Otizmi Yeniden Tanımladığımızdan Beri 25 Yıl: Neler Öğrendik?

tarihinde gönderilmiş tarafından

Spektrumun Genişlemesi ve “Sadece Erkek Meselesi Değil” Gerçeği

Yazar: Jungish

(Tanı Kitabının Kapak Değiştirmesi ve Toplumun Gözünün Açılması)

Aziz Okuyucularım, Ey Sürekli Değişen Bilgiyle Yaşayanlar!

1994 yılı, ruh bilimi (psikiyatri) için mühim bir milattı. O yıl, tanı kitabımız olan DSM-IV, otizm tanısını yeniden düzenleyerek “Otizm Spektrum Bozukluğu” (OSB) kavramına giden yolu açtı. Aradan geçen 25 yılda, bu spektrumun ne kadar geniş, karmaşık ve ilginç olduğunu öğrendik.

İşte bu çeyrek asırda otizm hakkında öğrendiğimiz en kritik üç ders:

I. Spektrum Sanılandan Çok Daha Geniş ve Çeşitli

Eski dar tanı kriterleri, otizmi sadece çok belirgin ve “ağır” semptomlarla ilişkilendiriyordu. Oysa spektrum kavramı, otizmin çok çeşitli şekillerde tezahür ettiğini ortaya çıkardı.

  • Heterojenlik: Otizm, tek bir bozukluk değil, her bireyde farklı bir şekilde kodlanan ve kendini gösteren nörogelişimsel farklılıkların bir bütünüdür. İki otizmli birey, birbirine hiç benzemeyebilir.
  • Erken Teşhisin Önemi: Bilişsel yetenekleri ne olursa olsun, otizmin erken teşhisinin ve erken müdahalenin (erken yaşta başlayan uygun destek) bireyin gelişimine büyük faydalar sağladığı öğrenilmiştir.

II. Toplumsal Cinsiyetin Gölgesi: Kızlar Neden Görünmez?

Öğrendiğimiz en çarpıcı gerçeklerden biri, otizmin uzun süre “erkek meselesi” olarak algılanmasının büyük bir yanılgı olduğudur.

  • Gölgedeki Kızlar: Otizmli kız çocukları, semptomlarını erkek çocuklarına göre farklı ve daha az göze çarpan şekillerde gösterir. Kızlar, sosyal beklentilere daha fazla uyum sağlamaya çalışarak (maskeleme – masking) otistik davranışlarını gizlemekte daha başarılıdırlar.
  • Yanlış Tanı: Bu durum, kızların ya daha geç yaşta teşhis edilmesine ya da yanlışlıkla kaygı, depresyon veya başka ruh sağlığı sorunlarıyla teşhis edilmesine yol açmıştır. Toplumsal cinsiyet rolleri, klinik gözlemi bile etkilemiştir.

III. Nedenler ve Biyoloji: Suçlu Tek Bir Yer Değil

Son 25 yılda, otizmin nedenleri hakkındaki bilimsel bilgi, komplo teorilerinin aksine, karmaşık bir tablo çizmiştir.

  • Genetik Baskınlık: Otizmin genetik olarak güçlü bir kökeni olduğu kesinleşmiştir. Tek bir gen değil, yüzlerce farklı genin ve spontan mutasyonların rol oynadığı düşünülmektedir.
  • Çevre ve Etkileşim: Çevresel faktörlerin (ileri ebeveyn yaşı, hamilelikteki bazı enfeksiyonlar veya ilaçlar) etkisi de mevcuttur, ancak bu faktörler sadece genetik yatkınlığı olan bireylerde otizmi tetikleyebilir.
  • Komplo Teorileri Yanılgısı: Bilim, aşılar gibi popüler komplo teorilerini kesin olarak çürütmüştür. Odak, artık basit ve tekil suçluları aramaktan, karmaşık gen-çevre etkileşimini anlamaya kaymıştır.

Sonuç: Otizmi yeniden tanımlamak, sadece tanı kriterlerini değiştirmekle kalmadı; aynı zamanda insan zihninin çeşitliliğini, cinsiyetler arası farklılıkları ve biyolojinin karmaşıklığını kabul etmeye zorladı. Önümüzdeki en büyük görev, teşhis ve destek sistemlerini bu öğrenilen genişliğe ve karmaşıklığa uygun hale getirmektir.

34

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...