Shakespeare’in Venedik Taciri’nde Sandıklar Sınavı: Arzunun Nesnesi ile Arzunun Yapısı Arasındaki Ayrım

tarihinde gönderilmiş tarafından

Venedik Taciri’nde Portia’nın taliplerine uyguladığı sandıklar sınavı (altın, gümüş ve kurşun sandıklar), yüzeyde bir evlilik denemesi gibi görünse de, metnin en yoğun simgesel yapılarından birini oluşturur. Bu sınav, psikanalitik açıdan okunduğunda, arzunun doğasına ilişkin temel bir ayrımı görünür kılar: arzu edilen nesne ile arzunun kendisinin yapısı arasındaki fark. Shakespeare, bu sahne aracılığıyla arzunun doğrudan tatmin edilebilen bir ihtiyaç değil; yanılsama, eksiklik ve ertelenme üzerine kurulu bir yapı olduğunu dramatize eder.

Freudcu Perspektiften Arzu ve Yanılsama

Freud’a göre arzu, bilinçdışı kökenlidir ve çoğu zaman gerçek nesnesini doğrudan hedef almaz; onun yerine ikame nesnelere yönelir (Freud, 1900). Sandıklar sınavında altın ve gümüş sandıklar, arzunun bu yanılsamalı yönünü temsil eder. Altın sandık, görkem, zenginlik ve mutlak doyum vaadiyle; gümüş sandık ise toplumsal değer ve “hak edilmiş karşılık” söylemiyle talipleri cezbetmektedir.

Bu bağlamda, altın ve gümüş sandıkları seçen talipler, arzuyu nesneyle özdeşleştirme hatasına düşerler. Freudcu anlamda bu, haz ilkesinin egemenliğinde işleyen bir arzudur: Özne, arzunun nesnesine ulaşıldığında eksikliğin ortadan kalkacağını varsayar. Ancak sınavın sonuçları, bu varsayımın yapısal bir yanılsama olduğunu açığa çıkarır.

Lacancı Arzu Kuramı ve Kurşun Sandık

Lacan’a göre arzu, hiçbir zaman nesnesine tam olarak ulaşamaz; çünkü arzu, öznenin simgesel düzene girişle birlikte kaybettiği şeyin (objet petit a) etrafında dolaşır (Lacan, 1966). Arzu edilen nesne, arzunun nedeniyle hiçbir zaman özdeş değildir. Kurşun sandık, bu ayrımı en açık biçimde temsil eden simgesel nesnedir.

Kurşun, cazibesizdir; vaat etmez, parlamaz ve hatta kayıp tehdidi taşır. Ancak tam da bu nedenle, kurşun sandık arzunun yapısal eksikliğini kabul eden bir seçimi temsil eder. Bassanio’nun kurşun sandığı seçmesi, arzunun nesnesine değil; arzunun işleyiş mantığına uygun bir tercihtir. Bassanio, arzunun görsel ve simgesel aldatıcılığına kapılmak yerine, eksiklik ve risk içeren bir yönelimi benimser (Shakespeare, The Merchant of Venice, III.ii).

Bu noktada kurşun sandık, Lacan’ın objet petit a kavramıyla ilişkilendirilebilir: Arzunun kendisini sürekli canlı tutan, fakat hiçbir zaman tam olarak sahip olunamayan eksiklik nesnesi (Lacan, 1977).

Arzunun Yapısı: Erteleme, Kayıp ve Risk

Sandıklar sınavı, arzunun yapısal özelliklerini üç temel unsur üzerinden sahneler: erteleme, kayıp riski ve yanılsamanın aşılması. Altın ve gümüş sandıklar, arzunun “hemen şimdi” tatmin edilmesi arzusunu temsil ederken; kurşun sandık, arzunun ertelenmesini ve belirsizliği kabul etmeyi gerektirir.

Lacan’a göre özne, arzuyu sürdürebilmek için kayıp ihtimalini kabullenmek zorundadır; çünkü tam doyum, arzunun sonu anlamına gelir (Lacan, 1958). Bu nedenle Bassanio’nun seçimi, psikolojik olgunluğun değil; arzunun yapısal mantığını sezgisel olarak kavramanın bir göstergesi olarak okunabilir.

Sandıklar Sınavı ve İdeolojik Yanılsama

Sandıklar sınavı aynı zamanda arzunun ideolojik biçimlerini de teşhir eder. Altın ve gümüş sandıklar, kapitalist toplumun arzuyu meta, değer ve görünürlük üzerinden kurma eğilimini temsil eder. Kurşun sandık ise bu ideolojik çerçevenin dışına çıkarak, arzunun metalaştırılamayan çekirdeğini işaret eder.

Bu yönüyle sınav, yalnızca bireysel bir psikoloji meselesi değil; toplumsal olarak yapılandırılmış arzuların eleştirisidir. Žižek’in belirttiği gibi, ideoloji tam da öznenin arzularını doğal ve kendiliğindenmiş gibi deneyimlemesini sağlar (Žižek, 1989). Kurşun sandık, bu ideolojik yanılsamayı kıran bir moment olarak işlev görür.

***

Venedik Taciri’ndeki sandıklar sınavı, arzunun nesnesi ile arzunun yapısı arasındaki farkı dramatik ve simgesel bir biçimde görünür kılar. Altın ve gümüş sandıklar, arzunun nesneye bağlanan yanılsamalı yönünü temsil ederken; kurşun sandık, arzunun eksiklik, erteleme ve kayıp üzerine kurulu yapısını açığa çıkarır.

Shakespeare, bu sınav aracılığıyla arzunun doyurulabilir bir ihtiyaç değil; özneyi sürekli harekete geçiren yapısal bir eksiklik olduğunu sahneler. Böylece Venedik Taciri, yalnızca bir romantik komedi değil; arzunun doğasına ilişkin derin bir psikanalitik sezgi sunan bir metin olarak okunabilir.

Kaynakça

  • Shakespeare, W. The Merchant of Venice.
  • Freud, S. (1900). The Interpretation of Dreams.
  • Lacan, J. (1958). The Signification of the Phallus.
  • Lacan, J. (1966). Écrits.
  • Lacan, J. (1977). The Four Fundamental Concepts of Psychoanalysis.
  • Žižek, S. (1989). The Sublime Object of Ideology.

67

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Shakespeare’in Venedik Taciri eserindeki Shylock: Kötü Karakter mi, Yoksa Dışlanmanın Trajik Ürünü mü? Venedik Taciri, Shakespeare’in en tartışmalı eserlerinden biri olmayı sürdürmektedir. Bunun temel nedeni, eserin merkezinde yer alan Yahudi tefeci Shylock karakterinin ahlaki ve ideolojik konumudur. Shylock, bir yandan acımasız, intikamcı ve katı bir sözleşme yorumcusu olarak sunulurken, diğer yandan sistematik ayrımcılığa maruz kalan bir azınlık mensubu...
  2. Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eserindeki Shylock karakteri, Freud’un Totem ve Tabu’daki “dışlanan baba figürü” ile karşılaştırılabilir mi? William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eserindeki Shylock karakteri, geleneksel okumalarda çoğunlukla bir “kötü adam” ya da antisemitik stereotip olarak ele alınmıştır. Ancak psikanalitik kuram, bu figürün toplumsal ve simgesel işlevini daha derin bir düzlemde tartışmaya imkân tanır. Sigmund Freud’un Totem ve Tabu (1913) adlı eserinde...
  3. Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eseri, bilinçdışının bastırılması mı yoksa sahnelenmesi mi üzerine kuruludur? William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eseri, edebiyat eleştirisi ve psikanalitik kuram bağlamında incelendiğinde, bilinçdışının sadece bastırıldığı bir alan değil, aynı zamanda bu bastırılan unsurların dramatik bir şekilde sahnelendiği bir “yüzleşme mekanı” olarak karşımıza çıkar. Eser, toplumsal yasa (bilinçli düzen) ile bireysel arzular (bilinçdışı) arasındaki gerilimi,...
  4. Shakespeare’in Venedik Taciri’nin Sosyolojik Okuması: Erken Modern Toplumda Sınıf, Din ve İktidar Edebi metinler, yalnızca estetik ürünler değil; aynı zamanda üretildikleri toplumun sınıfsal yapısını, değer sistemlerini ve iktidar ilişkilerini yansıtan sosyolojik belgelerdir. William Shakespeare’in Venedik Taciri adlı eseri, erken modern Avrupa’da kapitalist ilişkilerin gelişimi, din temelli toplumsal ayrışma ve hukukun ideolojik işlevi üzerine yoğun bir temsil sunar....
  5. Juliet’in Aşk Uğruna Fedakârlığı Verona’nın Romantik Ruhunda Nasıl Yankılanır? Aşkın Bireysel ve Toplumsal Boyutları Juliet’in Romeo’ya duyduğu aşk, bireysel bir tutku olmanın ötesine geçerek, Verona’nın toplumsal yapısında yankılanan derin bir fedakârlık öyküsü sunar. Juliet, Capulet ailesinin bir üyesi olarak, dönemin ataerkil düzeninde kadınların evlilik yoluyla aile ittifaklarını güçlendirme beklentisiyle karşı karşıyadır. Ancak, o bu...