Hemingway’in Santiago’su ile Tolstoy’un Kutuzov’u: Doğaya ve Tarihe Karşı Değil, Onlarla Birlikte.

1. Giriş

Modern edebiyatın ve klasik roman geleneğinin önemli temsilcileri olan Tolstoy ve Hemingway, çoğu zaman farklı estetik ve ideolojik bağlamlarda değerlendirilir. Tolstoy tarihsel romanın, Hemingway ise modernist minimalizmin öncü isimlerindendir. Ancak Savaş ve Barış’taki Kutuzov ile Yaşlı Adam ve Deniz’deki Santiago, bu ayrımı aşan ortak bir felsefi zeminde buluşur: irade merkezli kahramanlık anlayışının reddi.

Her iki karakter de “kazanan özne” olarak değil, zorunlulukla uyum içinde yaşayan bilge figürler olarak kurgulanmıştır. Bu yönleriyle Santiago ve Kutuzov, modern öznenin hâkimiyet ve kontrol arzusuna yönelik güçlü bir eleştiri sunar.

2. İrade ve Zorunluluk: Kahramanlığın Dönüşümü

Tolstoy’un tarih felsefesinin merkezinde, bireysel iradenin tarihin akışını belirlediği fikrine duyulan kuşku yer alır. Savaş ve Barış’ta Kutuzov, Napoléon’un aksine, tarihi kendi dehasının ürünü olarak görmez; aksine olayların “kaçınılmaz akışı”na kulak verir (Tolstoy, 1869/2010).

Benzer biçimde Santiago, denizi fethedilecek bir alan olarak değil, kendisiyle birlikte var olunacak bir güç olarak algılar. Balıkla mücadelesi, doğaya karşı bir zafer arayışı değil; doğanın zorunluluklarına katlanmanın sınavıdır (Hemingway, 1952/2003).

Bu noktada her iki karakter de Spinozacı anlamda “özgürlüğü”, iradenin sınırsızca kullanımı olarak değil, zorunluluğun bilgisi olarak temsil eder (Spinoza, 1677/2016).

3. Zaman Anlayışı: Sabır ve Bekleme Etiği

Kutuzov’un askeri stratejisinin merkezinde bekleme ve geri çekilme yer alır. Tolstoy, bu tutumu pasiflik olarak değil, tarihin karmaşıklığını kavrayan bir bilgelik biçimi olarak sunar (Berlin, 1978).

Santiago’nun denizde geçirdiği uzun günler de benzer bir zaman anlayışını yansıtır. Zaman burada hızlandırılması gereken bir araç değil, katlanılması gereken bir süreçtir. Santiago acele etmez; tıpkı Kutuzov’un savaşı zorlamadığı gibi.

Bu yaklaşım, modernliğin ilerleme ve hız ideolojisine karşı ortak bir etik duruşu temsil eder (Ricoeur, 1984).

4. Zaferin Sahiplenilmemesi ve Anti-Narsisizm

Modern kahraman anlatısında zafer, öznenin kimliğini pekiştiren temel unsurdur. Oysa Santiago da Kutuzov da zaferi sahiplenmez:

• Santiago, balığı yakalasa bile onu bir ganimet olarak görmez; kaybını sessizce kabullenir (Hemingway, 1952/2003).
• Kutuzov, Napoléon’un yenilgisini kendi stratejik dehasının sonucu olarak sunmaz; zaferi tarihin akışına bırakır (Tolstoy, 1869/2010).

Bu tavır, narsisistik özne anlayışına yönelik güçlü bir eleştiridir ve etik bir tevazu biçimi olarak okunabilir (Taylor, 1989).

5. Bedensel Yorgunluk ve Bilgelik

Her iki karakterin de yaşlı ve bedensel olarak yorgun olması, rastlantısal değildir. Santiago’nun yaralı elleri ile Kutuzov’un ağır bedeni, bilgeliğin artık soyut değil, bedenleşmiş olduğunu gösterir.

Bu durum, Heidegger’in “hesaplayan akıl” eleştirisiyle uyumludur: Hakikat, sürekli müdahale eden öznenin değil, dinleyen ve bekleyen varoluşun ufkunda açılır (Heidegger, 1959/2009).

Özetle;

Santiago ile Kutuzov arasındaki bağ, tematik değil; ontolojik ve etik bir bağdır. Her iki figür de:

• irade merkezli kahramanlığı reddeder,
• zorunluluğu kabullenir,
• zamanı hızlandırmaz,
• zaferi sahiplenmez,
• bilgelikleriyle modern özneye karşı sessiz bir eleştiri sunar.

Bu nedenle Santiago, doğanın içinde Kutuzov’dur; Kutuzov ise tarihin içinde Santiago’dur. Tolstoy ve Hemingway, farklı anlatı geleneklerinden gelmelerine rağmen, bu iki karakter aracılığıyla insanın dünyayla kurduğu ilişkinin etik sınırlarını yeniden düşünmeye davet eder.

Kaynakça

• Berlin, I. (1978). The Hedgehog and the Fox. London: Weidenfeld & Nicolson.
• Heidegger, M. (2009). Discourse on Thinking (J. M. Anderson & E. H. Freund, Trans.). New York: Harper. (Orijinal eser 1959).
• Hemingway, E. (2003). The Old Man and the Sea. New York: Scribner. (Orijinal eser 1952).
• Ricoeur, P. (1984). Time and Narrative, Vol. 1. Chicago: University of Chicago Press.
• Spinoza, B. (2016). Ethics (E. Curley, Trans.). London: Penguin. (Orijinal eser 1677).
• Taylor, C. (1989). Sources of the Self. Cambridge: Harvard University Press.
• Tolstoy, L. (2010). War and Peace (R. Pevear & L. Volokhonsky, Trans.). New York: Vintage. (Orijinal eser 1869).