Shakespeare’in Venedik Taciri eserindeki Shylock: Kötü Karakter mi, Yoksa Dışlanmanın Trajik Ürünü mü?

tarihinde gönderilmiş tarafından

Venedik Taciri, Shakespeare’in en tartışmalı eserlerinden biri olmayı sürdürmektedir. Bunun temel nedeni, eserin merkezinde yer alan Yahudi tefeci Shylock karakterinin ahlaki ve ideolojik konumudur. Shylock, bir yandan acımasız, intikamcı ve katı bir sözleşme yorumcusu olarak sunulurken, diğer yandan sistematik ayrımcılığa maruz kalan bir azınlık mensubu olarak empati uyandıran bir figürdür. Bu makale, Shylock’un geleneksel anlamda bir “kötü karakter” olarak mı yoksa erken modern Avrupa’daki antisemitik yapıların ürettiği trajik bir özne olarak mı okunması gerektiğini tartışmayı amaçlamaktadır.

I. Geleneksel Okuma: Shylock’un “Kötü” Olarak İnşası

Elizabeth dönemi tiyatrosunda Yahudi karakterler sıklıkla stereotipleştirilmiş, ahlaki açıdan yozlaşmış figürler olarak temsil edilmiştir. Bu bağlamda Shylock, tefecilikle özdeşleştirilen açgözlü, kinci ve merhametsiz bir karakter tipolojisine yerleştirilmiştir (Gross, 1992). Antonio’dan bir “parça et” talep etmesi, Hristiyan ahlakına aykırı, neredeyse şeytani bir niyet olarak kodlanır.

Shylock’un hukukî sözleşmeye mutlak bağlılığı, oyunda “merhamet” söylemiyle karşıtlık içinde sunulur. Portia’nın mahkeme sahnesindeki konuşması, Hristiyan ahlakının üstünlüğünü teyit eden ideolojik bir araç işlevi görür (Shakespeare, IV.i). Bu çerçevede Shylock, hukuku insanlıktan koparan bir figür olarak şeytanileştirilir.

II. Karşı Okuma: Sistematik Dışlanma ve Şiddetin İçselleştirilmesi

Ancak modern eleştiri, Shylock’un davranışlarını kişisel kötülükten ziyade yapısal dışlanma bağlamında değerlendirmeye yönelmiştir. Shylock, Venedik toplumunda sürekli hakarete uğrayan, ekonomik işlevi dışında tanınmayan ve dinsel kimliği nedeniyle aşağılanan bir figürdür. Antonio’nun Shylock’a yönelik fiziksel ve sözlü saldırıları metin içinde açıkça ifade edilir (Shakespeare, I.iii).

Shylock’un ünlü tiradı —“Bir Yahudi’nin gözü yok mu?”—, yalnızca bireysel bir savunma değil, insanlıktan çıkarılmaya karşı yöneltilmiş güçlü bir etik itirazdır (Shakespeare, III.i). Bu tirat, Shylock’un intikam arzusunu psikolojik bir tepki olarak temellendirir ve onu trajik bir figür konumuna yaklaştırır (Bloom, 1998).

Bu bağlamda Shylock’un “kötülüğü”, bireysel ahlaki bir sapmadan ziyade, sistematik aşağılanmanın içselleştirilmiş bir sonucu olarak okunabilir. René Girard’ın günah keçisi kuramı çerçevesinde Shylock, toplumsal gerilimlerin yansıtıldığı ve cezalandırıldığı bir figür haline gelir (Girard, 1986).

III. Hukuk, İdeoloji ve Asimetrik Merhamet

Mahkeme sahnesi, eserin ideolojik doruk noktasıdır. Shylock’un hukuka bağlılığı mutlakiyetçi ve “insanlık dışı” olarak sunulurken, Hristiyan karakterlerin hukuku esnetme yetkisi ahlaki üstünlükle meşrulaştırılır. Bu durum, hukukun evrensel değil, egemen ideolojinin çıkarlarına göre işlediğini açığa çıkarır (Eagleton, 2003).

Shylock’un zorla Hristiyanlığa geçirilmesi, görünürde bir “merhamet” eylemi olarak sunulsa da, aslında kültürel ve dinsel bir yok etme biçimidir. Bu noktada Shylock, yalnızca yenilmiş değil; kimliği elinden alınmış bir trajik figür olarak sahneden çekilir (Greenblatt, 2005).

***

Venedik Taciri’nde Shylock’u salt bir “kötü karakter” olarak okumak, eserin ideolojik ve tarihsel derinliğini göz ardı etmek anlamına gelir. Shylock, kuşkusuz acımasız ve intikamcı eylemlerde bulunur; ancak bu eylemler, sistematik dışlanma, aşağılanma ve kimliksel şiddetin ürünüdür. Bu yönüyle Shylock, klasik trajik kahramanlardan farklı olarak, kişisel bir “hamartia”dan değil, toplumsal bir yapıdan kaynaklanan bir trajedinin öznesidir.

Dolayısıyla Shylock, ne tamamen masum ne de bütünüyle şeytani bir figürdür; aksine, erken modern Avrupa’nın dinsel, ekonomik ve hukuksal çelişkilerini bedeninde toplayan trajik bir karakter olarak okunmalıdır. Bu çift anlamlılık, Venedik Taciri’ni günümüzde hâlâ tartışılır ve canlı kılan temel unsurdur.

Kaynakça

  • Bloom, H. (1998). Shakespeare: The Invention of the Human. New York: Riverhead Books.
  • Eagleton, T. (2003). Sweet Violence: The Idea of the Tragic. Oxford: Blackwell.
  • Girard, R. (1986). The Scapegoat. Baltimore: Johns Hopkins University Press.
  • Greenblatt, S. (2005). Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare. New York: W. W. Norton.
  • Gross, J. (1992). Shylock: Four Hundred Years in the Life of a Legend. New York: Simon & Schuster.
  • Shakespeare, W. (2001). The Merchant of Venice. Ed. John Drakakis. London: Arden Shakespeare.

75

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eserindeki Shylock’un İntikam Talebi: Bastırılmış Aşağılama ve Narsistik Yaralanmanın Geri Dönüşü William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eserindeki Shylock karakteri, edebiyat tarihinin en tartışmalı figürlerinden biridir. Geleneksel okumalarda Shylock sıklıkla intikamcı, katı ve acımasız bir tefeci olarak temsil edilmiştir. Ancak psikanalitik kuram çerçevesinde ele alındığında, Shylock’un Antonio’dan “bir libre et” talebi, basit bir kötücüllük göstergesi olmaktan ziyade,...
  2. Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eserindeki Shylock karakteri, Freud’un Totem ve Tabu’daki “dışlanan baba figürü” ile karşılaştırılabilir mi? William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eserindeki Shylock karakteri, geleneksel okumalarda çoğunlukla bir “kötü adam” ya da antisemitik stereotip olarak ele alınmıştır. Ancak psikanalitik kuram, bu figürün toplumsal ve simgesel işlevini daha derin bir düzlemde tartışmaya imkân tanır. Sigmund Freud’un Totem ve Tabu (1913) adlı eserinde...
  3. Shakespeare’in Venedik Taciri’nde Sandıklar Sınavı: Arzunun Nesnesi ile Arzunun Yapısı Arasındaki Ayrım Venedik Taciri’nde Portia’nın taliplerine uyguladığı sandıklar sınavı (altın, gümüş ve kurşun sandıklar), yüzeyde bir evlilik denemesi gibi görünse de, metnin en yoğun simgesel yapılarından birini oluşturur. Bu sınav, psikanalitik açıdan okunduğunda, arzunun doğasına ilişkin temel bir ayrımı görünür kılar: arzu edilen nesne ile arzunun kendisinin...
  4. Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eseri, bilinçdışının bastırılması mı yoksa sahnelenmesi mi üzerine kuruludur? William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eseri, edebiyat eleştirisi ve psikanalitik kuram bağlamında incelendiğinde, bilinçdışının sadece bastırıldığı bir alan değil, aynı zamanda bu bastırılan unsurların dramatik bir şekilde sahnelendiği bir “yüzleşme mekanı” olarak karşımıza çıkar. Eser, toplumsal yasa (bilinçli düzen) ile bireysel arzular (bilinçdışı) arasındaki gerilimi,...
  5. Shakespeare’in Venedik Taciri’nin Sosyolojik Okuması: Erken Modern Toplumda Sınıf, Din ve İktidar Edebi metinler, yalnızca estetik ürünler değil; aynı zamanda üretildikleri toplumun sınıfsal yapısını, değer sistemlerini ve iktidar ilişkilerini yansıtan sosyolojik belgelerdir. William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eseri, erken modern Avrupa’da kapitalist ilişkilerin gelişimi, din temelli toplumsal ayrışma ve hukukun ideolojik işlevi üzerine yoğun bir temsil sunar....