Yasakların Gölgesindeki Arzu: Neden “Yasak Elma” Her Zaman Daha Tatlıdır?

tarihinde gönderilmiş tarafından

İnsan psikolojisinin en eski paradokslarından biri, bir şeyin yasaklandığı anda cazibesinin katlanarak artmasıdır. Gündelik hayatta “yasak elma” olarak bildiğimiz bu durum, psikanalitik bir perspektifle bakıldığında sadece basit bir inatçılık değil, kültürün ve arzunun derinliklerinde yatan karmaşık bir psikodinamik süreçtir.

1. Yasak ve İhlalin Kaçınılmaz Dansı

Psikanalitik yaklaşıma göre, insan için cinsellik ve arzu, yasaklama ve bu yasaklamanın ihlali olmaksızın neredeyse mümkün değildir. Kültürün koyduğu sınırlar, ironik bir şekilde o sınırın ötesindekini daha arzulanır kılan zemini hazırlar. Yani arzu, engelle karşılaştığı noktada sönmek yerine, o engeli aşma isteğiyle biçimlenir. Bu durum, gizli ve bilinçdışı bir talebin, yasaklanan şeyi bir tür “özgürleşme” alanı olarak kodlamasına neden olur.

2. Arzu, Baskı Tarafından Yaratılır

Geleneksel görüşün aksine, baskı (bastırma) arzuyu sadece susturmaz; ona biçim verir ve onu yapılandırır. Neyin yasaklandığı, aslında neyin teşvik edildiğini ve kışkırtıldığını da belirler. Örneğin, kapitalist sistemde bazı hazlar yasaklanırken bazıları sürekli kışkırtılır; bu çelişkili emirler arzuyu sürekli kanayan bir “açık yaraya” veya bir saplantı biçimine dönüştürür.

3. Hazzın Ardındaki Suçluluk ve Istırap

Yasaklanan arzunun peşinden gitmek, beraberinde kaçınılmaz bir duygusal paket getirir: Utanç, suçluluk ve yalnızlık. Kültürün “haz almalısın” diyen kışkırtması ile “bu sınırları geçmemelisin” diyen yasağı arasında sıkışan birey, arzusuna ulaştığı anda bile yoğun bir ıstırap duyabilir. Bu noktada haz ve acı birbirine dolanır; öyle ki bazen kişi, yasak olanı elde etmenin getirdiği suçluluktan bile bilinçdışı bir “haz” almaya başlar.

4. İdeolojik Bir Tuzak Olarak “Yasak”

Bu psikodinamik süreç sadece bireysel değil, aynı zamanda ideolojiktir. Kapitalist ve ataerkil sistem, arzularımızı kontrol etmek için bu yasak-ihlal döngüsünü kullanır. Arzumuzu sürekli belirli nesnelere yönlendirip sonra onlara ulaşmamızı zorlaştırarak, bizi bitmek bilmeyen bir tüketim ve tatminsizlik döngüsünde tutar. Bu sistemde arzu, özgür bir eylem olmaktan çıkıp, piyasanın ve normların belirlediği bir “zorlantı” haline gelir.

Özetle; yasak, arzunun önündeki bir duvar değil, onun üzerine tırmandığı bir merdivendir. Kültür bir şeyi yasakladığında, aslında ona olan iştahımızı sembolik olarak beslemiş olur. Bu paradoksu anlamak, kendi arzularımızın ne kadarının bize, ne kadarının “yasakçı” kültürel kodlara ait olduğunu fark etmemizi sağlar.

Arzunun yasakla olan bu ilişkisini bir baraj gölüne benzetebiliriz: Barajın devasa duvarları (yasaklar) suyun akışını engelliyor gibi görünse de aslında suyun tüm enerjisini ve potansiyel gücünü bir noktada toplayan şey o duvarın varlığıdır; duvar ne kadar yüksek ve sarsılmazsa, arkasında biriken suyun (arzunun) basıncı ve taşma isteği de o kadar şiddetli olur.

62

İLGİLİ VEYA BENZER YAZILAR

  1. Nal – Bir Akıl Hastanesinin Hatıra Defteri – Cemal Dindar Michel Foucault duysaydı şu ‘nal’ meselesini belki bir cilt daha eklerdi, Deliliğin Tarihi’ne. Üç ilacın; haloperidol, biperiden ve klorpromazinin ticari adlarının baş harfleri: NAL. Acile getirilen ‘akıl hastaları’nın genelde ilk tanıştıkları ilaçlar bunlardı. Bir enjeksiyona belli dozlarda çekilir ve hastaya enjekte edilirdi. Bazı kliniklerde bu...
  2. Kaplumbağalara Dair, Craig Stephenson Dünya yüzlerce yıl boyunca, tüm ağırlığıyla kaplumbağanın sırtında kaldı. Sabır, inayet ve sadakat timsali, ağırkanlı bir bilge olduğunu kanıtlaması için dünyayı taşıması yeterli olmadı. İnsanlar farklı coğrafyalarda pek çok anlam yükledi ona. Çoğu zaman iyi addedilen cüsseli tosbağalar, kimi zaman kötücül bir dünyanın habercisi oldular....
  3. İlk psikolojik roman, Eylül – Mehmet Rauf Mehmet Rauf’un en önemli eseri olan Eylül; zamanının ilk psikolojik romanı olarak kabul edilir. İlk defa 1900-1901 yılları arasında Servet-i Fünun dergisinde tefrika edilen Eylül’ün kitap halinde ilk baskısı 1901 yılında yapılmıştır. Kitap, psikolojik bir roman olup, ruhsal çözümlemelerde çok başarılı bir çalışma sergilemiştir. İnsanların...
  4. Karşıdevrimciler – Devrimciler 2, Kaan Arslanoğlu Kaan Arslanoğlu’nun romanı Karşıdevrimciler yayınlandığında ?Onu pisliğin ortasına attım. Yolu açık olsun.? diye yazdı. Biz alalım pisliğin ortasından, okuyalım, tartışalım, kurtaralım temiz kalanları pislik bulaşmadan sağına soluna? Daha iyileri yapılabilsin diye, romanlar okuyanlar için reklâm ve şişirilmiş satış rakamlarının ötesinde içeriği ile bir şey ifade...
  5. İnsan Ruhunun Haritası, Ahmet Ümit “Edebiyat, insan ruhunda yapılan bir yolculuktur.” Ahmet Ümit, İnsan Ruhunun Haritası adlı kitabında ‘Sırrı ve sınırları hiçbir zaman tam açıklanamayacak olan insan ruhunu tanımlama’ya çalışıyor ve soruyor: “İnsan ruhunun kıraç düzlüklerini, başı bulutlu dağlarını, korkutucu uçurumlarını, fırtınalı vadilerini, güneşli denizlerini, karanlık göllerini, verimli ovalarını gösteren bir harita çizilebilir mi?” ?İnsan ruhu...