Sanal Aldatma

Alanyazın içerisinde sadakatsizlik ve aldatma birbirinden ayrı iki kavram olarak ele alınmaktadır. Sadakatsizlik, var olan birlikteliğin üçüncü bir kişi ile duygusal ya da fiziksel olarak ihlal edilmesi iken aldatma ise sadakatsizlik sonucu oluşan yalan söylemlerini ve davranışlarını içermektedir. (Sungur, 2023).

Aldatma, çiftlerin birbirlerine bağlılık taahhüdünde bulunduğu bir ilişkide, partnerlerden birinin  veya  her ikisinin güveni ihlal ederek başka biriyle duygusal ya da cinsel bir birliktelik yaşaması ve uzlaşılan ilişki normlarını bozmasıdır.

Cinsel aldatma içeren bir ilişki, duygusal aldatmayı da barındırabilir. Duygusal aldatma, mevcut ilişki dışında başka bir kişiyle duygusal bağ kurma, derin duygusal hisler besleme (Weiser, Lalasz, Weigel, 2014) ya da o kişiye âşık olmaktır (Whitty, 2008).  Ayrıca, ilişki dışı biri ile bağlılık ilişkisi kurmak, karşısında savunmasız olmak, o kişi için fazla para harcamak  da duygusal aldatmaya örnektir. (Leeker ve Carlozzi, 2014). Cinsel aldatma ise, romantik bir ilişki içindeki partnerlerden birinin, mevcut ilişkisinin dışında başka biriyle cinsel birlikteliğidir.

Aldatma, bireyin mevcut partnerinin haberi olmadan duygusal ya da fiziksel bir yakınlık kurması durumudur. Bunun birçok sebebi olabileceği gibi bireyin bakım verenleri ile nasıl bir bağlanma yaşadığı, tıpkı romantik ilişkinin nasıl algılandığı ve nasıl yürütüldüğünü etkilediği gibi aldatma eğiliminde de etki sahibi olduğu düşünülmektedir. (Blow ve Hartnett, 2005). Güvenli  bağlanan bireylerin, güvensiz ve kaçıngan bağlanan bireylere göre partnerlerini  aldatma eğiliminin daha az olduğu bilinmektedir.

Lusterman, 1998). Brown (2001) aldatma eğiliminin beş kategoride yer aldığını belirtmiştir: çatışmadan kaçınma, cinsel bağımlılık, duygusal boşluk, terk edilen ilişki, yakınlıktan kaçınma.

Aldatma kavramının farklı alt kategoride sınıflandırıldığı bilinmektedir. Lusterman (1998) için tek gecelik, flört temelli ve ilişki olarak üç farklı kategoride yer alsa da günümüzde bu konuda araştırmaların çeşitlenmesi, internet ve sosyal medyanın da gelişmesiyle duygusal ve fiziksel aldatmanın yanına sanal aldatmayı da eklemek mümkün hale gelmiştir .(Turanlı ve Fidan, 2022)

Romantik ilişki yaşayan partnerlerin cinsel veya duygusal aldatma eylemleri yalnızca yüz yüze etkileşimlerle sınırlı değildir. Aldatma, internet gibi çevrim içi dünyada da gerçekleşebilir. (Blow ve Harnett, 2005). Böyle bir durumda, aldatma “sanal aldatma” olarak anılır.

Bireylerin var olan ilişkileri açısından bakıldığında ise sosyal medya kullanımı olan bireyler var olan partnerlerini aldatma eğilimi içerisinde olabilmektedir .(Dursun ve Özkan, 2019). Evlilik birliği içerisinde de güveni zedeleyebilmekte ve zedelenen güvenle de birlikte evlilik birliğine zarar gelebilmektedir (Yücel, 2024).

Utz ve Boukeboom (2011) sosyal medyanın ilişkiler üzerindeki üç etkisini açıklamıştır:

 İlk olarak, sosyal medya aracılığıyla iletişim kurulabilir, yeni ilişkiler başlatılabilir ve aynı zamanda da ilişkide bulunulan kişi ile ilgili daha fazla bilgi edinilebilir.

İkinci olarak, partnerin neler yaptığını gözlemleme imkânı sunulmaktadır.

 Son olarak ise kıskançlığa  neden olabilecek durumlarla karşılaşılabilmektedir.

Blow ve Hatnett (2005) çalışması ise sanal aldatmanın aldatma türleri içerisinde en güncel olduğunu belirtmektedir. Teknolojinin gelişmesi ve tüm dünyayı etkileyen pandeminin ortaya çıkışıyla birlikte sosyal medya kullanımında belirgin bir artış gözlenmiştir. İnsanlar, sosyal mesafe önlemleri nedeniyle fiziksel olarak bir araya gelemediklerinde, sosyal medya platformlarını  kullanarak iletişim kurmaya yönelmişlerdir.

Kurulan ilişkilerin sosyal medya aracılığıyla gerçekleşmeye başlaması var olan bu sitelerin kullanılırlığını ve görünürlüğünü arttırmasıyla birlikte arkadaşlık sitelerinin kullanımı da artışa geçmiştir. Yalnızlık hissi, yaşanılan sosyal izolasyon bireyleri  çevrimiçi platformları kullanmaya yönlendirmiştir. (Holmes, vd., 2020). Bu dönemle birlikte insanlar yeni insanlarla tanışmak ve sosyal bağlar kurmak için arkadaşlık sitelerini tercih eder hale gelmiştir (Luetke, vd., 2020). Özellikle evlilik içerisinde eşler arasında paylaşımın azalması, bu zamanın eşlerden en az biri tarafından sosyal medyaya yönlendirilmesi evliliği olumsuz yönde etkilemektedir. (Blow ve Harnett, 2005).

Günlük yaşamımızda insanların her gün yeni biri ile tanışması, yeni ortamlara girmesi gibi durumlar pek de yaşanmaz. Bunun için ise ekstra çaba gerekir. Ama sosyal medya aracılığı ile herkes mekan ve zaman sınırı olmadan istediği gibi ilişki kurabilir. Bu kadar alternatiflerin içerisinde kişi mevcut iletişimlerini veya ilişkilerini kolay şekilde gözden çıkarabilir. Yani, mevcut ilişkilerinin yeni bir ilişki ile değiştirebileceklerini düşünüp, değerini bilmeyebilirler. Örneğin, kişi ilişkisi olduğu halde tanışma uygulamalarını kullanabilir. Bazen de kişiler hala çekici miyim, acaba bana ilgi nasıl gibi merakından dolayı aldatmaya eğilimli olabilir. Bu sorulara cevap bulup, test etmek için de sosyal medya kullanılarak aldatma gerçekleşebilir. (Tolu, 2023). Aldatan kişiler, sosyal medyadaki aldatmayı gerçek gibi görmeyip, suçlu hissetmeyebilirler. Bazen de partnerlerinin anlamaması için sanal aldatmayı tercih edebilirler. Sanal dünya risklerin ve sorumlulukların minimuma indiği bir ortam olarak görüldüğü için kişiler için daha az kaygı uyandırıcı olabilir. (Karakuş, 2018).

Bildiğimiz gibi sosyal medya insanların kendilerini en kusursuz şekilde tanıtabildiği mecradır. Birey sosyal medyada gördüğü kişileri kusursuz gibi görüp, idealleştirebilir (Metin ve Karakaya, 2017). Böylece kendi partnerlerini yetersiz görüp, ilişkiye bağlılıkları zayıflayabilir. Diğer kolaylaştırıcı etkilerinden biri de, sosyal medya vasıtası ile kurulan ilişkilerde yakınlığın daha çabuk gelişmesidir. (Tüzer, 2011).

Sosyal medya aracılığı ile aldatmada kişilerin çok da konfor alanından çıkmasına gerek yoktur. Hatta sevgililerinin, eşlerin yanında aldatabilirler. (Ekşi, 2018). Aynı anda hem ilişkide olduğu kişi ile olurken, hem de uzaktaki kişi ile bir yakınlık yaşayabilmeleri aldatmayı kolaylaştırır. Keçe (2015) de, sosyal medyanın aldatmayı kolaylaştırdığını belirtir.

Sanal aldatmanın nedenleri ilişki sorunları, kişisel faktörler, çevresel ve teknolojik etkiler, psikolojik faktörler, merak ve heyecan arayışı başlıkları altında gruplandırılabilir.

İlişki sorunları: İletişim eksikliği. Tatminsizlik. Monotonluk.

 Kişisel faktörler:  Sosyal medya bağımlılığı . Duygusal bağlanma ihtiyacı Kendini ifade etme isteği.

 Çevresel ve Teknolojik etkiler Anonimlik. Erişim kolaylığı ve gizlilik .Sosyal baskı.

Psikolojik nedenler Özgüven ile ilgili durumlar. Bağlanma stilleri .Kaçma ihtiyacı.

 Merak ve heyecan arayışı: Yeni kişilerle tanışmanın heyecan vermesi .Yasak olanın heyecan vermesi.

Bireylerin sorumluluklarını partnerlerine yüklemesi, o kişinin aldatma motivasyonlarının artmasına sebep olmaktadır. Beklenilen sevgi ve ilgi karşı taraftan yeteri kadar alınmadığı zaman da bu ihtimaller artabilmektedir. Evlilikte yaşanan birtakım sorunlar sonucunda, eşlerde öfke, kabul görme isteği, evlilikten bunalma gibi duygular oluşabilmektedir. Cinsel doyumun azalmasıyla evlilik doyumu da aynı oranda düşebilmektedir. Öte yandan evliliğin yüklediği sorumluluklar, evlilikten bunalma ve gerginlik duygusu gibi bireyleri bunaltabilecek faktörler, eşleri aldatmaya itebilir. Bireyler evliliklerinde eşlerinden diledikleri yakınlığı, rahatlığı, özgüveni hissedemedikleri zamanlarda başka arayışlara girebilmektedirler. (Ekşi, 2018)

Keçe’ye (2015) göre, İnstagram, Facebook, Twitter gibi sosyal medya uygulamaları sayesinde insanlar yeni arkadaşlıklar, ilişkiler kurmaktadır. Bireyleri sanal aldatmaya teşvik eden motivasyon ise, sanaldan kurulan ilişkilerin aldatmadan sayılmayacağı düşüncesidir. Sanal aldatma bir fantezi olarak düşünülmekte, bireyler genellikle suçluluk ve utanç duygusu hissetmemektedir. (Akt., Ekşi, 2018). İnsanların sosyal açıdan temel ihtiyaçları olan beğenilme arzusu, birine güvenme, biri tarafından sevilme gibi duyguların eksikliği sonucunda aldatma, o kişiler için olağan bir hal almaktadır. Kişi kendini mutsuz, değersiz hissettiğinde bu gibi insani duyguların arayışı içerisine girmektedir. Özellikle  depresyonda olan erkeklerin veya kadınların bu mutsuzluklarını gidermek için  çözüm araması onları aldatmaya sürükleyebilir.

Toplum algısında oluşan sanal ilişki kavramı genellikle olumsuz olarak değerlendirilmektedir. Bunun sebebi sanal ilişkilerin yanıltmaca ve kandırma olarak algılandığı için sağlıksız olarak nitelendirilmesidir. Bu olumsuz yorumlamalara rağmen birçok birey sanal ortamda reelden bağımsız ilişkiler kurmaktadır. Hatta bazıları bu ilişkileri gerçek hayata transfer etmektedir. Genellikle mağduriyetle sonuçlanan ilişkiler yaşansa da, sağlıklı bir şekilde ilişkilerine devam eden çiftler de görülmektedir. (Karaca, 2007)

Genellikle kadınlar, sanal ortamda kurdukları  ilişkiler sonucunda pişmanlık ve suçluluk duyabilirler. Eşlerine içine düştükleri durumu açıklayamayacaklarını düşünüp ruhsal olarak baskı altında hissedebilirler. Böyle durumlarda eşlerin duygu durum farklılıkları ortaya çıkar ve ikiye ayrılır; anlayışlı veya anlayışsız eşler. Anlayışlı olanlar, eşlerine destek olur ve olumlu bir şekilde yaklaşır. Anlayışsız eşler ise, evliliklerinde veya ilişkilerinde çıkmaza girebilecek tavırlarda bulunabilir, verdikleri tepkiler yıkıcı olabilir. Hatta aile içerisinde yaşanabilecek şiddetli tavırlara da bürünebilirler. (Yücel, 2013)

Sanal Aldatma ve Gerçek Aldatma arasında İlişki

Sanal  aldatma  uzaktan, sosyal medya ve uygulamalar ile gerçekleşirken, yüzyüze aldatma ise direkt kurulan iletişim şeklinde gerçekleşir. Yani sanal aldatmada fiziksel yakınlık yoktur. Ama yüzyüze aldatma fiziksel yakınlığı da içerir. (Keçe, 2015). Ama sanal aldatmalar hiçbir zaman fiziksel yakınlık içermeyecektir- demek doğru değildir. Sanal aldatma, yüz yüze aldatmaya geçmek için bir aşama görevini de üstlenmektedir. Bu durumun sonucunda da fiziksel yakınlığı içermesi olasıdır. (Martins, Pereira, ve Nazare, 2016). Keçe (2015),

Sanal aldatmada, neyin aldatma olup olmadığında netlik yoktur. Mesela, bir hikayeye yanıt vermeyi, karşı taraf aldatma eylemi olarak gördüğü halde, kişi bu davranışı aldatma olarak değerlendirmeyebilir. Bu nedenle de kişi kendisini savunup, gerçek bir aldatma olmadığını düşünüp  daha  az suçluluk ve utanç duygusu hissedebilir. Aynı zamanda sanal aldatmalarda,  kişi kimliğini gizli tutma avantajına sahip olduğu halde, yüzyüze aldatmalarda anonimlik ihtimali çok düşüktür.

Sanal Aldatmanın İlişkilere Etkisi

Eğer sanal aldatılan kişi, bu durumu partnerinin telefonuna kendi bakarak bulursa veya bir yakını  ona iletirse, ilişkinin devam etme olasılığı çok düşük olmaktadır. Affedilmesi imkansız bir şekil almaktadır. Ama aldatan kişi bu durumu itiraf edip, pişman olduğunu derinden  hissettirebilirse  bu  durumda ilişkinin devam etme olasılığı daha yüksek olmaktadır. (Tortamış, 2014).

Sanal olarak aldatan kişi, ilişkilerindeki tatminsizliği gidermek için sanal dünyada ilişki kurup, zamanlarını çoğunlukla burada geçirebilmektedir. Bu durum karşısında da aldatılan kişi kendisini yalnız ve değersiz hissederek, partneri ile arasına mesafe koyabilmektedir. (Evolve Therapy, 2024). Aynı zamanda da sanal aldatma ilişkilerdeki bağın zedelenmesine neden olur. (Hollister ,2025). Sonuçta, ilişkide görünmeyen duvarlar oluşur.

Aldatılma durumlarında kişilerde özellikle de özgüven sorunları ve depresyon tetiklenir. Psikolojik destek bile alsa bu durumu hiç bir zaman unutmayıp, tekrar yaşanması durumunda psikolojik sağlıkları daha da zarar görmektedir. (Blow ve Hartnett, 2005)

Sanal aldatmanın çift ilişkileri üzerinde de çeşitli etkileri olduğu ifade edilmektedir. Bağlanma dinamiklerinin bozulması , partnerler arasındaki güvenin zedelenmesi ve güvenin yeniden inşasında yaşanan zorluklar, sanal aldatmanın ilişkilere etkileri arasında yer almaktadır. (Gordon ve ark., 2008).

Sonuç olarak baktığımızda, sanal aldatmanın yüzyüze aldatma ile aynı etkilere sahip olduğunu,  aynı zamanda sanal şekilde aldatılan kişinin affetse bile, ilişki içerisinde yüz yüze aldatmadan  farklı olarak daha fazla şüpheci olduğu, ilişki dinamiklerinin toparlanması çok zor bir duruma dönüştüğü ifade edilebilir.

Konu ile ilgili bir ölçek verelim

 Sanal Aldatma Ölçeği Turan ve Fidan tarafından 2022 yılında geliştirilmiş, geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. Toplamda 19 maddeden ve tek boyuttan oluşan ölçek beşli likert olarak yanıtlanmaktadır.

1 (kesinlikle katılmıyorum),

2 (katılmıyorum),

3 (kararsızım),

 4 (katılıyorum),

 5 (kesinlikle katılmıyorum).

 Ölçekten yüksek puan alınması sanal aldatma tutumunun da yüksek olduğunu göstermektedir. Bu durum da bireyin sanal aldatmayı aldatma olarak görmediği anlamına gelmektedir.

SANAL ALDATMA ÖLÇEĞİ              1 2 3 4 5

1.Eşim/sevgilim olduğu halde sanal ortamda farklı insanlarla flörtleşmek oldukça hoşuma gider.

2. Sanal ortamdan tanıştığım biriyle buluşursam bu durumdan eşime/sevgilime haber vermem.

3. Eşim/sevgilim olduğu halde sanal ortamda flört ettiğim insanla yüz yüze de görüşmek hoşuma gider.

 4.Sanal ortamda flört ettiğim kişiye eşim/sevgilim olduğunu söylemem.

 5. Sanal ortamda flört ettiğim insanlardan eşimin/sevgilimin haberi olmaz.

6. İlişkimde kendimi değersiz hissettiğimde sanal ortamda birileriyle flört etmek hoşuma gider.

7. Sanal ortamda flört ettiğim kişilere eşimden/sevgilimden daha çok güvenebilirim.

8.Eşim/sevgilim olduğu halde sanal ortamda birine ondan hoşlandığımı söyleyebilirim.

9.Eşimin/sevgilimin asla öğrenmeyeceğinden emin olsam sanal ortamda biriyle ilişki kurardım.

10. Sanal ortamda benim bir ilişkimin olması kabul edilebilir.

11. Eşim/sevgilim olduğu halde sanal ortamda cinsel içerikli sohbet odalarında vakit geçirmek hoşuma gider.

12. Eşim/sevgilim olduğu halde porno sitelerinde vakit geçirmek hoşuma gider.

13. Eşim/sevgilim olduğu halde biriyle sanal seks yapmak hoşuma gider.

14.Eşim/sevgilim olduğu halde sanal ortamdan sadece egomu tatmin etmek için flörtleşirim.

15.Eşim/sevgilim olduğu halde sosyal paylaşım sitelerinde başkalarının profilini çok sık incelerim(stalk)

16. Eşim/sevgilim olduğu halde başka biriyle buluşup cinsel ilişkiye girmek yerine sanal ortamda ilişki içinde bulunmak aldatmak sayılmaz.

17. Birlikte olduğum kişi ile tartıştığımda, sanal ortamda birileriyle flört etmek hoşuma gider.

18.İlişkimde kendimi yalnız hissettiğimde, sanal ortamda biriyle flört etmek hoşuma gider.

19.Kendimi stresli hissettiğimde eşim/sevgilim olsa da sanal ortamda birileriyle flört etmek bana iyi gelir.

Kaynakça

Blow, A. J. ve Hartnett, K. (2005). Infidelity in committed relationships i: A methodological review. Journal of Marital and Family Therapy, 31(2), 183- 216. https://doi.org/10.1111/j.1752-0606.2005.tb01555.x

Brown J. D., & Bobkowski. S. (2011). Older and newer media: Patterns of use and effects on adolescents’ health and well-being. Journal of Research on Adolescence, 21(1), 95–113. https://doi.org/10.1111/j.1532- 7795.2010.00717.x

Dursun, A., & Özkan, M. S. (2019). Genç yetişkinlerin aldatmaya yönelik niyetleri üzerinde aldatmaya yönelik tutum ve sosyal medya kullanımının etkisi. Kastamonu Eğitim Dergisi, 27(2), 475–484.https://doi.org/10.24106/kefdergi.2560

Ekşi, Z. (2018). Siber aldatma. In N. Oktik & Ü. Reşitoğlu (Eds.), Aileyi anlamak: Disiplinler arası yaklaşım (s. 207–231). Nobel Yayıncılık.

Gordon, K. C., Baucom, D. H. ve Snyder, D. K. (2004). An integrative intervention for promoting recovery from extramarital affairs. Journal of Marital and Family Therapy, 30(2), 213-231. https://doi.org/10.1111/j.1752- 0606.2004.tb01235.x

Gordon, K. C., Baucom, D. H. ve Snyder, D. K. (2008). Optimal strategies in couple therapy: treating couples dealing with the trauma of infidelity. Journal of Contemporary Psychotherapy, 38(3), 151-160. https://doi.org/10.1007/ s10879-008-9085-1

Holmes, e. a., o’connor, r. c., perry, v. h., tracey, ı., wessely, s., arseneault, l., … & bullmore, e. (2020). Multidisciplinary research priorities for the COVID-19 pandemic: a call for action for mental health science. The lancet psychiatry, 7(6), 547-560.

Karaca, M. (2007.). Sosyolojik Bir Olgu Olarak İnternet Gençliği: Elazığ Örneği. Yayınlanmamış Doktora Tezi.

Karakuş, M. (2018). Evli bireylerin sosyal medya kullanımları üzerine bir saha araştırması. Kurgu İletişim Bilimleri Fakültesi Uluslararası Hakemli Dergisi, 26(3), 422– 443.https://www.academia.edu/120463246/Evli_Bi_reyleri_n_Sosyal_Medya_Kulla nimlari_U_zeri_ne_Bi_r_Saha_Aras_tirmasi

Keçe, C. (2015, Mart 3). Aldatmanın nedenleri ve türleri. cemkece.com.tr. http://cemkece.com.tr/m-aldatmanin-nedenleri.html

Sungur, M, Z., (2023). Aşk evlilik sadakatsizlik. Şeytan üçgeni (61. Baskı). Destek Yayınları, 216-225.

Tortamış, M. (2014). Evli bireylerde romantik kıskançlık düzeyi ve aldatma eğilimlerinin şema terapi modeli çerçevesinde değerlendirilmesi (Yayın numarası: 365040) [Yüksek lisans tezi, Hacettepe].Ulusal Tez Merkezi. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=qGcew2- 6yIGM6u2Ry_ZWCg&no=l4dfAIwWo59IXyXR_RzM8w

Tüzer, V. (2011). İnternet, siberseks ve sadakatsizlik. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 3(1), 100–116. DergiPark Akademi. https://dergipark.org.tr/tr/pub/pgy/issue/11159/133419

Turanlı, A., Fidan, Z., (2022). Sanal Aldatma Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışmaları. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2022;2(2), 317-328.

Yücel, R. “Yeni Bir Salgın Hastalık: İnternet Bağımlılığı ve “Chat” Modası”, Online Erişim:http://mimoza.marmara.edu.tr/~cahit/Yayin/bildiri/inettr03/Istabip.htm, (17.06.2024 tarihinde erişilmiştir.).

Yücel, E. (2013). Sanal Aşk Kaçamakları. İstanbul: Puslu Yayıncılık.