Yalnızlık  ve Yaşlılar ve İgili  Ölçek Çalışması

Yalnızlık insanlığın başlangıcından beri vardır. Edebiyat, felsefe gibi birçok alanda yalnızlık kavramına yer verilmiştir. Psikoloji bilimi ise yalnızlık kavramı ile 1900’lü yıllarda ilgilenmeye başlamıştır. Buna yönelik araştırmalar ancak 20. yy.’ın ortalarından itibaren araştırılmaya başlanmıştır. (Duy, 2003). Yalnızlık herkes tarafından yaşanan bir duygudur. Bazı kişiler yalnızlığı geçici bir süre, bazıları ise yalnızlığı kesintisiz ve uzun süreli yaşamaktadır. Bireyler tarafından uzun süreli yaşanan yalnızlık birey tarafından seçilmiş bir durum olmamasına rağmen yaşanmakta ve diğer insanlar tarafından istenmediğini düşünmektedir. Bu da kişide korku, sıkıntı ve ümitsizlik gibi özellikler meydana getirmektedir (Demirtaş, 2007). İnsanlarda yalnızlık duygusunun açığa çıkmasında ise kişinin toplum tarafından beklenti ve ihtiyaçlarının karşılanmaması ve diğer insanların yaptığı pekiştirmelerin azalması veya tamamen bitmesi durumunda oluşmaktadır .(Oğuz ve Kalkan, 2014). Yalnızlık duygusu çoğu zaman korku hissini açığa çıkarmaktadır. Kişinin yalnız hissetmesi sonucunda hayatın ilerleyen zamanlarında da sürekli yalnız kalacağı ve çevresinde kimsenin olmayacağı endişesi kişide baskın gelmektedir.

Yalnızlık bazı araştırmacılar tarafından çeşitlendirilmektedir. Bunlardan Brown (1984) ve Terakya (1989) da yalnızlığın çeşitlerini şu şekilde aktarmışlardır;

 1. Tek başına olma durumu; bireyin hiç kimse ile iletişim halinde olmaması, yalnızlığı seçtiği durumu ifade etmektedir. Genellikle sağlıklı bir durum olarak görülebilir.

2. Yalnız olma durumu; bireyin fiziksel ayrılıklar ve ölüm haricinde kişilerle ilişkili, bağlantı kopukluğu ya da psikolojik olarak ayrı kalma durumunu ifade etmektedir.

 3. Yaşanan Yalnızlık; bireyin kalabalıklar içinde kendini yalnız ve soyutlanmış hissetme durumudur ve bu durum bir psikolojik sorun olarak belirtilir. (Brown, 1984; Terakya, 1989).

McWhirter (1990: 417-422) ise, yalnızlığı, psikolojik, kişilerarası, sosyal, kozmik ve kültürel olarak beş değişik açıdan ele almıştır.

Bireylerarası yalnızlık; kişinin kendisini diğerlerinden farklı görmesidir.

 Psikolojik yalnızlık: (Ruhsal Yalnızlık); benliğin değişik alanlarının kendi aralarında bağlantı oluşturamaması sebebiyle gerçekleşen durumdur.

Sosyal yalnızlık; toplumdan veya gruptan ayrışmadır.

Kültürel yalnızlık; bireyin kültürel değişimler ya da kültürel kaybı sebebiyle diğerlerinden uzaklaşma duygusudur.

Kozmik yalnızlık; Tanrı’dan uzaklaşma duygusunun dinsel bağın yok olması sebebiyle gerçekleşmesidir.

Yaşlı bireylerde yalnızlık duygusu diğer yaş gruplarına göre daha fazla ön plandadır. Yaşlanmanın, yalnızlık oluşumunda önemli olduğu ama tek başına sorumlu tutulmaması gerektiği bildirilmektedir. (Eryılmaz & Atak, 2011). Yaşlılık ve yalnızlık genellikle sosyal izolasyon ile ilişkilendirilmektedir. Yaşlı bireylerde yalnızlığın; bozulmuş yaşam kalitesi, kurumsal bakım için artmış ihtiyaç, artmış kan basıncı, kötü uyku düzeni/kalitesi, stres yanıtının azalması, bilişsel aktivitenin azalması gibi sağlık üzerinde önemli etkileri bulunmaktadır.

 Yalnızlık duygusunu ölçmek amacıyla 1985 yılında Gierveld ve Kamphuis tarafından geliştirilmiştir Akgül, & Yeşilyaprak Türk kültürüne uyarlamıştır .1999 yılında Tilburg ve Gierveld tarafından revize edilmiştir .Ölçek bilişsel davranışçı yaklaşımı esas alarak geliştirilmiş bir ölçme aracıdır.

Toplamda 11 maddesi olan ölçek, iki alt boyuttan oluşmaktadır: ölçeğin altı maddesi (2, 3, 5, 6, 9, 10. maddeler ) duygusal yalnızlığı ölçen,

 olumsuz maddeler; beş maddesi ise (1, 4, 7, 8, 11. maddeler) sosyal yalnızlığı ölçen, olumlu maddelerdir.

Toplam yalnızlığı hesaplamak için; duygusal yalnızlık sonuçları ile sosyal yalnızlık sonuçları toplanmalıdır. Bu iki boyutun toplamı genel yalnızlık puanını oluşturmaktadır. Ölçekte yer alan her bir ifadenin içerdiği durumun ne derece kişi tarafından yaşanıldığı, 3’lü likert tipi dereceleme ile belirlenmektedir.

Üçlü dereceleme şu şekildedir; 0=evet, 1=olabilir, 2=hayır.

 Kişiyi en iyi ifade ettiği düşünülen şıkkın işaretlenmesi yoluyla ölçek yanıtlanır.

Ölçek maddelerinin 6’sı düz,  5’i ters yönde kodlanmıştır. Olumlu yöndeki ifadeleri içeren maddeler (1, 4, 7, 8, 11. maddeler) 0=evet, 1=olabilir, 2=hayır;

olumsuz yöndeki ifadeleri içeren maddeler (2, 3, 5, 6, 9, 10. maddeler) bunun tersi olarak 2=evet, 1=olabilir, 0=hayır şeklinde puanlanmaktadır.

 Ölçekten alınacak en düşük puan 0, en yüksek puan 22’dir. Ölçekte alınan puan arttıkça yaşlılarda yalnızlık düzeyi de artmaktadır. Ölçeğin Türkçe geçerlilik ve güvenilirlik çalışması Akgül, H. ve Yeşilyaprak, B. tarafından yapılmıştır (42) [Ek-5].

YAŞLILAR İÇİN YALNIZLIK ÖLÇEĞİ

 Evet

Olabilir

Hayır

1- Her zaman günlük sorunlarımı konuşabileceğim birisi var. ( ) ( ) ( )

2- Gerçekten yakın bir arkadaşa sahip olmayı özlüyorum. ( ) ( ) ( )

3- Hayatımda genel bir boşluk duygusu hissediyorum. ( ) ( ) ( )

4- Bir problemim olduğunda destek alabileceğim birçok kişi var. ( ) ( ) ( )

 5- Başkalarıyla birlikte hoş vakit geçirmeyi özlüyorum. ( ) ( ) ( )

 6- Çevremdeki tanıdık ve dostlarımın çok az sayıda olduğunu düşünüyorum. ( ) ( ) ( )

7- Tam anlamıyla güvenebileceğim birçok kişi var. ( ) ( ) ( )

 8- Kendimi yakın hissettiğim yeterince kişi var. ( ) ( ) ( )

9- Etrafımda çok sayıda insan olduğu durumları özlüyorum. ( ) ( ) ( )

10- Sık sık reddedildiğimi hissediyorum. ( ) ( ) ( )

11- Ne zaman ihtiyaç hissetsem arkadaşlarımı arayabilir ve görüşebilirim ( ) ( ) ( )

Başka bir değerlendirme

Bir ankette hangi durumlarda kendinizi yalnız hissedersiniz ?” Sorusuna Deneklerin Verdikleri Cevaplar(Gün;2026)

Ailemden uzak kalınca

Hastalandığımda

Sorunum olduğunda

Karanlıkta

Evde tek olunca

Anlaşılmadığımda

 Arkadaşsız olunca

İnsanlarla ilişkim olmadığında

Hissetmiyorum

 Tercih ederim

Çaresiz kalınca

Eşimle sorunum olunca

Maddi sorunlarım olunca

Her durumda

Canım sıkıldığında

Yalnızlıktan kurtulmak için neler yaparsınız?”Sorusuna Verilen Cevaplar

Gezerim, dışarı çıkarım

Arkadaşlarımı ararım

TV izlerim

Hiçbir şey yapmam

Ailemle görüşürüm

İyimser olurum

Sigara-içki içerim

Komşularımla görüşürüm

Oyalanacak bir şeyler bulurum

Yalnız kalmam  

 İbadet ederim

İnternete girerim

 Sorunu çözmeye çalışırım

Ağlarım

Bara giderim

Uyurum

Hobilerim var

Kafeye giderim

Size göre diğer insanlarla iletişim kurma nedeniniz nedir ?” Sorusuna Deneklerin Verdikleri Cevaplar

Zorunluluk ve hayatın gereği

 Hayatı ve sorunları paylaşmak için

 Çıkar-iş nedeniyle

Arkadaşlık

Can sıkıntısı

Yalnız kalmamak için

Bilmiyor

 İletişim güzel

Değişiklik olsun diye

Kaynakça

Akgül, H., & Yeşilyaprak, B. (2015). Yaşlılar için yalnızlık ölçeği’nin Türk kültürüne uyarlaması: geçerlik ve güvenirlik çalışması.Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 8(1), 34-45

Demirtaş, A. S. (2007). İlköğretim 8. Sınıf öğrencilerinin algılanan sosyal destek ve yalnızlık düzeyleri ile stresle başa çıkma düzeyleri arasındaki ilişki. Yüksek Lisans Tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara

Eryilmaz, A., & Atak, H. (2011). Ailesiyle yaşayan yaşlılarda mutluluk modeli. Archives of Neuropsychiatry/Nöropsikiatri Arsivi, 48(4), 227- 233.

Gün , F.(2026) Kent Kültüründe Yalnızlık Duygusu .yüksek lisans tezi . Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Antropoloji (sosyal antropoloji) Anabilim Dalı Ankara

Oğuz, E. ve Kalkan, M. (2014). Relationship Between Loneliness And Perceived Social Support Of Teachers in The Workplace, İlköğretim Online, cilt 13, sayı 3, ss.787-795.

BT McWhirter – Journal of Counseling & Development, 1990