi Dizisi
Yayın Yönetmeni : Sırma Köksal
Kapak : Utku Lomlu
Çizer : Oğuz Demir
İstanbul, 2011, 1. Basım
120 sayfa

Yorum yapın

Daha fazla Çizgi roman
Çiztanbul – Studio Rodeo

İstanbul merkezli Studio Rodeo, özgün çizgi roman projelerine devam ediyor. Studio Rodeo?nun 2012 yıllığı olan ÇİZTANBUL, yüksek kaliteli albümler dizisinin...

Kapat