Tolstoy’un Savaş ve Barış Romanında Denisov’un “r”yi söyleyememesinin Anlamı

Lev Tolstoy’un Savaş ve Barış romanında Vasili Denisov karakterinin “r” harfini telaffuz edememesi, yüzeyde karakteristik bir ayrıntı gibi görünse de, romanın derin yapısında dil, bedensellik ve tarihsel özne anlayışıyla doğrudan ilişkilidir. Bu makale, Denisov’un konuşma kusurunu Tolstoy’un anti-kahraman anlatısı, tarih felsefesi ve iktidar eleştirisi bağlamında ele almayı amaçlamaktadır. Tartışma, Mikhail Bakhtin’in heteroglossia kavramı ve Erich Auerbach’ın gerçekçilik çözümlemeleriyle desteklenmektedir.

1. Giriş: Tolstoy’da Ayrıntının Ontolojik İşlevi

Tolstoy’un roman estetiğinde ayrıntı, dekoratif değil ontolojik bir işlev taşır. Savaş ve Barış’ta karakterlerin bedensel özellikleri, konuşma biçimleri ve kusurları, onların tarihsel süreç içindeki konumlarını belirleyen anlam katmanlarıdır (Auerbach, 2003). Denisov’un “r” sesini söyleyememesi bu bağlamda rastlantısal bir karakter özelliği değil, Tolstoy’un tarihsel özne anlayışının mikro düzeydeki bir temsilidir.

2. Denisov’un Konuşma Kusuru ve Bedensel Dil

Denisov’un peltek konuşması, Tolstoy tarafından bilinçli biçimde fonetik olarak metne aktarılır. Bu tercih, karakterin dilini “kusurlu” kılarken, onu soyut ideolojik dilden uzaklaştırır. Denisov:

• Büyük stratejik söylemler üretmez
• Emir-komuta dilini mekanik biçimde kullanmaz
• Konuşması bedene, duygulanıma ve içgüdüye bağlıdır

Bu durum, Foucault’nun iktidar ve dil ilişkisine dair tespitleriyle uyumludur: normatif iktidar dili, bedensel kusurları bastırmayı amaçlar; Denisov ise bu normun dışında konumlanır (Foucault, 1975).

3. Dil Kusuru ve Anti-Napolyoncu Tarih Anlayışı

Tolstoy, Savaş ve Barış’ta Napoléon figürünü kusursuz, retorik açıdan pürüzsüz ama tarihsel olarak etkisiz bir özne olarak resmeder. Denisov’un aksine Napoléon’un dili düzgündür; ancak bu düzgünlük, Tolstoy’a göre tarihsel gerçeklikle temas etmeyen bir yanılsamadır (Tolstoy, 1869/2007).

Bu bağlamda Denisov’un “r”yi söyleyememesi, şu karşıtlığı üretir:

Napoléon	Denisov
Kusursuz söylem	Kusurlu söylem
Merkezi iktidar dili	Marjinal beden dili
Tarihi yönettiğini sanan özne	Tarihin içinde sürüklenen insan

Tolstoy’un tarih felsefesi açısından kusurlu dil, hakikate daha yakındır; çünkü tarih, planlı söylemlerle değil, düzensiz insan eylemleriyle ilerler (Berlin, 1978).

4. Bakhtin ve Heteroglossia: Denisov’un Sesi

Bakhtin’in heteroglossia (çokdillilik) kavramı, Denisov’un konuşma kusurunu anlamlandırmak için işlevseldir. Denisov’un dili, aristokrat Fransızca etkisindeki düzgün Rusçadan sapar; böylece romanda tek merkezli bir dil rejimi kırılır (Bakhtin, 1981).

Denisov’un sesi:

• Resmî askeri söylemi bozar
• Romanın monolojik yapıya dönüşmesini engeller
• Alt sınıfsal ve bedensel bir gerçekliği metne dahil eder

Bu yönüyle Denisov, Tolstoy’un romanında tarihin bastırılmış seslerinden biri olarak okunabilir.

5. Bedensel Kusur ve Etik Üstünlük

Tolstoy’da etik değer, retorik ustalıkta değil, bedensel kırılganlıkta ortaya çıkar. Denisov’un konuşma kusuru, onun duygusal dürüstlüğüyle birleşir. Rostov’a olan sadakati, askerlerine yönelik koruyucu tavrı ve ani öfke patlamaları, kusurlu ama etik olarak sahici bir özne profili oluşturur.

Bu durum, Auerbach’ın Tolstoy gerçekçiliği için kullandığı şu ifadeyle örtüşür: “Tolstoy’da yücelik, kusursuzlukta değil, sıradanlığın içindeki ahlaki yoğunlukta belirir” (Auerbach, 2003, s. 482).

Özetle

Denisov’un “r” harfini söyleyememesi, Savaş ve Barış’ta dilsel bir ayrıntı olmanın ötesinde, Tolstoy’un tarih, iktidar ve insan anlayışının yoğunlaştığı bir düğüm noktasıdır. Kusurlu dil, kusurlu beden ve kusurlu özne; Tolstoy’un gözünde tarihin gerçek taşıyıcılarıdır. Bu bağlamda Denisov, büyük anlatıların dışında kalan ama tarihsel hakikate en yakın figürlerden biri olarak değerlendirilmelidir.

Kaynakça

• Auerbach, E. (2003). Mimesis: Batı Edebiyatında Gerçekliğin Temsili. (Çev. A. Yardımlı). İstanbul: Say Yayınları.
• Bakhtin, M. (1981). The Dialogic Imagination. Austin: University of Texas Press.
• Berlin, I. (1978). The Hedgehog and the Fox. New York: Simon & Schuster.
• Foucault, M. (1975). Discipline and Punish. New York: Vintage.
• Tolstoy, L. (2007). Savaş ve Barış. (Çev. A. Ataç). İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları. (Orijinal eser 1869)